Connect with us

Polítika

Bankada FRETILIN Lamenta Governu Hasai Povu iha Fomentu II La Ho Dignu

Published

on

Hatutan.com (07 Janeiru  2025), Díli– Parlamentu Nasionál liuhosi Deklarasaun Polítika Bankada FRETILIN,  lamenta ho polítika IX Governu liuhosi Sekretáriu Estadu Asuntu Toponímia no Organizasaun Urbana (SEATOU)  ne’ebé halo eviksaun bá komunidade iha Fomentu II la ho dignu no la prepara kondisaun.

Evikasaun ba uma komunidade sira iha Fomento II, Díli. Foto/Espesiál

Membru Bankada FRETILIN, José da Cruz ne’ebé halo leitura ba  deklarasaun Polítika  Bankada FRETILIN nian iha plenária PN, Tersa  (07/01/2025),  haktuir pasajen tinan 2024 bá 2025 lori ksolok bá ema balun, maibé  ema balun simu tinan  foun ho matan-been tanba tenke lakon sira nian hela fatin ne’ebé sira harii ho sira nian kosar-been rasik.

Bá populasaun sira iha Díli laran, liu-liu sira ne’ebé hela iha Fomentu II, Comoro, FRETILIN hato’o ninian solidariedade no empatia bá eviksaun forsada ne’ebé hala’o husi IX Governu.

“FRETILIN lamenta no kondena tebes atuasaun Governu nian hodi halo eviksaun ho forsa bá populasaun iha Fomentu II la ho kondisaun ruma. Husik de’it afetadu sira iha ne’ebá, hafoin sobu hotu sira nia uma, sira rasik la hatene atu bá ne’ebé. Hahalok sira hanesan ne’e, uluk povu ida-ne’e esperimenta ona iha ukun sira ditadura nian, ohin loron esperimenta fali iha rai ida livre, independente no demokrátiku,” Deputadu José da Cruz afirma.

Advertisement

Povu ida-ne’e luta no konkista vitória bá independénsia ida-ne’e tanba hakarak harii estadu ida ne’ebé bele proteje no respeita sira nia direitu atu moris, no asegura futuru ida ne’ebé nabilan bá sira, nian  oan no bei-oan sira nia moris. Infelizmente, tuir Bankada FRETILIN katak, saida mak akontese ikus-ikus ne’e kontráriu fila fali ho saida mak povu ida-ne’e uluk hakarak no mehi atu hetan iha nia estadu ida ne’ebé  sira rasik harii ho sira nia ran, kosar-been no sakrifisiu sira.

Estadu ida-ne’e, uza nia forsa Polísia no Militár sira hodi dudu, duni no halakon povu sira ne’e nia direitu atu hetan uma, livre sirkulasaun iha territóriu tomak RDTL no mós iha direitu bá hala’o ninian atividade ekonómiku.

Iha diskursu polítika hotu-hotu Governu nian no polítiku sira nian  mak “Kombate Ki’ak no Mukit” ka hasai povu husi ki’ak no mukit. Maibé,  durante ne’e FRETILIN  haree  medida sira ne’ebé IX Governu  foti hodi organiza sidade kapitál, kontrária tomak diskursu no promesa sira iha kampaíña polítika. Karik Governu konfunde entre Kombate Ki’ak ho Kombate Ema Ki’ak.

“FRETILIN fó hanoin fali bá ita hotu katák, objetivu luta bá ukun rasik-an la’ós harii sidade maibé atu kore Povu husi Ki’ak no Mukit. Harii ka dezenvolve sidade sai hanesan instrumentu ida atu dada sai povu husi nia situasaun sosiu-ekonómiku ida ki’ak no mukit. Tanba dignidade Nasaun ida nian haree husi nian povu nian moris la’ós sidade nian furak de’it,” Deputadu José da Cruz tenik.

Estadu liuhusi Governu haluha nia obrigasaun konstitusionál hodi la fornese uma no hela fatin ida ne’ebé  dignu no di’ak liu bá nia sidadaun sira. Povu sira ne’ebé hela iha ponte okos, hela iha mota ninin ne’e sidadaun RDTL ne’ebé loloos mós hetan protesaun hosi Governu. Konstituisaun RDTL Artigu 58 hateten momoos kona-bá “Ema hotu iha direitu ba nia an, nia família atu iha uma ida ho nia dimensaun no kondisaun di’ak.

Advertisement

Vise-Ministru Asuntu Parlamentár, Adérito da Costa Hugo lori IX Governu nian naran esklarese katák antes ne’e Governu halo tiha ona  notifikasaun bá komunidade sira hahú  iha fulan-Setembru 2024, tanba tuir rejime notifikasaun ne’e vale iha loron 30 nian laran de’it.

“Bele haree iha uma sira ne’e tau hotu ona númeru identifikasaun ne’ebé notifika sira atu hamamuk ho razaun hotu-hotu, oras ne’e ezekusaun bá notifikasaun, notifikasaun antes ne’e ho intensaun katák sira voluntáriamente hamamuk fatin ne’e, tanba ne’e mak ho udan-boot inundasaun ida semana kotuk, la’ós de’it tanba inundasaun ne’e, maibé tanba notifikasaun ne’e ultrapasa tiha ona tempu,” Vise-Ministru Asuntu Parlamentár Adérito da Costa Hugo responde deklarasaun Bankada FRETILIN nian iha plenária PN.

Iha loron 04 fulan-Janeiru 2025, Sekretáriu Estadu Asuntu Toponímia no Organizasaun Urbana (SEATOU) halo evikasaun bá komunidade hamutuk 288 iha Fomentu II tanba okupa espasu públiku no hela iha mota-ninin ne’ebé sai risku bá komunidade sira nian moris.

Jornalista Estajiária: Zita Menezes

 

Advertisement

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Trending