Connect with us

Justisa & Krime

Xanana Abandona Reuniaun KROP, Intervein Desizaun Tribunál

Published

on

Hatutan.com, (10 Novembru 2023), Díli—Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, Sesta (10/11/2023), ho hirus abandona reuniaun Komisaun Revizaun Orsamentu Polítika (KROP)  tanba rona informasaun kona-bá desizaun Supremu Tribunál Justisa ne’ebé hasai família uma-kain hitu (7) iha Aldeia Becuse Kraik, Suku Becora, Postu Administrativu Kristu Rei, Munisípiu Díli.

Lee Mós: Supremu Tribunál Justisa Mantein Hasai Família Uma-kain Hitu iha Becusse

Xanana ajuda haloot kaomunidade uma-kain hitu nia sasán sira ne’ebé ekipa hosi Supremu Tribunál Justisa haruka sobu. Foto/Tome da Silva

Ho urjente Xanana sai hosi reuniaun KROP ne’ebé hala’o iha salaun Ministériu Fiansa, Díli, hodi bá haree direta kondisaun família uma-kain hitu (7)  ne’ebé tenke husik ona rai ka terrenu durante tinan barak sira okupa.

Ho hirus, Xanana mós orienta  Ofisial Justisa ho ekipa ne’ebe bá halo eviksaun obrigatóriu  hasoru uma-kain hitu (7) ne’e atu fila kedas no informa bá juis katak Primeiru-Ministru halo intervensaun no la simu desizaun Supremu Tribunál Justisa ka Tribunál Rekursu nian ne’e.

Advertisement

“Imi (Ofisiál Justisa-red) ba dehan bá sira (juis-red) , ha’u iha ne’e sira mai ka’er hau bá. Tanba ida ne’e la’ós primeira vez, rai-na’in sira dehan ami la reklama, maibe ida ne’ebe servisu iha justisa ne’e mak reklama. Bá dehan bá sira (juis-red) ha’u hela iha ne’e nu’udár Primeiru-Ministru, laós sidadaun, uluk mak sidadaun, maibe agora ne’e hau mai nu’udar Primeiru-Ministru, bá dehan bá imi nia juíz mai iha ne’e, ida fó ordem bá imi atu mai sobu ema nia sasan ne’e, dehan ha’u agora muda tiha ha’u nia fatin ha’u toba iha ne’e hahú ohin kedan, ” Xanana hateten.

Xanana konsidera asaun sobu ne’e la’ós bá dahuluk, maibe ne’e bá daruak nian. tanba ne’e, nia nu’udár Primeiru-Ministru  deside muda Primeiru-Ministru nia rezidénsia mai ho komunidade uma-kain hitu ne’e iha Because Kraik.

“Ha’u sei servisu iha ne’e no asina dokumentu sira Estadu nian iha ne’e. ha’u sei la sai hosi ne’e,” Xanana hateten hodi hateke bá ofisial justisa sira.

Xanana mós bolu  Xefe Aldeia Bekusi Kraik, Francisco Pinto Guterres atu esplika kronolojia kona- bá atsaun sobu uma ne’ebe halo husi ofisial justisa sira.

Xefe Aldeia haktuir katak ofisial justisa sira-ne’e  mai tuku 9:00 dadeer, sira bolu nia hodi dehan sira  mai husi Tribunál no desijaun mai haruka atu hamamuk uma, dehan fó minutu 30.

Advertisement

Xanana ajuda komunidade uma-kain hitu ne’ebé hetan eviksaun hosi Supremu Tribunál Justisa, Sesta (10/11/2023). Foto/Tome da Silva

“Ha’u dehan ami iha advogadu, hein lai advogadu mai mak sobu. Sira dehan kontínua nafatin maibe ha’u la fó ulun, hafoin sira hatun bá  minutu 20, ba 10 minitus, hatun ba 5 minutus, sira hahu sobu, Sira hahú tama bá uma laran, aruma sasán, halo fatin mamuk, sasán sira ne’e sira lori bá tau bá kareta hotu,” Xefe Aldeia Bekusi Kraik, Francisco Pinto Guterres hateten.

Nia haktuir kona-bá sasán balun ne’ebe atu hela iha aredores uma nian ne’e tanba kareta la to’o sasán balun sei rai iha ne’e.

Rona tiha xefe aldeia ne’e,  Xanana orienta kedan nia ekipa atu bá hare komunidade nia sasán sira ne’ebé ekipa husi ekipa jestaun Munisípiu Díli,  ofisial justisa no PNTL sobu.

Ofisiál justisa hosi Supremu Tribunál Justisa ka Tribunál Rekursu akompaña hosi ekipa jestaun Munisípiu Díli no Polisia Nasionál Timor-Leste (PNTL)  hanesan ezekutadór hanesan kumpridór, deside suspende sira nia ezekusaun sevisu refere.

Xanana haktuir katak nia parte la hirus ofisial justisa sira ne’ebe halao sira-nia servisu tanba simu orientasaun husi Tribunál ne’ebe la’ós defende ema ki’ak no ki’ik sira.

Xanana konsidera atuasaun ne’ebe halo hosi ofisiál justisa ho ekipa sira ne’e, laiha etika, tanba estraga hotu komunidade nia sasán no trata komunidade sira la ho umanu.

Advertisement

Advogadu ba  komunidade sira nian Miguel Faria  hateten ofisial justisa sira deklara katak provozoriamente suspende, tanba sidauk iha fatin rezerva bá komunidade sira ne’ebe mak sira hasai, maibe persiza  karta deklarasaun ida husi Tribunál  katak sei suspende provizoriu  hodi nune Primeiru-Ministru bele fila ba halo nia knar.

Labarik ida ajuda nia família haloot sira-nia sasán. Foto/Tome da Silva

Miguel haktuir antes sira  hakat bá julgamentu por méritu  tanba iha deit akordu judisíariu Tribunál a-favor bá parte autor hodi halo ezekusaun bá parte ida ne’e, iha asaun primeiru ne’ebe hetan intervensaun direita hosi Xanana Gusmão, na’in áa rai ne’ebe ho naran iha relasaun parentesco ho nia beioan ne’ebe ho naran Vicente Vidigal dadaun ne’e iha Reinu Unidu fó sai ona iha públiku hodi deklara nia an nu’udar beioan husi nain bá rai ne’e.

 “Deklarasaun ida ne’e ami uza ho tempo hanesan delegasaun espesial bá ami  hodi embargo terseiru bá Tribunál, maibe nafatin indefere bá prosesu ida ne’e. Tribunál husu hodi hatama asaun prinsipál no junta mós dokumentu  tipu ruma hosi tempu antes nian, por ezemplu deklarasaun ruma kona-bá termu entrega mós laiha,  tanba ne’e tribunal kestiona,” Advogadu Vicente Faria hateten.

Tuir sasin sira deklara katak Vicente Vidigal nu’udár na’in ba rai entrega duni rai refere. Maibe Tribunál nafatin ezizi dokumentu  hodi fo prazu loron sanulu atu kompleta dokumentu hosi xefe suku kona-bá Vicente Vidigal mak autoriza komunidade hirak ne’e hodi hela iha rai refere.

“Ami mós hatama ona asaun prinsipál, hein de’it Tribunál deferementu bá prosesu ida ami hatama ne’e bá julgamentu, hare provasaun provas, ita haree VicenteVvidigal ne’ebe nu’udar beioan rasik bá husi na’in bá rai ida-ne’e, nia mak sai sai autor hodi hasoru reklamante sira,” Vicente Faria haktuir.

Lee Mós: Tribunál Haruka Hasai Uma-Kain Hitu iha Becusse, Xanana Bá Defende no Prontu Mate Bá Sira

Advertisement

Jornalista : Leopoldina de Carvalho

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Justisa & Krime

Komisaun A Husu CAC Servisu ho Instituisaun Intelijénsia Sira iha Luta Kontra Korrupsaun

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Justisa & Krime

20 Outubru-ne’e, Tribunál Díli realiza julgamentu ba argiudu sira iha kazu Set-Top Box RTTL, E.P

Published

on

By

Hatutan.com, (15 Outubru 2026), Díli— Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Díli (TJPID) ajenda ona audénsia julgamentu ba arguidu na’in-rua ne’ebé komete kazu  projetu instalasaun Set-Top Box  (STB) Rádiu Televizaun Timor-Leste, Empreza Públika (RTTL,E.P).

(more…)

Continue Reading

Justisa & Krime

Tauk Povu Lakon Konfiansa Ba Tribunál, Komisaun La Públika Valór Ezame Kandidatu Juízes

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli – Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Carmelita Caetano Moniz hatete, Kandidatu ne’ebé hetan valór ne’ebé to’o ba kritériu aprova sei hetan estatutu aptu, enkuantu sira ne’ebé la atinji valór ne’ebé determina sei konsidera la aptu, kandidatu sira ne’ebé la aptu iha direitu atu hato’o reklamasaun, no juri sei analiza reklamasaun hirak-ne’e antes foti desizaun.

Tuir Carmelita, servisu juis nian iha responsabilidade bo’ot iha sosiedade, tanba desizaun judisiál sira afeta diretamente direitu no moris sidadaun sira. Tanba ne’e, nia konsidera katak avaliasaun ba juis tenke hala’o ho kuidadu no tuir kritériu ne’ebé klaru.

“Valór ita labele tau, tanba sé juíz ida hetan valór ida ki’ik tebes, konfiansa povu nian ba tribunál oinsá? impaktu sosiál makas tanba ho ida ne’e mak juíz sira nia servisu la hanesan ita bai-bain. Juíz nia servisu ne’e servisu ida ne’ebé ita dehan depois de Maromak, segundu maromak iha mundu mak juíz sira ona, ema hotu-hotu tenki kumpri, sira haruka ba prizaun tenki ba, entaun ita tenki rezerva tebes sasan sira ne’e,” Dehan Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Komisária Carmelita Caetano Moniz, iha Palásiu Governu, Kinta 15/10/2026.

Nia mós rejeita kona-ba diskriminasaun iha prosesu avaliasaun, nia afirma katak membru juri na’in tolu no sekretáriu ida mai husi Portugal, no sira la koñese kandidatu sira ne’ebé partisipa iha prosesu rekrutamentu.

“Primeiru la iha diskriminasaun ba valór tanba juri na’in 3 ho sira nia sekretáriu ida mai hotu husi ne’eba (Portugal) sira nein koñese kandidatu ida, ne’ebé ita atu ko’alia deskriminasaun husi ida ne’ebé? Afasta sira ne’e tanba valór la to’o, tuir regulamentu avaliasaun ne’ebé mak komisaun aprova katak ezame eskrita ne’e sira ne’ebé iha valór masimu di’ak liu ne’e mak 20,” Nia informa

Advertisement

Avaliasaun ba ezame eskrita hala’o tuir regulamentu ne’ebé komisaun aprova ona. Tuir nia, kandidatu ne’ebé hetan valór máximu 20 mak konsidera aptu ka pasa, enkuantu kandidatu ne’ebé hetan valór menus husi 10 la pasa.

Nia mós kompara sistema ne’e ho avaliasaun karreira iha instituisaun judisiál no Ministériu Públiku, ne’ebé uza kategoria kualifikadu no la kualifikadu. Nia konsidera katak publikasaun valór individual ba juis bele iha impaktu ba konfiansa públiku ba tribunál.

Vaga ne’ebé disponivel limitadu kompara ho númeru kandidatu sira, kandidatu na’in 32 kompete ba vaga ne’en (6) iha Tribunál Supremu Justisa, enkuantu kandidatu na’in 24 seluk kompete ba vaga sia iha Tribunál Rekursu.

Nia aumenta, kandidatu sira ne’ebé la hetan vaga iha faze ida bele hein oportunidade seluk atu partisipa iha prosesu seleksaun ba Tribunál Rekursu ka Tribunál Supremu Justisa, tuir vaga no kondisaun ne’ebé disponivel.

“Kandidatu sira ne’ebé la pasa iha prosesu seleksaun ba tribunál superior sira sei kontinua hala’o sira-nia funsaun nu’udar juis iha primeira instánsia, no bele partisipa fali iha konkorsu tuir regra no oportunidade ne’ebé disponivel,” Nia salienta.

Advertisement

Iha parte seluk, komisáriu José Pedro Camões, esplika, avaliasaun ba kandidatu sira hala’o tuir kritériu ne’ebé komisaun determina ona, ho rezultadu aptu no la aptu. Kandidatu sira ne’ebé la konkorda ho rezultadu avaliasaun bele uza sira-nia direitu atu hato’o reklamasaun.

“Ezame ne’e iha maneira rua atu fó valór tau aptu no la aptu, ida valór sufisiente ba leten mak aptu no ida númeru eskala ki’ik ne’e mak la aptu ne’ebé la’os buat foun ida, labele deskonfia, bai-bain dehan valór iha 6 ba leten ne’e valór ida di’ak, karik valór 5 mai kraik ne’e valór ida ladun di’ak, ne’ebé maneira atu avalia ne’e mak ida ne’e, se la aptu, sira bele uza sira nia direitu atu halo reklamasaun, depois juri sira sei hare’e sira nia reklamasaun ne’e atu fó fali desizaun seluk,” Esplika Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), José Pedro Camões.

Desizaun kona-ba prosesu avaliasaun no rekrutamentu juis nian tama iha kompeténsia Konsellu Superior Majistratura Judisiál, tuir lei no regulamentu ne’ebé vigora.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

 

Advertisement

Continue Reading

Trending