Hatutan.com, (22 Maiu 2026), Díli– Polémika avokasasun inkéritu kazu korrupsaun sira iha Komisaun Anti Korrupsaun (CAC-sigla portugés) , Komisáriu CAC Rui Pereira dos Santos iha ona komunikasaun ho Prokuradór-Jerál Repúblika Nelson de Carvalho.

Lee Mós: “Avoka Hotu Kazu Inkéritu iha CAC Ne’e Ha’u Nia Sasán” 

Komisáriu Komisaun Anti-Korrupsaun (CAC-sigla portugés), Rui Pereira dos Santos

Komisáriu Komisaun Anti Korrupsaun Rui Pereira dos Santos, Sesta (22/05/2026),  hatete  maske dadaun iha prosesu balun ne’ebé agora dada husi Prokuradoria Jerál-Repúblika, Nelson de Carvalho, maibé servisu investigasaun iha CAC la’o hela

“Ha’u iha ona komunikasaun ho PGR, ami espera katak PGR ho nia prokuradór titulár sira delega fila fali prosesu sira ne’e mai CAC atu bele halo fali servisu investigasaun la’o di’ak, tanba sé lae kazu sira ne’e pendente ema bele hanoin katak ami la halo servisu,” Komisáriu Rui Pereira dos Santos informa.

Nia hatutan, atu kombate no prevene korrupsaun instituisaun rua ne’e; Ministériu Públiku ho Komisaun Anti Korrupsaun tenke servisu hamutuk hodi prevene no kombate korrupsaun iha Timor-Leste, tanba se prosesu hotu para ka “macet”, bele hamosu kritika no lakon konfiansa públika bá instituisaun sira ne’ebé responsavel bá justisa no kombate korrupsaun.

Komisáriu Rui agrumenta tan katak, nia  rasik halo ona komunikasaun direta ho PGR atu prosesu inkéritu sira ne’ebé antes ihaCAC, bele entrega fila fali mai CAC, atu investigasaun bele kontinua lao ho di’ak no labele hamosu persepsaun negativa bá públiku.

“Ha’u rasik halo ona komunikasaun ho PGR katak prosesu sira ne’ebé delega fila fali mai CAC atu servisu hamutuk, atu prevene no kombate korrupsaun. Sé lae buat hotu macet ne’e ema haklalak ita, ema halkilar ita, ida ne’e ladún di’ak,” tenik nia

Nia afirma, iha Komunikasaun ne’e, Prokuradór Jerál Repúblika Nelson de Carvalho promete bá Komisáriu Rui Pereira dos Santos katak iha tempu badak sei delega fali  avokasasun sira ne’e bá CAC hodi  konlui investigasaun.

Nia agrumenta, tanba kazu balun, CAC halo investigasaun besik atu termina ona, balu to’o klaran,  no balun maka foin atu hahú.

“Tanba ida-ne’e maka ha’u hanoin katak, ita espera PGR  ho nia estrutura liu-liu Prokuradór titulár sira, tau iha konsiderasaun, liu-liu  ha’u nia liafuan ne’ebé tatoli hela bá PGR, atu nune’e ita bele servisu hamutuk”  nia afirma.

Nia dehan, saske PGR avoka hotu kazu inkéritu sira CAC, maibé  servisu inspensaun no monitorizasaun bá projetu sira la’o hela, nune’e mós averiguasaun kontinua la’o.

Komisáriu Rui haktuir,  maske Ministériu Públiku mak na’in bá Prosesu, maibé na’in mesak mós la bele halo buat ida, tenke servisu hamutuk ho orgaun polísia Kriminál sirs, no sosiedade sivíl hotu-hotu,  tanba Korrupsaun ne’e,  la’ós ema haree lesuk, maibé  presiza entidade ne’ebé servisu besik maka autoridade polísia kriminál.

Nia dehan kazu korrupsaun ne’e, konsidera hanesan extraordinariu,  tanba ne’e maka tratamentu ne’e tenke extraordinariu, labele hanesan krime babain, maibé krime korrupsaun ne’e,  iha elementu ketak, tanba ne’e maka

“Maibé Ha’u labele ko’alia ida ne’e tanba ne’e ladún di’ak, PGR nia razaun mai foti fali kazu inkéritu sira  CAC, PGR maka hatene, maibé  ha’u komunika ho nia  atu servisu sira ne’e bele la’o atu nune’e,” nia dehan.

Antes ne’e Prokuradór Jerál Repúblika (PGR-sigla Portugés),  Nelson de Carvalho, klarifika razaun  hatun despaixu avokasasun bá Kazu inkéritu krime korrupsaun sira iha Komisaun Anti-Korrupsaun (CAC)  tanba prosesu penál bá krime korrupsaun ne’e  iha Ministériu Públiku  nia kompeténsia.

Prokuradór-Jerál Repúblika, Nelson de Carvalho, bá Jornalista sira hafoin partisipa iha Aniversaríu PCIC bá dala-12 iha salaun mutiosos, Díli, Kinta (14/05/2026), klarifika   katak kona-bá desizaun atu avoka hotu kazu inkéritu sira iha CAC ne’e kompeténsia Ministériu Públiku nian.

Nia hateten, razaun tuir buat ne’ebé konsidera di’ak, maibé desizaun ne’e bazeia ba kompeténsia legál Ministériu Públiku nian,  katak prosesu hotu iha Ministériu Públiku, nia bainhira  hakarak avoka kazu ida, bele halo tiha ona laiha impedimentu ruma.

La’ós tanba ha’u laiha ona konfiansa bá CAC. Ha’u mós nunka iha dezentendimentu ho CAC. Sira de’it maka ko’alia iha média online, jornál no televizaun sira, maibé ha’u rasik nunka ko’alia kona-bá dezentendimentu ho CAC,” PGR Nelson de Carvalho hateten.

Nia akresenta tan , sé Komisáriu CAC konsidera PGR halo abuzu podér, bele halo partisipasaun tuir mekanizmu legál sira ne’ebé eziste.

Maske nune’e, PGR reafirma katak delegasaun no avokasaun prosesu sira ne’e kompeténsia Ministériu Públiku nian, tanba  kazu sira ne’ebé agora dadaun avokadu husi CAC sei sai nafatin hanesan nia “sasán”, to’o tempu nia deside atu foti fila fali  husi CAC.

“Maibé delegasaun   Ministériu Públiku ne’e kompetensia, agora  ha’u nia sasán maka sira iha to’o tempu ha’u husu fila fali, ha’u  tenke husu fila ka, tanba ne’e ha’u nia sasán ne’e. Agora ha’u nia sasán tiha nusa  ha’u husu fila fali la bele,”  nia hateten.

Fó hanoin fali katak iha  loron 03 Fevereiru 2026, Prokuradór Jerál Repúblika, Nelson de Carvalho, hasai despaixu ida hodi oriente ba  Prokuradór Repúblika Koordenadór hotu-hotu atu avoka (foti fila-fali) prosesu inkéritu sira kazu korrupsaun ne’ebé antes delega ona bá Komisaun Anti-Korrupsaun (CAC).

Despaixu  ho númeru 14/PGR/II/2026, Prokuradór Repúblika sira hetan orientasaun atu halo avokasaun prosesu sira iha prazu máximu loron lima (5), hodi garante katak prosesu investigasaun hotu fila-fali ba kontrolu Ministériu Públiku.

Iha despaixu ne’e mós hatete katak depois  avokasaun, Prokuradór Repúblika Koordenadór sira tenke haruka kedas relatóriu ba Gabinete Prokuradór-Jerál Repúblika, hodi fó informasaun kona-ba prosesu sira ne’ebé avoka ona, inklui númeru rejistu NUC.

Medida ida ne’e bazeia ba dispozisaun Konstituisaun Repúblika Demokrátika Timor-Leste no Estatutu Ministériu Públiku, hodi reforsa Papél Ministériu Públiku iha prosesu investigasaun kriminál.

Despaixu ne’e mós distribui bá koordenadór unidade relevante sira no Prokuradór Repúblika hotu-hotu, atu asegura implementasaun efetiva husi medida ne’e.

Jornalista: Marcelino Tomae