Connect with us

Polítika

Ramos-Horta Sei Sai Observadór Neútru Durante Eleisaun Parlamentár 2023

Published

on

Hatutan.com, (18 Abril 2023), Díli—Prezidente Repúblika (PR), José Ramos-Horta afirma sei sai hanesan observadór neútru, atentu no vizilante durante kampaña to’o eleisaun Parlamentár hodi garante demokrasia loloos iha Timor-Leste (TL).

Prezidente Repúblika hato’o asuntu ne’e liu hosi mensajen bá kampaña no eleisaun Parlamentár 2023 ne’ebé sei hahú iha loron Kuarta (19/04/2023).

Lee Mós: PNTL Tenke Asegura Eleisaun Parlamentár no Intervén Bainhira Iha Violasaun Bá Órden Públika

Advertisement

“Ohin ha’u iha ne’e atu fahe de’it lia-fuan oan ruma kona-bá eventu ne’ebé hahú aban Kuarta (19/04/2023), ita hahú formalmente kampaña eleitorál ba eleisaun Parlamentár 2023. Ha’u sei akompaña permanente iha territóriu nasionál dezenvolvimentu kampaña ida-ne’e, sei fo informasoens ne’ebé permanente no aktualizadu. Ha’u sei sai hanesan observadór neútru, atentu, vizilante,” José Ramos-Horta hateten iha Palásiu Prezidensiál Nicolau Lobato Bairr-Pité, Tersa (18/04/2023).

Xefe Estadu tau fiar primeiru iha líder partidu sira hotu-hotu, líder partidáriu sira-ne’ebé konkorre bá eleisaun, potensialmente, teórikamente bele ukun rai ida-ne’e, sira mak hatene tenki hatudu ba eleitoradu tomak, ba komunidade internasionál, sira-nia preparasaun atu governa rai ne’e. Governa liu hosi Parlamentu Nasionál no potensialmente liu hosi governu.

Xefe Estadu mós tau konfiansa kompletu ba Forsa Armadas, ba Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL), instituisaun rua ne’ebé akompaña malu, tane malu atu garante órden públika.

Tau mós konfiansa ba instituisoens responsável ba eleisoens, STAE no CNE. Ramos-Horta hatene no fi’ar bá  servidór Estadu hotu-hotu iha funsaun ne’ebé sira ka’er sei hatene sira-nia obrigasaun moràl, obrigasaun legál atu respeita votu sagradu kada eleitór.

Tau mós esperansa ba líder partidáriu sira sei fahe ho eleitoradu sira-nia programa ne’ebé sira atu ezekuta bainhira ba iha Parlamentu no ba kaer governu. Saida mak sira atu halo iha tinan lima mai, atu hakle’an dame iha rai ne’e hodi hadi’a povu nia moris.

Advertisement

“Ha’u hein katak, laiha partidu polítiku ida ne’ebé bele halo diskursu ne’ebé ita bolu demagóziku, atake pessoál ké bele enkoraza, insentiva violénsia. Prezidente-da-Repúlika sei rejista diskursu sira-ne’e hotu aktu sira-ne’e hotu no sei kanaliza ba Prokuradoria Jerál da Repúblika,” Ramos-Horta hateten.

Aktu sira-ne’e, sé momentu ruma to’o líder sira-ne’e, partidu sira-ne’e, sei aprezenta aan ba Prezidente-da-Repúblika atu governa rai ida-ne’e, buat hotu-hotu sei tetu sei sukat, tanba buat ne’ebé sira ko’alia determina kompeténsia governante ida nian.

Ne’e duni, iha situasaun ida-ne’e, povu atu ba urnas atu hili Parlamentu foun, liu hosi Parlamentu, governu foun ba tinan lima mai, hotu-hotu sei buka halo buat hotu-hotu ne’ebé hakle’an dame halo buat hotu-hotu sukat, buat ne’ebé ko’alia atu labele hakle’an kanek ruma hodi fasilita ba oin diálogu interpartidáriu, entre polítiku sira, entre líder sira atu bele hetan governu ida forte ne’ebé iha tinan lima nia laran bele halo rai ne’e haksoit ba oin.

“Ha’u-nia liafuan mak ne’e de’it, ha’u-nia respeitu ba partidu hotu-hotu, laiha essesaun ba líder sira hotu-hotu. Boa sorte ba kada partidu, ba líder sira. Agradese ba instituisoens sira-ne’ebé responsável ba ezekusaun téknika ezekusaun administrativa, lojístika buat hotu-hotu ne’ebé presiza halo atu demokrasia la’o ba oin,” Ramos-Horta tenik.

Buat hotu-hotu ne’ebé presiza halo atu demokrasia la’o ba oin hahú ho Comissão Nasionál das Eleisoens (CNE), Sekretáriadu Tékniku Administrasaun Eleitoral (STAE), funsionáriu sira, fiskais sira, observadór, ba forsas de defeza no seguransa.

Advertisement

Jornalista: Vito Salvadór

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Polítika

Iha informasaun, Xanana sei “tula-liman” ba Ramos-Horta rekandidata ba PR 2027-2032

Published

on

By

Hatutan.com, (08 Outubru 2026), Díli—Eleisaun Prezidensiál Timor-Leste  periódu 2027-2032 besik daudaun ona. Iha ona kandidatu lubuk ida mak hala’o sira-nia movimentu atu hanesan mini kampaña hodi prepara aan ba enfrenta eleisaun prezidénsial ne’ebé sei hala’o entre fulan-Marsu tinan 2027. 

(more…)

Continue Reading

Polítika

Governu submete proposta OJE 2027 billaun 2.5 USD ba Parlamentu Nasionál

Published

on

By

Reportajen: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading
Advertisement

Trending