Connect with us

Polítika

FRETILIN Preokupa ho Kresimentu Ekonómiku TL iha 2023 La To’o 2%

Published

on

Hatutan.com, (23 Abríl 2024), Díli—Bankada FRETILIN iha Parlamentu Nasionál (PN) preokupa tebes ho rezultadu relatóriu hosi Asian Development Bank (ADB) kona-bá kresimentu ekonómiku Timor-Leste (TL) nian iha tinan 2023 ne’ebé fraku loos no la to’o 2%.

Labrik timor-oan sira fa’an Bandeira Nasionál Timor-Leste nian iha Estrada públiku sidade Díli iha ámbitu komemorasaun restaurasaun independénsia ba dala 20. Foto REUTERS/Lírio Fonseca.

Preokupasaun ne’e hato’o hosi deputada Cristina Yuri Rebelo liu hosi deklarasaun politíka iha plenária PN, Tersa (23/04/2024).

Lee Mós: ADB ho WFP Estabelese Kooperasaun Atu Avalia Seguransa Ai-han Iha TL

“Iha semana kotuk, ADB lansa ninia relatóriu ekonómiku, Asian Development Outlook bá fulan Abril nian, nota katak iha tinan 2023, TL nia kresimentu la to’o 2% kompara ho tinan anteriór sa’e to’o 4%,” nia hateten.

Advertisement

Tuir nia, kresimentu real 4% ne’e mai hosi kondisaun ekonómiku ida ne’ebé aat liu hanesan inserteza polítika, pandemia Covid-19 no efeitu hosi mudansa klimátika ne’ebé xoke no ekonomia dala ida de’it, ne’ebé halo iha tinan haat nia laran rezulta produtu internu brutu sofre resesaun dala tolu.

Nia haktuir, tuir relatóriu ne’e, iha tinan ida-ne’e kresimentu bele to’o de’it 3,4% no iha tinan oin, bele liu 4%.

“Ida-ne’e risku ida permanente ne’ebé ita hotu presiza tau atensaun, tanba ho kresimentu ida ne’ebé fraku ne’e sei aumenta ita nia frazilidade,” nia dehan.

Deklarasaun polítika ida-ne’e lori bankada FRETILIN nia naran hakarak ko’alia oitoan kona-bá politíka ekonómiku IX Governu Konstitusionál nian ne’ebé ladún inspira konfiansa bá futuru ida ne’ebé nabilan, liu-liu kuandu haree indikadór importante makro-ekonómiku hanesan kresimentu ekonómiku ida ne’ebé fraku no hatudu volatilidade.

Nia hatutan, Iha risku sira seluk, hanesan efeitu hosi mudansa klimátika, inflasaun ai-han iha nível mundiál, investimentu ki’ik no kualidade prestasaun servisu públiku, mós sai risku mai ekonómia nasionál.

Advertisement

Tanba ne’e, bankada FRETELIN konsidera risku hirak ne’e presiza enfrenta ho seriedade no konsisténsia iha implementasaun polítika ekonómiku ne’ebé IX Governu Konstitusionál haklaken beibeik atu halo.

“Bankada FRETILIN kontinua kestiona Governasaun ida-ne’e nia politika ekonómika hodi dudu kresimentu ne’e bá to’o 6% ka liu tuir promesa ne’ebé ita rona beibeik. Haree de’it bá ezekusaun OJE trimestre dahuluk hatudu dezempeñu ida ne’ebé fraku tebes em termus reais, atinje 10% de’it ho maioria selu saláriu vensimentu no despezas operasionais,” nia haktuir.

Bankada FRETILIN observa katak tanba laiha buat foun ruma, maka kada tinan haree maka kresimentu ekonómiku mai de’it hosi konsumu no despeza Governu ne’ebé aas ho ninia fonte finansiamentu mak Fundu Minarai.

Bankada FRETILIN kontinua preokupa bainhira akompaña servisu Governante sira nian, liu-liu sira ne’ebé tau-matan bá asuntu produsaun no produtividade nasionál, haree laiha inovasaun  no kriatividade ruma iha eskala nasionál.

Bankada FRETILIN mós nota katak, Governu kontinua gasta osan bá serimonia  maibé atividade em konkretu ladaun iha rejistu ida ne’ebé halo no orgullu no laran metin bá futuru nasaun ida ne’e nian.

Advertisement

“Ha’u konkorda ho analiza ADB nian katak ho inflasaun ida ne’ebé moderadu  iha tinan ida-ne’e no iha tinan oin Timor-Leste iha oportunidade di’ak atu investe barak liu iha seitór naun-petrolíferu, ne’ebé sei sai importante tebes atu mantéin no prolonga momentum kresimentu ekonómiku,” nia subliña.

Iha fatin hanesan, Vise-Ministru Asuntu Parlamentár, Adérito da Costa Hugo fó apresiasaun bá deklarasaun politíka bankada FRETILIN nian hodi hato’o katak posizaun Governu nian klaru, prozesaun ka kánkulu bá krésimentu ekonómiku, redusaun pobreza no kriasaun kampu traballu ne’e moderadu ne’ebé la tau númeru ida mais ambisiozu.

“Nune’e IX Governu luta nafatin atu atinje kánkulu ida moderadu ne’e,” nia hateten.

Jornalista Estajiária : Zita Menezes

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading
Advertisement

Trending