Connect with us

Justisa & Krime

Injustisa Bainhira Husik Livre Dirijénte SNI Na’in-Rua Lori Sasán Kontra Bandu

Published

on

Hatutan.com, (11 Novembru 2025), Díli—Forum Organizasaun  Noun Governamentál Timor-Leste (FONGTL) konsidera  bainhira autóridade seguransa sira husik livre dirijénte nain-rua husi Servisu Nasionál Intelijénsia (SNI) ne’ebé hatama sasán kontra bandu (Fugete) hatudu injustisa boot.  

Lee Mós: Komisaun B Husu Fó Sansaun Bá Dirijente SNI Ne’ebé Hatama Sasán Kontra Bandu

Sasán kontra bandu (fogetes) ne’ebé PNTL ho F-FDTL sira prende husi dirijente SNI na’in-rua iha Liquiça. Foto/Espesiál

Diretór Ezekutivu FONGTIL Valentim da Costa Pinto  bá jornalista sira iha nia nkaar fatin, Caicoli, Díli,  Tresa (11/11/2025) hateten, loloos ne’e  investigadór sira bá investiga   autór prinsipál sira  nia evidénsia sira ne’e forte  ténke prosesa bá Ministériu Públiku hodi haree tanbasá maka  fó livre, seraké  evidénsia sira ne’ebé kaer la sufisiénte hodi alega buat ruma bá autór prinsipál sira ne’e.

“Husik livre ne’e hanesan injustisa boot, ita-nia tratamentu sira ne’ebé la iguál, sé povu kiik  ne’ebé hanesan inosente la komprende, ita  prega  no ragulamentu sira ne’e ho di’ak no forte loos, maibé ema sira ne’ebé  iha asesu  boot iha fó liberdade,” Valentim da Costa Pinto  hateten.

Advertisement

Nia hatutan, sei   atividade hotu-hotu maka kontra lei, apalika tuir lei, labele haree ema ne’e sé, tanba lei ne’e halo bá ema hotu-hotu, atu la bele kontinua fó preokupasaun bá povu  katak lei ne’e bale de’it bá ema ki’ik.

Nia hatuir, ko’alia kona-bá jusitisa, sé maka kontra lei, ténke kumpre tuir sansaun sira ne’ebé lei hatete. Nune’e  investiga didi’ak tanba ema sira-ne’e kaer ho liman, prosesu investigasaun ne’e la’o ho seriedade.

Tanba ne’e tuir nia  hanoin katak,  presiza verifka fila, iha  institusaun lubuk ne’ebé mak  iha knaar atu halo investigasaun, presiza halo intervensaun ruma  hodi bele hatene tanbasá maka  livre fali, maibé loloos ema hotu-hotu ténke obedese bá regra, sala ténke sala atu  bele trata tuir lei sira ne’ebé maka  aplika iha Estadu direitu Demokrátiku  ida-ne’e

“Dirijente SNI nian na’in-rua  ne’e komete duni flaglante delitu, ne’ebé ita husu atu aplika ho iguál  no bá ema hotu-hotu, no ita nia hanoin  katak ténke hametin ita nia sistema kontrlollu no   mekanizmu sira-ne’ebé ita iha, ita ténke la’o tuir lei ne’e atu la bele permite sasán ne’e mai ita nia rai  kontra lei sira ne’ebé ita aplika iha ita nia rai laran,” tenik nia.

Tuir Proseu Kódigu Penál Timor-Leste Artigu 56 katak  buska, revista no apreensaun urjente

Advertisement

1 – Polísia la presiza mandadu judisiál atu halo buska, revista no apreensaun urjente:

a) Kuandu iha flagrante delitu tanba krime punivel ho pena prizaun;

b) Kuandu iha suspeita katak materiál relasionadu ho krime subar hela iha ne’ebá no demora atu hetan autorizasaun bele fo-fatin ba ema-ruma atu altera, muda ba fatin seluk ka halakon materiál ne’e ka hamosu perigu ba ema ka sasán nia seguransa.

 2 – Aktu sira referidu iha númeru anteriór tenke hakerek iha autu-da-okorrénsia, ne’ebé tenke hatama iha prosesu kriminál respetivu ka entrega kedas ba Ministériu Públiku, kuandu prosesu krime respetivu la hahú kedas, no autoridade judisiária kompetente tenke apresia aktu ne’e nia validade.

 3 – Númeru anteriór nia dispozisaun la aplika ba revista kuandu polísia la hetan objetu relasionadu ho krime.

Advertisement

 4 – Númeru 1 nia dispozisaun la aplika ba buska domisiliária.

Nia afirma,  situasaun ida-ne’e kontinua repete iha  rai laran,  hanesan  saída maka akontese iha pasadu uanhira besik ona  festa Natal ho tinan foun nian , sempre hatama sasán sira-ne’ebé  regra estadu hateten dehan la bele hatama sasán  konntra hanesan fugete no sasán seluk ne’ebé lei la permite

Nia afirma,  FONGTIL hanoin katak, presiza duni iha fiskalizasaun ne’ebé urjente, bá ofisiál siguransa sira iha fronteira atu bele hametin liután  siguransa kona-bá pasa revista sira ne’ebé  maka halo liu sasán sira mai, maske lei  hateten klaru  ona katak sasán  kontra  bandu  ne’e la permite atu hatama

Nia subliña,  kazu hanesan ne’e loloos ténke prende iha fronteira,  atu labele fó afeitasaun bá loron boot sira ne’ebé maka  ema hotu  selebra iha  loron sira tuir mai, hanesan fulan oin  tama bá Natal ho tinan foun, maibé sasán sira ne’e tama nafatin tanba faillansu  husi autóridade fronteira.

“Kona-bá presaun Mekadu ninian liu-liu  hatama  fugete sira ne’e mai, loos duni ,  maibé,  ténke iha  seriedade, atu kontrolla no la bele permite sasán sira ne’e mai, presiza mellora duni ita nia seistema kontrolla, ho pasa revista iha fronteira  hametin liután, ema hotu-hotu ténke servisu ho fuan hanesan Timoroan, atu  ita bele sasán sira ne’e mai to’o iha ita nia rai no mós afeta bá ita nia ambiente selebrasaun  loron boot sira ne’e,” nia dehan.

Advertisement

Nia peokupa katak, tuir loloos pesoál ne’ebé  halo kna’ar iha servisu Nasionál Intelejénsia maka  tau matan bá aktu hanesan,  maibé SNI maka komete fali aktu hanesan, kontra  tebes lei, tanba lei hatete  no la permite,  ne’e failla iha  buat ruma iha fronteira.

Nune’e nia dehan prosesu investigasaun ne’e ténke hakle’an liután hodi hatene sé maka autóriza buat sira-ne’e (Fugete) tama, ka tama duni tuir dala nakukun ne’ebé   ema hotu la hatene  ka liu husi odamantan sira ne’ebé   iha  pontu entrada,  maibé failla buat ruma iha ne’ebá.

 “Nune’e ami ejize atu  hametin kontrolla, fisklalizasaun sira  bá servisu ofisiál sira iha fronteira  hodi garantia sasán sira ne’ebé ita nia lei la permite  la bele mai tama iha ita nia rai”,  dehan nia.

Nia afirma, pesoál sira ne’ebé maka komete  erru hanesan ne’e, ténke responsabilidade, atu la bele repete aktu hanesan ne’e kontínua, no hamosu preokupasaun públiku ne’ebé  afeta bá implementasaun  lei no regras sira ne’ebé  estadu ida-ne’e hatur ona.

Fó hanoin fila fali katak, Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) katak Autoridade Forsa Konjunta, Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) Munisípiu Liquiça ho FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) iha Sabadu  (08/11/2025), hale’u tuku 18:38 Otl, prende fugetes 8 shot hamutuk lolon 108 ilegál, deskonfia dirijente nain rua husi Servisu Nasionál Intelijensia (SNI) tama mai Territoriu Timor-Leste.

Advertisement

Sasán kontra bandu ne’e, deskonfia dirijente nain-rua husi Servisu Nasionál Intelijensia (SNI) ho naran inisial OCG no AJdRX, sosa iha Atambua Indonézia, utiliza karreta Marka Baic ho Sapa Matrikula 05.424 G mak tula fugetes ne’e, bainhira fila husi Rejiaun Administrativa Espesial Oé-Cusse Ambenu(RAEOA) liu hosi Fronteira Terrestres mai Kapitál Dili, hafoin forsa konjunta PNTL ho F-FDTL halo operasaun konsege identifika sasán kontra bandu hirak ne’e foti medidas halo kedas apreensaun iha Aldeia Ediri, Suku Vatuvou, Postu Administrativu Maubara, Munisípiu Liquiça  hodi submete ba prosesu identifikasaun.

Bainhira forsa konjunta halo apreensaun ba evidensia sasán kontra bandu hanesan fugetes ho karreta ne’ebé dirijente SNI nain rua utiliza ne’e kontinua entrega ba parte Servisu Investigasaun Kriminál Munisípiu Likisá hodi submete ba prosesu indentifikasaun tuir lei ne’ebé vigora iha Timor-Leste.

Dadaun ne’e Servisu Investigasaun Kriminál Munisípiu Liquiça halo prosesu bá sasán kontra bandu hirak ne’e rejista ona ho NUK, 0068/25.LIMBR, kontinua aprezenta bá Ministeriu Públiku (MP) hodi kontinua prosesu báoin tuir lei.

Jornalista: Marcelino Tomae

 

Advertisement

 

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Justisa & Krime

JSMP Husu PCIC-MP Labele Nonok ho Kazu Fujitivu Kulumban Mali

Published

on

By

Hatutan.com, (12 Marsu 2026), Díli– Judicial System Monitoring Programme (JSMP- sigla Inglês) husu ba Polísia Sientífiku Ivestigasaun Kriminál (PCIC- sigla-portugés) ho Ministériu Públiku (MP) atu labele nonok ho prosesu investigasaun bá kazu fujitivu Kalumban Mali alias Leonardo Benigno Tilman ne’ebé halai husi Justisa Indonézia mai subar tinan barak ona iha Timor-Leste no deskonfia falsifika dokumentu hodi  hetan nasionalidade Timoroan.

(more…)

Continue Reading

Justisa & Krime

PNTL Submete Ona Ba Minitériu Públiku Kazu Ofisiál Polísia Militár Na’in-Rua Baku Lesuk ZFS

Published

on

By

Hatutan.com, (05 Marsu 2026), Díli-Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) liuhusi Diresaun Servisu Investigasaun Kriminál (DSIK) submete ona ba Minitériu Públiku (MP) kazu ofisiál FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) husi unidade Polísia Militár (PM) na’in-rua ho naran inisiál WLC no A ne’ebé baku lesuk vítima ZFS.

(more…)

Continue Reading

Justisa & Krime

Deskonfia Fujitivu Kalumban Mali “Hamutuk” Hela ho PR Ramos-Horta iha Atividade Sosiál Sira

Published

on

By

Hatutan.com, (27 Fevereiru 2026), Díli–Fujitivu Kalumban Mali ne’ebé deskonfia falsifika dokumentu hodi hetan nasionalidade Timor ho naran Leonardo Benigno Tilman, hola parte ativu iha atividade sosiál ka atividade karitativu Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta nian.

(more…)

Continue Reading

Trending