Connect with us

Polítika

Problema iha Setór Saúde, Bankada FRETILIN husu IX Governu Labele Fó Kulpa bá Malu

Published

on

Hatutan.com, (07 Outubru 2024) Díli– Parlamentu Nasionál liuhosi deklarasaun politiká Bankada FRETILIN husu Governu labele fó kulpa bá malu relasiona ho dívida no problema saúde ne’ebé mak agora sai preokupasaun povu nian.

Lee Mós: Dívida Millaun $20 iha Ospitál Estranjeiru Sira Mai husi 20212

Postu Saúde Daudo, Suku Daudo, Postu Administrativu Cailaco, Munisípiu Bobonaro. Foto/Foti Hosi Facebook

Membru PN husi Bankada FRETILIN, Veronica Fernandes, dehan povu presiza mak solusiona husi Governu ne’ebé mak agora daudaun kaer ukun. Mezmu, Primeiru-Ministru  Xanana Gusmão kontinua defende Ministra Saúde, Élia A.A Amaral hodi duun sala hotu bá VIII Governu viabilizadu, relasiona dívida ho montante millaun $20 bá ospitál estranjeiru no kolapsu sistema saúde iha rai-laran nian.

“Tempu la’ós ona atu fó sala bá malu, Governu ida ne’ebe mak loos ka sala. Moras sira iha ospitál no profesionál saúde sira hein hela husi Governu no orgaun estadu tomak. Saida mak Povu hein hela mak solusaun bá problema saúde. Diskursu duun malu no fó kulpa bá malu, povu baruk ona atu rona,” Deputada Veronica Fernandes hateten hodi afirma deklarasaun Politika Bankada FRETILIN iha plenári PN, Segunda (07/10/2024).

Advertisement

Nia haktuir Governu ne’ebé de’it mak hetan fiar atu ukun, katák liman simu ativu no pasivu situasaun finanseira rai ida nian. Ida ne’e mak  bolu naran kontinuidade Governasaun. Espesifikamente bá kestaun divida bá ospitál rai li’ur, uluk Ministra  Elia Amaral, asume kargu hanesan Ministra Saúde iha VIII Governu husi 2018 to’o 2024  mós husik hela dívida bá ospitál entranjeiru, maibé ministra ne’ebé troka la fó sai bá públiku hodi duun sala, maibé  buka atu rezolve oinsá tanba servisu ne’e kontinuidade.

Kona-bá dívida ospitál rai li’ur ne’e sempre iha kada tinan, ezemplu fatura sira ne’ebé tama iha fulan-Novembru ka fulan-Dezembru, susar atu selu, ne’e konsidera dívida bá tinan fiscal tuir mai. Tinan-tinan divida bá ospitál estranjeira entre millaun $2 to’o millaun $4 ne’e ospitál sira iha rai li’ur hatene hela.

Problema ne’ebé hasoru agora, tuir informasaun ne’ebé Bankada FRETILIN  asesu iha prová katák bainhira ema haruka fatura/invoice mai atu selu dívida, Ministra Saúde la despaixa hodi rai tiha iha gaveta nune’e la halo pagamentu, ema husu hela de’it atu selu la prosesa nafatin, nune’e ema fó ultimatu hodi hasai pasiente sira, tanba de’it neglizensia.

FRETILIN konsidera CNRT ho PD Trava Inkéritu Parlamentár bá MS

Tuir Bankada FRETILIN katák solusaun ne’ebé Parlamentu Nasionál bele ajuda liuhosi podér fiskalizasaun ne’ebé orgaun ida ne’e iha mak inkéritu Parlamentár hodi buka kauza loloos husi problema sira ne’e, tanba  problema ne’e kompleksu husi Governasaun ida bá Governasaun seluk.  

Advertisement

Inkéritu  Parlamentár nu’udár mekanismu konstitusionál fiskalizasaun nian bá Governu, ne’ebe bele ajuda buka hatene no esklarese saida mak loos no saida mak sala. Nune’e Deputadu sira hosi parte hotu bele servisu hamutuk, hodi nune’e mós bele para du’un malu iha plenaria laran.

Bankada FRETILIN  haree katák  blokeiu ida-ne’e hanesan tentativa ida atu prevene investigasaun ba faktu sira ne’ebé potensialmente relevante ba interese públiku, relasiona ho setór saúde públika, ne’ebé afeta diretu bá povu, funsionamentu instituisaun demokrátiku sira ezije mekanizmu kontrolu no responsabilizasaun. Karik iha sinál irregularidade sira, inkeritu parlamentar maka dalan lejítimu ida hosi parlamentu atu buka faktu sira no, ikus mai, hato’o bá Ministériu Públiku atu hala’o nia knaar.

Hatán bá kestaun inkéritu Parlamentár, Prezidente Parlamentu Nasionál (PPN), Maria Fernanda Lay haktuir tanba agora atu tama ona bá prosesu diskusaun Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2025 husu Deputadu sira pasiénsia uituan no sei halo inkéritu Parlamentár iha tempu tuir mai.

Reprezentante Governu iha Parlamentu Nasionál, Sekretaria Estadu Igualdade (SEI) Elvina de Sousa haktuir IX Governu iha inisiativa sentidu responsabilidade tomak atu selu divida ne’ebé mak iha, nune’e konsellu ministru hato’o deliverasaun husu atu urjentimente selu lalais divida ne’ebé mak Governu Timor-Leste iha bá ospitál estranjeiru sira

“Agora sei iha prosesu verifikasaun hela tanba osan ne’ebé mak atu selu bá divida ne’e osan povu nian, aliénde komunikasaun mós la’o hela ho ospitál estranjeiru sira hodi nafatin fó tratamentu bá ita nian pasiénte sira ne’ebé mak agora iha rai li’ur,” Nia hateten.

Advertisement

 Jornalista Estajiária : Zita Menezes

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Trending