Connect with us

Polítika

Austrália-Uniaun Europeia Sei Oferese Millaun $11 Atu Prepara Adezaun Totál TL Bá ASEAN

Published

on

Hatutan.com, (10 Abríl 2023), Díli—Nasaun Austrália ho Uniaun Europeia komprometidu sei oferese millaun $11 bá Timor Leste (TL) atu apoia liu tán TL hodi bele sai membru 11 iha organizasaun rejionál Association of South East Asean Nation (ASEAN).

Ministra Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK), Adaljiza dos Reis Magno hamutuk ho Diresaun Jerál bá Asuntu ASEAN nian, hala’o reuniaun ho parseiru dezenvolvimentu sira kona-bá “Timor-Leste nia integrasaun bá Komunidade ASEAN” iha Auditóriu Kay Rala Xanana Gusmão, iha Ministériu Finansas (MF), Ai-tarak laran, Díli, Segunda (10/04/2023). Foto/Elio dos Santos da Costa.

Apoiu ne’e tanba Austrália ho Uniaun Europeia durante ne’e sempre sai hanesan parseiru di’ak bá TL nia dezenvolvimentu iha área oioin.

Lee Mós: ASEAN Simu Ona Submisaun TL, Ramos-Horta ho Órgaun Soberania Sira Prepara Pré-deklarasaun

Ministra Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK), Adaljiza dos Reis Magno hato’o asuntu ne’e hafoin hamutuk ho Diresaun Jerál bá Asuntu ASEAN nian hala’o reuniaun ho parseiru dezenvolvimentu sira kona-bá “Timor-Leste nia integrasaun bá Komunidade ASEAN” iha Auditóriu Kay Rala Xanana Gusmão iha Ministériu Finansas (MF), Ai-tarak laran, Díli, Segunda (10/04/2023).

Advertisement

“Aprezentasaun ida-ne’e kona-bá gap, nomós desire outcome. Rezultadu saida mak TL hakarak hetan asisténsia hosi parseiru dezenvolvimentu sira. Tanba-ne’e, Austrália komprometidu atu ajuda millaun $8 no Uniaun Europeia atu ajuda millaun $3,” Adaljiza dos Reis Magno hateten.

Adaljiza dos Reis Magno esplika, sorumutu ida-ne’e akontese tanba hahú kedan iha fulan-novembru 2022, País membru ASEAN sira deklara ho komprometidu katak, sira admite Timor-Leste sai membru ASEAN bá 11.

Nune’e, Governu liuhosi MNEK hanoin kedan atu mobiliza rekursu ne’ebé TL iha, nomós hosi parseiru dezenvolvimentu sira ne’ebé iha ona kompromísu atu ajuda Timor Leste, atu bele prepara aan di’ak liu tán hodi sai membru ASEAN nian iha futuru.

Ministra Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK), Adaljiza dos Reis Magno.

“Tanba mós ezijénsia iha rai-laran atu identifika ita-nia nesesidade, saida mak ita presiza hosi parseiru dezenvolvimentu sira nune’e sira hakarak hatene saida mak bele ajuda hodi prepara ita-nia rain di’ak liután atu sai membru ASEAN. Ita organiza reuniaun ne’e atu bele tuur hamutuk, diskute atu fó informasaun bá malu kona-bá saida mak ita persiza hosi parseiru dezenvolvimentu sira,” Ministra esplika.

Área espesiliadade tolu ne’ebé ekipa Diresaun Jerál bá Asuntu ASEAN nian aprezenta bá parseiru dezenvolvimentu sira mak hanesan, asuntu Sósiu-kulturál, Polítika Seguransa, nomós ASEAN Economic Community.

“Sira mós hakarak hatene, área ne’ebé mak sira bele ajuda tanba  ita halo reuniaun ida ne’e hodi halo aprezentasaun ida mais detallu, iha kada setór ne’e, kada pílares ne’e hodi sira identifika, nomós halo kompromísiu bá ita, oinsa ajuda tuir ita-nia prióridade,” Adaljiza hateten tán.

Advertisement

MNEK fó ezemplu katak, iha asuntu Sósiu-kulturál ninian mak hanesan bá ema ho defisiénsia sira, direitu labarik sira nian, direitu feto sira-nian.

Kona-bá Politika Seguransa nian, halo armonizasaun bá akordu oioin, iha komérsiu nian oinsá polítika komérsiu ne’ebé mak iha TL armoniza buat hothotu.

“Uluk kuandu laiha armonizasaun, ita adopta tuir nesesidade Timor. Maibé agora ita tuir nesesidade sai membru ASEAN no polítika ASEAN tanba ita integra an ona, integrasaun totál bá bloku rejionál ASEAN ne’e,” Adaljiza esplika tán.

Jornalista: Rogério Pereira Cárceres

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Polítika

Iha informasaun, Xanana sei “tula-liman” ba Ramos-Horta rekandidata ba PR 2027-2032

Published

on

By

Hatutan.com, (08 Outubru 2026), Díli—Eleisaun Prezidensiál Timor-Leste  periódu 2027-2032 besik daudaun ona. Iha ona kandidatu lubuk ida mak hala’o sira-nia movimentu atu hanesan mini kampaña hodi prepara aan ba enfrenta eleisaun prezidénsial ne’ebé sei hala’o entre fulan-Marsu tinan 2027. 

(more…)

Continue Reading

Polítika

Governu submete proposta OJE 2027 billaun 2.5 USD ba Parlamentu Nasionál

Published

on

By

Reportajen: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading
Advertisement

Trending