Connect with us

Polítika

IX Governu Konstitusionál Simu Krítika Hotu Atu Servi Povu ho Di’ak Liután

Published

on

Hatutan.com, (08 Novembru 2024), Díli- Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, afirma IX Governu Konstitusionál simu krítika husi parte hotu, liu-liu bankada opozisaun iha Parlamentu Nasionál atu bele hadi’a di’ak liután servisu sira hodi servi povu ho di’ak.

Lee Mós: OJE 2025 Billaun $2,6 Pasa iha Jeneralidade ho Votu A-favór 42

PM Xanana akompaña hosi nia vise-PM na’in-rua iha diskusaun OJE 2025 iha PN. Foto/Elio dos Santos da Costa

Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão hato’o deklarasaun ne’e iha Parlamentu Nasionál, Sesta (08/11/2025), hodi hatán ba krítika sira husi deputadu sira bankada opozisaun relasiona ho dezempeñu servisu IX Governu Konstitusionál nian iha tinan 2024, iha área Saúde, Edukasaun,  Agrikultura, no setór importante sira seluk hodi diversifika ekonómika no lori dezenvolvimentu ba povu.

Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão, hateten povu hili IX Governu Konstitusionál atu korrije de’it irregularidade iha jestaun finansas públika. Nune’e,  bainhira temi katak orsamentu Jerál Estadu ne’e anuál, hahú husi loron 01 fulan-Janeiru too loron 31 fulan-Dezembru, no orsamentu estadu jere ho prinsípiu orsamentu ba kada programa, maibé mosu fali grande opsaun ne’e mak halo IX Governu Konstitusionál preokupa, nune’e hadi’a tiha hodi hatama fila-fali sistema ida ne’ebé uluk dehan aat hela, mais bele responde ba nesesidade ba uza fundu petrolíferu ne’e.

Advertisement

“Ha’u laiha buat barak, ha’u agradese tebes krítika ne’ebé iha, para ami bele hadi’a nafatin ami nia kbiit ezekusaun hodi servi povu ne’e di’ak liután,” Xanana hateten.

Kada governu tenke aprezenta ba Parlamentu Nasionál planu no programa ba tinan lima, ho ida ne’e maka IX Governu Konstitusionál dehan katak 2024 atu haree ba irregularidade ne’ebé iha karik, sei korrije, no 2025 mak sei hahú.

Xanana ho nia Governu promete iha tinan 2025 nu’udár tinan implementasaun tanba bele iha ona sistema jestaun finansas públika ne’ebé di’ak ona hodi bele sai iha portal Transparénsia ba públiku tomak atu hatene halo saida ona no gasta ba saida ona. Tanba ne’e, opozisaun ajuda ho krítika govenru simu no iha mandatu tinan lima ne’e fó nafatin krítika atu governu  hodi kontinua hadi’a no servi di’ak liután.

Xanana iha maturidade polítika no merese hetan respeita

Deputiku Bankada FRETILIN David Dias Ximenes “Mandati” hateten iha debate OJE tinan fiskál 2025 durante loron-tolu ne’e, nia nonook no akompaña hodi observa situasaun no nota katak Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão, ne’ebé ho fuan-boot hodi simu krítika hotu ne’ebé deputadu sira bankada opozisaun hato’o.

Advertisement

“Maun Xanana, irmaun kampanáriu da Luta, ha’u sei la ko’alia kona-ba proposta sira ne’e, ha’u atu dehan de’it hanesan ne’e, loron-tolu ne’e ha’u tuur nonook observa, ha’u observa ita-boot nia atitude, kalma, carinho, embora krítika barak ita-boot retoma fali uluk ninian ne’ebé ha’u koñese. Ulu-uluk ita-boot kuandu tama mai iha ne’e asvés ita-boot nervozu, asvés hasai liafuan balun ne’ebé ladún di’ak, mais ohin ha’u bele observa katak ita-boot nafatin hanesan uluk, ita-boot hatene, ha’u obrigadu boot, agradese,”  Deputadu David Dias Ximenes “Mandati” hosi Bankada FRETILIN hateten.

Deputadu ne’e mos argumenta liután katak Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, hatene halo diferensa, tanba diferensa ne’e mak dinamiza moris ida-ne’e.

“Ita-boot nia jestaun ba diferensa ne’e maka ita bele manán funu, ha’u la’ós ema-ida ke halo iluzismu baratu, tan ha’u koñese ita-boot, ha’u hatene bele ita-boot la koñese no la gosta, mais ita boot koñese katak ha’u la’ós ema-ida ke halo Iluzismu baratu,” tenik nia.

 Iha diskusaun loron datoluk nian ne’e, Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, husu ba Deputadu sira husi Bankada CNRT atu labele defende nia naran iha debate OJE 2025 iha plenária Parlamentu Nasionál.

“Atan-oan husu ba Deputadu sira CNRT, lalika defende fali ha’u-nia naran, atan-oan ha’u ne’e se?, ita iha ne’e diskute orsamentu la’ós atu ba foti-aan, buat ida la folin aat hanesan ha’u ne’e mak imi ba defende fali ha’u, hasai tiha buat ne’e husi imi-nia ulun favor ida bainhira ita diskute orsamentu,” Xanana afirma.

Advertisement

Jornalista: Vito Salvadór

 

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading
Advertisement

Trending