Connect with us

Polítika

Povu Ki’ik Hetan Evikasaun, Hirak Ne’ebé iha Osan no Podér Goza RDTL

Published

on

Hatutan.com, (17 Fevereiru 2025), Díli– Bankada FRETILIN konsidera durante eviksaun iha Munisípiu Díli povu ki’ik mak fasil  hetan eviksaun, ema riku kontinua goja moris no moris hakmatek.

Lee Mós: FRETILIN Rekomenda Transforma Espasu Públiku Ne’ebé SEATOU Halo Evikasaun Hodi Kontribui Bá Reseita Estadu

Sekretáriu Estadu Asuntu Toponímia no Organizasaun Urbana (SEATOU), Germano Santa Brites Dias, halo eviksaun bá okupante rai Estadu iha merkadu Sengol Bidau,Díli, (18/04/2024) Foto/Dok. Tomé da Silva.

“Bankada FRETILIN hakarak fanun Governu atu labele marjinaliza povu Maubere ida-ne’e husi benefisiu dezenvolvimentu nasaun ida-ne’e nian, hodi fó de’it espasu no tratamentu espesiál ba hirak ne’ebé iha kapitál boot, riku no sira ne’ebé iha poder polítiku sira hodi goja Repúblika ida ne’e nia rain no riku-soin sira,” Deputadu José da Cruz haktuir deklarasaun Politiká Bankada  FRETILIN iha Parlamentu Nasionál, Segunda (17/02/2025).

Desde inísiu, Bankada FRETILIN nota katak iha ezekutivu em pesoa nu’udár Sekretáriu Estadu ba Assuntu Toponímia no Organizasaun Urbana (SEATOU) nian, hala’o nia asaun eviksaun lá tuir prinsípiu sira ne’ebé estabelese ona iha konstituisaun no lei sira ne’ebé estabelese ona.

Advertisement

Prinsípiu ida hateten momós tuir Lei nú. 6/2017, Lei báziku kona-bá ordenamentu territóriu, ne’ebé ejize ba Governu hodi tenke halo esforsu tomak atu alkansa dezenvolvimentu ne’ebé sustentável no progressivu ba povu Timor-Leste, liu-liu garante dezenvolvimentu ekonómiku, kriasaun bem-estar sidadaun nian.

Estadu no povu iha responsabilidade atu kontribui ba konstrusaun sidade ne’ebé organizadu, sustentável no inkluzivu ho baze hosi prinsípiu lulik libertasaun povu nian ne’ebé ema rihun-ba rihun defende ho sira nia terus no sakrifisiu sira durante luta kontra okupasaun no operesaun rezime ditadura Indonézia nian durante tinan 24  nia laran.

“Povu ki’ik sira fasil hetan eviksaun, hetan duni no bandu atu buka moris no hela iha nia rain rasik, enkuantu sira ne’ebé riku no iha osan kontinua hela no goja ho hakmatek. SEATOU uza forsa Polísia no Militár sira hodi obriga povu sai hosi sira nia fatin sem iha planu reintegrasaun ekonómiku no sosiál, inklui indemnizasaun ne’ebé justu  ba vítima despeju administrativu sira ne’e,” Deputadu José da Cruz hateten.

IX Governu Konstitusionál hakarak halo dalan luan, halo sidade ne’e, furak maibé lá iha planu kona-bá oinsá nia povu sira atu iha uma ida ho nia dimensaun no kondisaun di’ak, moos no konfortu atu bele iha intimidade ba ema ida-idak no privasidade familiár hanesan Konstituisaun RDTL Artigu 58 hateten.

Bankada FRETILIN husu ba IX Governu atu halo planu ordenamentu ida ne’ebé integradu, sustentável no inkluzivu, no tenke envolve povu iha laran. Povu tenke iha liberdade atu ko’alia sai nia hanoin kona-bá planu Governu ne’ebé afeita ba sira nia moris, iha prazu tempu no oportunidade ne’ebé nato’on ba sira atu bele muda hela fatin, buka fatin buka moris no fatin ba nia oan sira atu hetan edukasaun ne’ebé di’ak.

Advertisement

Bankada FRETILIN hakarak deklara katak, importante tebes atu iha planeamentu no ordenamentu territoriál ida ne’ebé sustentável, integradu no inklusivu atu evita despeju forsadu sira ne’ebé viola prinsípiu fundamentál sira ne’ebé konsagra iha Konstituisaun RDTL, espesifikamente iha artigu 44º, Nº. 1 ne’ebé konsagra katak “Ema ida-idak iha direitu atu movimenta no estabelese hela fatin iha ne’ebé deit iha territóriu nasionál”.

Iha fatin hanesan Vise-Minstru Asuntu Parlamentár  Adérito Hugo da Costa hateten, progresu no faktu husi evikasaun haree katák iha semana rua liubá mosu udan-boot maibé laiha inundasaun.

“Durante sidade seidauk ordena ho didi’ak Governu iha responsvél moral no politiká perante povu no eduká mós povu katák sasan ne’ebé ita nian no sasán ne’ebé estadu nian, ajuda estadu hodi rezolve ne’e mak responsavél no moral Governu nian,” Adérito Hugo da Costa hateten.

 Jornalista Estajiaria : Zita Menezes

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Polítika

Iha informasaun, Xanana sei “tula-liman” ba Ramos-Horta rekandidata ba PR 2027-2032

Published

on

By

Hatutan.com, (08 Outubru 2026), Díli—Eleisaun Prezidensiál Timor-Leste  periódu 2027-2032 besik daudaun ona. Iha ona kandidatu lubuk ida mak hala’o sira-nia movimentu atu hanesan mini kampaña hodi prepara aan ba enfrenta eleisaun prezidénsial ne’ebé sei hala’o entre fulan-Marsu tinan 2027. 

(more…)

Continue Reading

Polítika

Governu submete proposta OJE 2027 billaun 2.5 USD ba Parlamentu Nasionál

Published

on

By

Reportajen: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Trending