Connect with us

Polítika

FRETILIN Konsidera Nomeasaun Afonso Carmona Ba PTR Nu’udár Eskándalu Boot no Kontra Konstituisaun

Published

on

Hatutan.com, (30 Abríl 2025), Díli—Bankada Parlamentár FRETILIN konsidera nomeasaun ba eis-Juiz Administradór Tribunál Distritál Dili, Afonso Carmona nu’udár Prezidenti Tribunál Rekursu ho kategoria Segundu Klase hanesan eskándalu boot no kontra Konstituisaun RDTL.

Lee Mós: Ramos-Horta Agradese Deolindo dos Santos no Nomeia Afonso Carmona Nu’udár PTR

Eis-Juíz Administrador Tribunál Distritál Díli, Afonso Carmona halo juramentu hodi simu pose nu’udár PTR, 29 Abríl 2025. Foto/Mídia GPR

Sita komunikadu imprensa ne’ebé Hatutan.com asesu hosi Bankada FRETILIN nian fundamenta katak antes ne’e Prezidenti Tribunál Rekursu mai husi Juiz sira ne’ebé hola parte iha Tribunál Rekursu, no Juiz ho kategoria Primeira Klase. Tanba ne’e, Bankada FRETILIN hakarak denunsia katak nomeasaun ne’ebé Prezidente Repúblika  José Ramos Horta halo ba Afonso Carmona  hodi fo posse iha loron 29 fulan-Abríl 2025 nu’udár Prezidente Tribunál Rekursu hanesan esklándalu boot ida no tau iha perigu indepedensia no imparsialidade Tribunál nian.

Bankada FRETILIN mós konsidera nomeasaun ne’e mós sei harahun sistema justisa ne’ebé tau-ás sistema méritu no integridade orgaun judisial nian, no klaramente viola Konstituisaun Repúblika Demokratika Timor-Leste nian.

Advertisement

Eskándalu  ne’ebé mosu iha nomesaun Prezidente Tribunál Rekursu, tuir Bankada FRETILIN, hahu ho Alterasaun ba Lei Organizasaun Judisiaria, ne’ebé aprezenta husi Governu ho karater Urjensia. Iha proposta alterasaun ne’e, Governu husu atu muda kriteria  ka rekizitu ba Prezidenti Tribunál Rekursu nia, bele mai husi Juiz sira iha kategoria ne’ebé deit no husi Tribunál nivel ida ne’ebé deit.

FRETILIN konsidera alterasaun ne’e viola Konstituisaun no subar interese polítika hodi hafraku Sistema Judisiariu no kontrola Órgaun Judsiariu ba interese partidu sira iha ukun.

FRETILIN haree katak tentative ne’e viola prinsipiu Separasaun poder no interdependensia órgaun Soberania sira ne’ebé kontempla iha artigu 69 Konstituisaun Republika Demokratika Timor-Leste.

Kona-bá nomesaun Prezidente Tribunál Rekursu, Konstituisaun fó dalan klaru hela, katak nomeia husi Juiz sira ne’ebé hola parte iha Tribunal Rekursu. Ida-ne’e mak pratika ne’ebé durante ne’e halo husi Prezidente Xanana Gusmão, Prezidente José Ramos-Horta (primeiru mandatu), Prezidenti Taur Matan Ruak no Prezidente Francisco Guterres Lu-Olo, tanba interpreta artigu 124.°, n.° 3, husi Konstituisaun.

“Teki-teki Governu mai ho alterasaun lei ba Organizasaun Judisiaria hodi fasilita nomeasaun Juiz “favoritu” Governu no Prezidente nian, alterasaun lei ne’e promulga iha loron ne’e kedas halo nomeasaun ba Prezinti Tribunal Rekursu foun,” sita komunikadu husi Bankada FRETILIN nian.

Advertisement

FRETILIN defende konstituisaun RDTL mak mata dalan ba vida estadu direitu demokratiku. FRETILIN sei kontra esforsu hothotu ne’ebé atu harahun Sistema Justisa iha Timor-Leste no kontra estratéjia organizadu no sistematiku ne’ebé IX Governu halo atu halo interferensia ba justisa iha Timor-Leste, FRETILIN kompromete atu lori alterasaun Lei Organizasaun Judisiaria ba Fiskalizasaun Konstituisionalidade.

Jornalista Estajiária: Zita Menezes  

 

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading
Advertisement

Trending