Connect with us

Justisa & Krime

Julgamentu, “Kalohan” Rekoñese Aprova Pedidu Pagamentu Maski Ekipamentu Seidauk Tama

Published

on

Hatutan (20 Janeiru 2022) Díli—Tribunál Distritál Díli (TDD) iha Kinta loron 20 fulan ne’e, kontinua hala’o julgamentu ba krime partisipasaun ekonómika iha negósiu no administrasaun danoza, ne’ebé deskonfia involve eis Ministru Comercio, Industria no Ambiente (MCIA), atuál deputadu bankada Partidu Demokrátiku (PD), arguidu António da Conceicão “Kalohan” no arguidu na’in-haat seluk nu’udár funsionáriu públiku, inklui diretór kompañia Kaninuk Star Unipessoal Lda.

Arguidu na’in-haat seluk kompostu hosi António da Costa, arguida Zulmira Inacia Belo, arguidu Gaspar Policarpo da Silva Correia, Paul Manuel da Costa Soares Viana, relasiona ho fornesimentu ekipamentu labotóriu indústria hosi Orsamentu Jerál Estadu (OJE) kapitál menór ho montante globál $200.000,00 iha tinan 2014, ne’ebé hamout osan Estadu ho montante $143.500.00.

Notisia iha Relasaun:TDD Adia Julgamentu ba Kazu Ne’ebé Envolve António “Kalohan”

Advertisement

Iha julgamentu kontinuasaun ne’e, arguidu António da Conceicão rekoñese nia parte asina kontratu ho kompañia Kaninuk Star Unipessoal Lda, no halo aprovasaun pedidu pagamentu ba kompañia maske nia rasik hatene katak, kompañia seidauk fornese ekipamentu labotóriu indústria ba MCIA.

Maibé, nia parte halo aprovasaun ho razaun primeiru garante katak kompañia sei halo esforsu hodi hatama ekipamentu hirak ne’e, segundu momentu ne’ebá tama ona iha fin do ano, entaun nia parte tenki asina hodi labele rai hela tusan ba MCIA, enkuantu la ezekuta osan ne’e maka sei fila ba kofre Estadu ne’ebé sei fó implikasaun ba orsamentu MCIA iha tinan oin mai, liu-liu ba orsamentu ne’ebé alokadu hodi sosa ekipamentu laboratóriu MCIA.

Maski aprova ona pedidu pagamentu ba kompañia, maibé osan ne’e blokeia tia iha Banku hodi hein kompañia hatama ekipamentu mak foin transfere ba konta bankária kompañia nian.

Nia parte laiha koñesimentu kona-bá osan ne’e blokeia dunik ou la’e, tanba ne’e servisu Ministériu Finansas nian.

“Depois de ha’u asina kontratu no pedidu pagamentu, ha’u mós la hatene ona kona-bá kompañia hatama ona ekipamentu ne’e ka la’e no ha’u laiha ona informasaun tanba momentu ne’ebá ha’u asumi tán kargu hanesan Ministru Edukasaun. Maibé, tuir informasaun katak kompañia hatama dunik ekipamentu laboratóriu ne’e,” Kalohan deklara iha audiénsia.

Advertisement

Alende ne’e, arguidu rasik hatene kona-bá justifikasaun ne’ebé kompañia fó, relasiona ho prazu hatama ekipamentu ne’ebé liu ona loron, tuir kontratu no kompañia husu atu aumenta tán tempu ho razaun presija tempu atu hameno ekipamentu.

Maibé, depois de kompañia hatama justifikasaun ne’e, arguidu mós la determina prazu loron hatama ekipamentu ho razaun tau konfiansa tomak ba diresaun aprovizionamentu MCIA.

Hafoin rona arguidu, Tribunál adi’a hikas julgamentu ba loron seluk hodi kontinua rona sasin sira.

Antes ne’e, tuir akuzasaun hosi MP katak, iha tinan 2014 arguidu António da Conceicão nu’udár Ministru MCIA atuál membru Parlamentu Nasionál Deputadu Bankada Partidu Demokratiku, arguidu António da Costa nu’udár funsionáriu públiku (FP) no asumi kargu nu’udár Diretór Nasionál ba Industria no Transformadora MCIA, arguida Zulmira Inacia Belo nu’udár Xefe Departamentu Lojistika Nasionál iha Dirasaun Nasionál Aprovisionamentu no Lojistiku MCIA, arguidu Gaspar Policarpo da Silva Correia hanesan Diretór Nasionál ba Aprovizionamentu no Lojistika MCIA, arguidu Paul Manuel da Costa Soares Viana nu’udár Diretór kompañia Kaninuk Star Unipessoal, Lda.

Iha tinan 2014, MCIA iha osan atu sosa ekipamentu diversus hosi orsamentu kapitál menór ho montante globál  $200.000.00, ate fulan Jullu tinan 2014 orsamentu ne’e seidauk ezekuta, tanba ne’e arguidu António da Costa dezenvolve proposta sosa ekipamentus test kids ba laboratóriu, ekipamentu teste ba ethanol, no mákina pakotamentu ba kafé, inklui mákina sona kafé, ne’ebé sai fasilidade iha sentru treinamentu Matadoru hodi fó treinamentu ba empreza industria ki’ik no mós treinamentu ba staff tékniku hodi implementa programa indústria no mákina kafé atu fornese ba grupu produsaun kafé iha Aileu.

Advertisement

Iha loron 24 Juñu 2014, Ester Sam Gomes komité osan ho montante $200,000.00 iha CPV númeru 70840 ne’ebé autoriza hosi Manuela G. B. Corte Real no sertifika hosi Sulistiani Alves ho autorizasaun ba pagamentu ho montante $191,000.00, iha loron 24 jullu 2014 Ester Sam Gomes prepara kompra ho montante $200,000.00.

Iha loron 04 Agostu 2014 hosi Dirasaun Nasionál Aprovisionamentu Lojístika no Materiais, hahú anunsiu konkursu aprovizionamentu hodi submete tenderizasaun ba fornesementu Ekipamentu.

Tanba ne’e, iha kompañia 16 mak sosa dokumentus no iha komapañia 11 partisipa iha enkontru fornesimentu dokumentus refere.

Maibé, tanba hosi MCIA seidauk entrega dokumentu espesifikasaun ba ekipamentu ne’ebé atu fornese maka iha loron 11 Agostu 2014, Diresaun Aprovizionamentu ho reprezentante kompañia 11 halo fali akta konkordánsia atu prolonga tán tempu ba submisaun dokumentus fornesimentu Ekipamentu laboratoriu to’o loron 18 Agostu 2014, nune’e totál kompañia hamutuk 15 maka konsege partisipa iha tenderizasaun refere.

Maibé, tuir rezultadu membru avaliasaun tékniku MCIA ne’ebé kompostu hosi arguida Zulmira Inacia Belo, arguidu António da Costa, Filomena Fernandes, Isolina da Costa, arguidu Gaspar Policarpo da Silva Correia no hetan aprovasaun hosi Ministru MCIA António da Conceicão, hodi fó sai rezultadu katak kompañia Kaninuk hetan maka sai manan na’in ho valór 98.6 ba projetu fornesimentu ekipamentus laboratóriu indústria.

Advertisement

Iha Ioron 26 Setembru 2014, MCIA liu hosi Dirasaun Nasionál Aprovizionamentu Lojístika no Materiais (DNALM), arguidu Gaspar Policarpo da Silva Correia selebra kontratu ho númeru RDTL-11419 ho arguidu Paul Manuel da Costa Soares Viana, nu’udár Direitur kompañia Kaninuk Star Unip, Lda, ho valór $191,000.00 no hetan aprovasaun hosi arguidu António da Conceicão, iha kondisaun espesiál hosi kontratu refere, mensiona kona-bá fatin no periudu fornesimentu ba ekipamentu maka iha Lojístika Warehouse MCIA, Díli-Timor Leste ho durasaun loron 60, hahu hosi 23 Setembru 2014 ate 23 Novembru 2014.

Maibé, depois arguidu Gaspar Policarpo da Silva Correia no Paul Manuel da Costa Soares Viana asina tiha kontratu iha loron 26 Setembru 2014 liu tia fulan ida, iha loron 22 Outubru 2014 mak Higina Gomes Freitas foin prepara ordem da kompra, nune’e ikus mai hamosu númeru kontratu iha ordem da compra la hanesan ho numeru kontratu.

Antes periudu deliberasaun ekipamentu ne’e remata iha loron 23 Novembru 2014, arguidu Paul Manuel da Costa Soares Viana iha loron 11 Novembru 2014 hato’o karta justifikasaun ba arguidu Gaspar Policarpo da Silva Correia, katak kompañia seidauk bele fornese ekipamentus iha kontratu tanba estoke iha distributor Indonézia laiha no presiza tempu atu hameno iha nasaun seluk nu’udár fabrika sentral.

Tanba ne’e, husu ba arguidu Gaspar Policarpo da Silva Correia atu foti desizaun, maibé haree ba tempu atu fornese ekipamentu liu ona semana rua, maka iha loron 12 Dezembru 2014 arguidu Paul Manuel da Costa Soares Viana halo karta deklarasaun hodi deklara kompañia Kaninuk Star, Unip. Lda seidauk konsege hatama ekipamentu ne’e ba MCIA, tuir kontratu ho razaun, ekipamentu ne’e presiza tempu atu hameno.

Maibé, kompañia nafatin iha komitmentu atu hatama ekipamentu tuir espesifikasaun no kompañia prontu atu responsabiliza, maske kompañia seidauk oferese sasan ekipamentu laboratoriu industria ba MCIA tuir kontratu ne’ebé iha.

Advertisement

Iha loron 12 Dezembru 2014 arguida Zulmira prepara formuláriu rejistu patrimóniu no relatóriu resevimentu no inspesaun (R&I) ne’ebé aprova hosi arguidu Gaspar, orienta ba kompañia atu kompleta dokumentus sales contrat/Order no Invoice ho númeru seriál ekipamentu nu’udár rekezitus hodi prosesa pagamentu.

Bazeia ba justifikasaun ne’ebé mak arguido sira halo iha loron 18 Dezembru 2014 hosi tezouru sentrál Ministériu Finansa (MF) realiza ordem pagamentu ba kompañia Kaninuk Star Lda liu hosi Banku Mandiri ho numeru konta bankária 601-000058033-5 ho montante $191,000.00.

Maibé, iha loron 16 Dezembru 2014 arguidu Gaspar Policarpo da Silva Correia pudia haruka karta kanselamentu ba tezoru MF atu kansela prosesu pagamentu, maibé arguidu haruka fali karta ba iha General Manager Banku Mandiri Timor-Leste hodi husu atu blokeia konta bankária kompañi Kaninuk Star Unip, Lda  ne’ebé seidauk fornese mákina indústria no laboratóriu mai MCIA ho montante $191.000.00.

Bainhira kompañia lori ekipamentu iha fulan Fevereiru tinan 2015 la halo ona inspesaun, tanba inspesaun halo ona antes iha loron 12 Dezembru 2014 no hafoin simu tiha ekipamentu ne’e arguidu Gaspar Policarpo da Silva Correia maka rejista direta iha baze de dadus patromóniu no dokumentus hotu asina ho orientasaun arguidu António da Costa.

Maski ekipamentu sira ne’e, kompañia konsege fornese ba MCIA iha tinan 2015, maibé sasan ne’e la mai kompletu dala ida de’it, tamba ekipamentu etanol no mákina café balun mai uluk iha fulan Janeiru no Fevereiru tinan 2015.

Advertisement

Alende ne’e, tanba mákina double jacket ne’ebé kompañia fornese ne’e a’at nune’e makina Ethanol kompañia foin fornese iha fulan Outubru no Novembru 2017 no ekipamentu tama la tuir tempu iha kontratu.

Ekipamentu laboratóriu hanesan ethanol maioria númeru serial no tipu ne’ebé la hanesan ho lista rejistu patrimóniu no deliver order (DO) ho ITB numeru RDTL-002/MCIA/2014 ho numeru 0004/KS/DO/12/2014.

Implikasaun hosi Ekipamentu ne’ebe tama la kompletu tuir tempu kontratu, numeru serial ne’eb’e la hanesan no tipu ne’ebé diferente, desde tinan 2015 ate tinan 2018 la utiliza no ekipamentu makina kafe, ethanol rai de’it iha armagen USTIM no sentro Kafe Quirilelo, Aileu no ekipamentu ne’ebé laiha manutensaun nune’e halo parfuzu hosi ekipamentus ethanol komesa fruzu, a’at no balun lakon.

Ho arguidu na’in-lima nia hahalok, hamosu prezuizu ba Estadu ho montante osan $143,500.00, tanba ne’e MP akuza Arguidu ba pratika krime partisipasaunekonómika iha negosiu no administrasaun danosa, burla agravadu, falsifikasaun dokumentus ne’ebe previstu iha artigu 299, 274, 266, 267 hosikódigu Penal TL.

Audiénsia julgamentu prezide hosi juiz kolektiva Maria solana, Ana Paula Fonseca, Ivan, Ministériu Públiku reprezenta hosi prokuradór Rogerio Viegas no arguidu sira hetan asisténsia legál hosi Defensór Públiku no Advogadu Privadu Pedro Camoes, Januario Martins,Cancio Freitas no Manuel Sarmento.

Advertisement

Jornalista: Carmelita Isaac

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Justisa & Krime

20 Outubru-ne’e, Tribunál Díli realiza julgamentu ba argiudu sira iha kazu Set-Top Box RTTL, E.P

Published

on

By

Hatutan.com, (15 Outubru 2026), Díli— Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Díli (TJPID) ajenda ona audénsia julgamentu ba arguidu na’in-rua ne’ebé komete kazu  projetu instalasaun Set-Top Box  (STB) Rádiu Televizaun Timor-Leste, Empreza Públika (RTTL,E.P).

(more…)

Continue Reading

Justisa & Krime

Tauk Povu Lakon Konfiansa Ba Tribunál, Komisaun La Públika Valór Ezame Kandidatu Juízes

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli – Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Carmelita Caetano Moniz hatete, Kandidatu ne’ebé hetan valór ne’ebé to’o ba kritériu aprova sei hetan estatutu aptu, enkuantu sira ne’ebé la atinji valór ne’ebé determina sei konsidera la aptu, kandidatu sira ne’ebé la aptu iha direitu atu hato’o reklamasaun, no juri sei analiza reklamasaun hirak-ne’e antes foti desizaun.

Tuir Carmelita, servisu juis nian iha responsabilidade bo’ot iha sosiedade, tanba desizaun judisiál sira afeta diretamente direitu no moris sidadaun sira. Tanba ne’e, nia konsidera katak avaliasaun ba juis tenke hala’o ho kuidadu no tuir kritériu ne’ebé klaru.

“Valór ita labele tau, tanba sé juíz ida hetan valór ida ki’ik tebes, konfiansa povu nian ba tribunál oinsá? impaktu sosiál makas tanba ho ida ne’e mak juíz sira nia servisu la hanesan ita bai-bain. Juíz nia servisu ne’e servisu ida ne’ebé ita dehan depois de Maromak, segundu maromak iha mundu mak juíz sira ona, ema hotu-hotu tenki kumpri, sira haruka ba prizaun tenki ba, entaun ita tenki rezerva tebes sasan sira ne’e,” Dehan Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Komisária Carmelita Caetano Moniz, iha Palásiu Governu, Kinta 15/10/2026.

Nia mós rejeita kona-ba diskriminasaun iha prosesu avaliasaun, nia afirma katak membru juri na’in tolu no sekretáriu ida mai husi Portugal, no sira la koñese kandidatu sira ne’ebé partisipa iha prosesu rekrutamentu.

“Primeiru la iha diskriminasaun ba valór tanba juri na’in 3 ho sira nia sekretáriu ida mai hotu husi ne’eba (Portugal) sira nein koñese kandidatu ida, ne’ebé ita atu ko’alia deskriminasaun husi ida ne’ebé? Afasta sira ne’e tanba valór la to’o, tuir regulamentu avaliasaun ne’ebé mak komisaun aprova katak ezame eskrita ne’e sira ne’ebé iha valór masimu di’ak liu ne’e mak 20,” Nia informa

Advertisement

Avaliasaun ba ezame eskrita hala’o tuir regulamentu ne’ebé komisaun aprova ona. Tuir nia, kandidatu ne’ebé hetan valór máximu 20 mak konsidera aptu ka pasa, enkuantu kandidatu ne’ebé hetan valór menus husi 10 la pasa.

Nia mós kompara sistema ne’e ho avaliasaun karreira iha instituisaun judisiál no Ministériu Públiku, ne’ebé uza kategoria kualifikadu no la kualifikadu. Nia konsidera katak publikasaun valór individual ba juis bele iha impaktu ba konfiansa públiku ba tribunál.

Vaga ne’ebé disponivel limitadu kompara ho númeru kandidatu sira, kandidatu na’in 32 kompete ba vaga ne’en (6) iha Tribunál Supremu Justisa, enkuantu kandidatu na’in 24 seluk kompete ba vaga sia iha Tribunál Rekursu.

Nia aumenta, kandidatu sira ne’ebé la hetan vaga iha faze ida bele hein oportunidade seluk atu partisipa iha prosesu seleksaun ba Tribunál Rekursu ka Tribunál Supremu Justisa, tuir vaga no kondisaun ne’ebé disponivel.

“Kandidatu sira ne’ebé la pasa iha prosesu seleksaun ba tribunál superior sira sei kontinua hala’o sira-nia funsaun nu’udar juis iha primeira instánsia, no bele partisipa fali iha konkorsu tuir regra no oportunidade ne’ebé disponivel,” Nia salienta.

Advertisement

Iha parte seluk, komisáriu José Pedro Camões, esplika, avaliasaun ba kandidatu sira hala’o tuir kritériu ne’ebé komisaun determina ona, ho rezultadu aptu no la aptu. Kandidatu sira ne’ebé la konkorda ho rezultadu avaliasaun bele uza sira-nia direitu atu hato’o reklamasaun.

“Ezame ne’e iha maneira rua atu fó valór tau aptu no la aptu, ida valór sufisiente ba leten mak aptu no ida númeru eskala ki’ik ne’e mak la aptu ne’ebé la’os buat foun ida, labele deskonfia, bai-bain dehan valór iha 6 ba leten ne’e valór ida di’ak, karik valór 5 mai kraik ne’e valór ida ladun di’ak, ne’ebé maneira atu avalia ne’e mak ida ne’e, se la aptu, sira bele uza sira nia direitu atu halo reklamasaun, depois juri sira sei hare’e sira nia reklamasaun ne’e atu fó fali desizaun seluk,” Esplika Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), José Pedro Camões.

Desizaun kona-ba prosesu avaliasaun no rekrutamentu juis nian tama iha kompeténsia Konsellu Superior Majistratura Judisiál, tuir lei no regulamentu ne’ebé vigora.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

 

Advertisement

Continue Reading

Justisa & Krime

PM Xanana Husu Juri Halo Avaliasaun ho Di’ak Atu Hetan Juízes Kualifikadu ba Supremu Tribunál Justisa

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli– Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão husu ba membru juri internasionál sira atu hala’o prosesu avaliasaun ba kandidatu juízes sira ho di’ak, independente no imparsiál, hodi asegura katak kandidatu sira ne’ebé sei tuur iha Supremu Tribunál Justisa (STJ) iha kualifikasaun no kapasidade adekuada.

Pedidu ne’e Primeiru-Ministru hato’o durante enkontru ho membru juri internasionál sira, ne’ebé responsavel ba prosesu seleksaun juízes, hafoin prosesu teste eskrita remata ona no prepara atu tama ba faze entrevista.

Iha enkontru ne’e, Xanana apresia servisu ne’ebé juri sira hala’o to’o agora, no husu atu kontinua hala’o knaar ho responsabilidade, tuir padraun no espetativa Estadu nian.

“Enkontru ida ne’e atu fó esperansa ba malu, Primeiru-Ministru hakarak juri sira halo servisu ho di’ak tuir prespetiva ne’ebé mak ita no estadu nia hakarak,” Dehan, membru Komisaun rekrutamentu Juiz STJ, Komisária Carmelita Caetano Moniz, iha Palásiu Governu, Kinta, 15/10/2026.

Advertisement

Primeiru Ministru konfia tebes juri sira nia integridade, imparsialidade, independensia no juri sira nian esperiensia ne’ebé mak bo’ot tebes.
Primeiru-Ministru mós hato’o konfiansa ba integridade, imparsiálidade, independénsia no esperiénsia profisionál membru juri sira nian. Nia subliña katak avaliasaun ne’ebé hala’o ho di’ak sei ajuda identifika kandidatu Timoroan sira ne’ebé iha kualifikasaun atu hala’o knaar nu’udar juízes iha Supremu Tribunál Justisa.

“Primeiru Ministru konfia tebes juri sira nia integridade, imparsialidade, independensia no juri sira nian esperiensia ne’ebé mak bo’ot tebes. Tanba ne’e Primeiru-Ministru husu atu ho kapasidade ne’ebé juri sira iha atu halo avaliasaun teste ida ne’ebé di’ak hodi hetan ita nia Timor oan sira ne’ebé kualifikadu hodi ba tu’ur iha Supremu Tribunál Justisa, ida ne’e mak PM husu tanba hakarak hari’i Supremu Tribunál Justisa ho juízes sira ne’ebé mak kualifikadu no juri sira mós komprometidu katak sei halo servisu ida ne’ebé mak di’ak ba rai ida ne’e,” Informa Komisária Carmelita.

Juri sira mós lori sira nia naran no instituisaun ne’ebé sira servisu antigamente dehan sira sei halo forma hotu-hotu ho di’ak atu hetan rezultadu ne’ebé di’ak.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement
Continue Reading
Advertisement

Trending