Polítika
CNRT Hatán Alegasaun FRETILIN Kona-bá Nomeasaun PTR Afonso Carmona
Published
10 months agoon

Hatutan.com, (06 Maiu 2025), Díli– Bankada Parlamentár CNRT, Tersa (06/05/2025), hato’o sira-nia pozisaun politíka kona-bá alegasaun Bankada FRETILIN bá nomeasaun Prezidenti Tribunál Rekursu (PTR), Afonso Carmona ne’ebé FRETILIN konsidera eskándalu boot no kontra Konstituisaun.
Lee Mós: FRETILIN Konsidera Nomeasaun Afonso Carmona Ba PTR Nu’udár Eskándalu Boot no Kontra Konstituisaun

Bankada Parlamentár CNRT hatán alegasuan Bankada FRETILIN kona-bá nomeasaun PRT Afonso Carmona. Foto/Zita Menezes
Liuhusi konferénsia imprensa membru Bankada CNRT Gabriel Soares, afirma nomeasaun Afonso Carmona ba Prezidente Tribunál Rekursu husi Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta hamosu pro no kontra, liu-liu hasoru rejeisaun maka’as husi grupu organizadu opozisaun nian.
Rejeisaun ida-ne’e Bankada CNRT bele komprende tanba Afonso Carmona nu’udár Juiz karreira ida ne’ebé ema hotu la espera hetan konfiansa husi Prezidente Repúblika hodi lidera Tribunál Rekursu bá mandatu tinan haat.
“Depois akompaña besik pro no kontra sira ne’e, Bankada CNRT la hakfodak tanba mosu kedas desde halo alterasaun bá Lei Organização Judisiária, mosu alegasaun no akuzasaun oin-oin husi opozisaun FRETILIN iha Parlamentu Nasionál, mosu rejeisaun husi Sekretáriu-Jerál Partidu FRETILIN, simultaneamente juiza Dra. Maria Natercia simu hodi halo kedas petisaun hasoru Prezidente Repúblika, no komunga husi jurista kontaminadu ho intereses partidu politiku balun ne’ebé la gosta átual Prezidente Tribunál Rekursu ne’ebé mak foin hetan nomeasaun,” Deputadu Gabriel Soares hateten.
Bankada CNRT afirma Prezidente Tribunál Rekursu empossadu tuir artigu 127, Konstituisaun RDTL, no artigu 81 pontu 4, Estatuto dos Magistrados dos Judiciais, Lei N.º 5/2022 de 30 de Março, katák Prezidente Tribunal Rekursu mai husi juíz karreira, majistradu iha Ministériu Públiku, Defensoria Públika ka Jurista ho méritu rekoñesidu, ne’ebé sidadaun nasionál no rekoñese antiguidade iha kategoria inklui segunda alteração à Lei n.º 25/2021, de 2 de Dezembro, Lei daOrganização Judiciária ne’ebé fó kompaténsia própria ba Presidente Repúblika hodi nomeia Presidente Tribunál Rekursu.
Haree ba kestaun ne’e, Prezidente Tribunal Rekurusu Afonso Carmona prienxe ona rekizitus legais no kontitusionais, hanesan Timoroan, ezerse nia funsaun nu’udár juíz karreira liu tinan 20 rekoñesidu de 2″ classe iha Tribunal Judicial de Primeira Instância de Dili. Prátika ne’e mós akontese iha tinan 2013, bainhira Presidente Taur Matan Ruak nomeia juiz de 2ª classe Dr. Guilhermino da Silva nu’udar jurista Timoroan ida, ne’ebé okupa kargu nu’udár Presidente Tribunál Rekursu Timor-Leste nian.
Bankada CNRT haree katák setór justisa hasoru dezafiu barak, sei menus juíz no prokuradór sira, maibė mós nota iha grupu juíz balun neʼebé deliberadamente permite ka hapara promosaun karreira, laiha avaliasaun, laiha rekrutamentu no seluk-seluk tán. Ida-ne’e labele admite, no IX Governu Konstitusionál halao dadaun reforma ba kuadru legál, sei hala’o husi konsolidasaun no armonizasaun ba kuadrus legais tomak iha Sistema Justisa no área Direitu.
Tuir aprezentasaun no hanoin hirak liubá ne’e, Bankada CNRT hola pozisaun hanesan tuir mai ne’e:
- Bankada CNRT apoiu desizaun Prezidente Repúblika hodi nomeia Prezidente Tribunal Rekursu tuir Konstituisaun haruka.
- Husu atu respeita separasaun de poderes, ne’e katák, labele tau kanuru tohar ba kompeténsia Prezidente Repúblika nian, hanesan Konstituisaun RDTL hatu’ur ona kona-bá Prinsipiu Separasaun dos Poderes, tuir artigu 69 “Orgaun Soberania, iha sira-nia relasoens bá malu no iha ezersisiu ida-idak nia funsaun, haktuir prinsipiu separasaun no interdependênsia ba poderes nebé Konstituisaun hatúr ona.
Ho rejeisaun extra-parlamentár ne’e só hametin de’it anti demokrátiku hodi hamosu fali lisaun negra sira ne’ebé akontese iha tinan 2017, 2018 по 2020 ne’ebé Presidente Francisco Guterres Lú Olo hamutuk ho nia aliadu sira hakru’uk de’it ba orientasaun Partido ninian.
- IX Governu Konstitusionál tenki kontinua halo Politika Públika no Estratéjia ba Reforma Lejislativa no ba Setór de Justisa, ne’ebé prepara tiha ona husi Komisaun ba Reforma Lejislativa no ba Setór de Justisa, tenke define planu de implementasaun ida ba reforma estruturál iha Administrasaun da Justisa.
Bankada CNRT ho PD iha Parlamentu Nasionál komesa ho revizaun ba Lei Organizasaun Judisiária, sei revee Lei Kámara Kontas, karik presiza sei revee mós Estatutu Majistradus Judisiais, Estatutu Ministériu Públiku no Estatutu Defensoria Públika, no revizaun ba leis sira seluk tán hodi konsolida no hametin ita nia estadu de direitu.
- Bankada CNRT husu ba Prezidente Tribunal Rekursu atu implementa Estatutu Majistratura Judisiál nian hodi halo promosaun períodikamente bá majistradus sira tuir lei ne’e haruka. Bankada CNRT haree laiha promosaun ba juíz sira iha tinan barak nia laran, tenke kore grupu kiik-oan ida ne’ebé kontrola Tribunal Rekursu, grupu ida ne’ebé taka no permite de’it sira atu deside kestaun justisa iha nasaun ida-ne’e, halo justisa sai frajil ba beibeik.
Konferensia de Imprensa ne’e la’ós de’it atu responde ba akuzasaun no alegasaun ne’ebé halo husi FRETILIN maibė nu’udár responsabilidade moral Bankada CNRT atu hatu’ur klareza, lia loos no enkoraza ema hotu atu fiar iha Tribunál, só nune’e de’it maka Tribunál bele la’o ho efetivu, independente ka autónomu nu’udár dalan atu garante imparsialidade, objetividade no legalidade husi sira nia desizaun sira.
Bankada CNRT hakarak bolu hotu-hotu ninia atensaun atu hapara ona julgamentu públiku, hapara mós alegasaun falsas no insultu hasoru governu atuál, governu ida ne’ebé konstitusionál no mánan iha eleisaun demokrátiku. Maske desizaun Presidente Repúblika nian halo ema balun fuan moras maibé tenke fuan bo’ot nafatin hodi rekoñese derrota átual pelumenus hakbiit nafatin esperansa ba loron aban. Só iha esperansa ba loron aban mak sei evita odiu, vingansa no halo akuzasaun arbiru hasoru Presidente José Ramos-Hota, Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão no Vise-Primeiru-Ministru Francisco Kalbuadi Lay.
Jornalista Estajiária : Zita Menezes
You may like
Polítika
Konsellu Ministru Aprová Projetu Rezolusaun Kona-Bá Konta Satélite Tasi Nian
Published
10 hours agoon
20/02/2026
Hatutan.com, (20 Fevereiru 2026), Díli– Konsellu Ministru, Sesta (20/02/2026), aprová projetu rezolusaun Governu ne’ebé aprezenta hosi Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão kona-bá Konta Satélite Tasi nian.
Polítika
PM Xanana Sei Vizita Munisípiu Avalia Desentralizasaun Governu Lokál
Published
2 days agoon
19/02/2026
Hatutan.com, (19 Fevereiru 2026), Díli – Primeiru Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, iha loron 24 Fevereiru to’o 18 Marsu 2026, hala’o vizita bá munisípiu sira hodi avalia implementasaun planu desentralizasaun governu lokál.
Polítika
Prezidente Komisaun B Konsidera Média Mak Inventa Iregularidade iha Rekrutamentu PNTL
Published
1 week agoon
13/02/2026
Hatutan.com, (13 Fevereiru 2026), Díli-Prezidente Komisaun B Parlamentu Nasionál (PN) ne’ebé trata Asuntu Negósiu Estranjeiru, Seguransa no Defeza, Domingos Augusto “Deker”, konsidera iregularidade iha rekrutamentu Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) ne’e média mak inventa sasán tun-sa’e tanba la bazeia ba faktu ka realidade.

PCIC Finaliza Ona Ezame Ba Objetu Sira iha Kazu Dirijente Timor GAP, E.P Nian

PNTL Halo Buska no Apreensaun Ba Xinés Na’in-18 iha Fomento I

CAC Hahú Averiguasaun Bá Kazu Rekrutamentu Kadete PNTL

Ema ho Podér Polítiku Proteze no Fó Kondisaun Ba Fujitivu Kalumban Mali iha Timor-Leste

Konsellu Ministru Aprová Projetu Rezolusaun Kona-Bá Konta Satélite Tasi Nian

DIT Hahú Introdús ba Estudante Sira Kona bá Seguransa ba Dadus Importante

IGJ Legaliza Corais Timor bá Atividade Futu-Manu

STOP PRESS: Ministru Nino Pereira Konsumu Dose Kontamina ho Frasku Halo Nanál Kanek no Ran

Indonesia dan Timor-Leste Perkuat Kerjasama Ekonomi, Sosial Budaya, dan Pariwisata

Governu Indika BTK Hadi’a Trotoár Naksobu iha Área Bebora

Asesu Gratuita HATUTAN.com

Hafoin Ferias Judisiáriu PGR Sei Ko’alia Kazu Set-top Box RTTL,E.P

Xefe Estadu TL Kondekora Militár Korea Súl Ne’ebé Mate iha Oé-Cusse

PCIC Detein MG Lori Osan Falsu Hosi Inglaterra

PR Simu Karta Kredensial Husi Embaixadór Brunei Darussalam ho Reinu España
Trending
Nasionál1 week agoGovernu Rekoñese Irregularidade iha Rekrutamentu Kadete PNTL
Dili1 week agoPolísia Sei Regula Motór Sira Estasiona iha Trotoár Área Palásiu Governu
Defeza & Seguransa1 week agoGovernu Suspende Tempráriu Rekrutamentu Ajente PNTL 2025
Polítika1 week agoPrezidente Komisaun B Konsidera Média Mak Inventa Iregularidade iha Rekrutamentu PNTL
Saúde1 week agoMinistra Élia Amaral Dezmente Komisaun Rekrutamentu PNTL Ne’ebé Dehan Reajente Laiha
Nasionál2 days agoPM Xanana Husu Tribunál ho MP Arkiva Keixa Kazu Junta Militár Myanmar
Opiniaun2 days agoTimor-Leste Sai Uma Na’in Simeira ASEAN 2029 no Lisaun balun hosi Malázia
Nasionál1 week agoÍndise Persesaun Korrupsaun 2025, Timor-Leste iha Klasifikasaun 73 Husi Nasaun 180








