Connect with us

Polítika

FRETILIN husu MP Investiga MS ho Sali-Magu

Published

on

Hatutan.com, (27 Janeiru 2024), Díli—Membru Parlamentu Nasionál hosi Bankada FRETILIN, Nurima Ribeiro Alkatiri nu’udár mós membru Komisaun F ba asuntu Saúde, Seguransa Sosial no Igualdade Jeneru, husu ba Ministériu Públiku atu halo investigasaun kle’an ba Ministériu Saúde (MS) ho empreza Sali-Magu unipessoal, Lda.

Lee Mós: CAC Halo Hela Averiguasaun bá Prosesu Adjudikasaun Direta MS ho Sali-Magu 

Armazenamentu Medikamentu kompañia Sali-Magu, Unipesoal, Lda. Foto/Dok.Hatutan.com

Bazeia ba Relatóriu Tribunál Kamara Konta nian katak empreza nasionál Sali-Magu la iha esperiénsia kompras ekipamentu saúde. Nune’e, hamosu duvida boot hosi Bankada FRETILIN oinsá mak Sali-Magu bele hetan kontratu emerjénsia hodi manan projetu fornesimentu ai-moruk ba Ministériu Saúde ho kustu orsamentu millaun $5,99.

Informasaun seluk ne’ebé Hatutan.com asesu hosi na’in ba empreza Sali-Magu, Sansaun Gomes, iha tinan kotuk, katak nia parte iha dokumentu legal kona-bá lisensa fornesimentu ekipamentu médiku no projetu ne’e rasik hetan vistu legal hosi Tribunál Kamara Konta.

Advertisement

“Prosesu hosi kontratu ida-ne’e hatudu falla sira ne’ebé maka’as mak hanesan falta rekizitu  tékniku iha selesaun fornesedór sira, Empreza laiha istória relevante ka kapasidade ne’ebé hatudu ona atu hatán ba ezijénsia sira hosi setór saúde nian, Empreza ne’e laiha esperiénsia iha setór saúde no foin hetan lisensa operasionál hafoin hetan konvite husi Ministériu Saúde,iIha atrazu signifikativu ho empreza no fornesimentu ne’ebé la sufisiente, ho de’it 42% hosi ai-moruk sira ne’ebé kontratadu entrega ona to’o loron 19 fulan-Juñu tinan 2024. Ida ne’e kompromete tratamentu krítiku sira iha ospitál no sentru saúde sira, atrazu ida ne’ebé Tribunál Kontas rasik kestiona maibé la simu justifikasaun hosi Ministériu Saúde, Kustu aas kontratu emerjénsia rezulta iha valor kustu sira ne’ebé aas liu duke saida maka aseitavel iha kondisaun normál sira, hamosu ezbanjamentu no desperdísiu rekursu públiku nian,” Deputada Nurima Ribeiro Alkatiri, haktuir iha nia intervensaun iha debate  Konta Jerál Estadu 2023 iha PN, Segunda (27/01/2024)

Nia afirma maski iha kontratu entre Ministériu Saúde no Sali-Magu iha kláuzula kontratuál ne’ebé prevee sansaun ba atrazu sira, Governu la implementa kláuzula refere hodi fó penalizasaun ba empreza Sali-Magi, hodi halo falta fiskalizasaun no responsabilidade sai evidente.

Ho ida ne’e Bankada FRETILIN husu  ba IX governu atu esplika ba públiku tanba impaktu husi ma-administrasaun IX Governu nian la limita ba númeru de’it. Ida-ne’e introdús ba ospitál sira laiha ai-moruk, pasiente sira la hetan tratamentu ne’ebe presiza, aumentu iha ema mate sira tanba falta asisténsia médiku adekuadu no ema barak nia moris tau iha risku.

“Kritériu saida maka uza hodi hili Sali-Magu? Tanba saida maka empreza ida hanesan Sali-Magu, ne’ebé laiha esperiénsia, hetan kontratu atu fornese item sira ba setór importante ida hanesan Saúde? Prosesu selesaun saida maka adota, no sé maka responsavel ba desizaun ida-ne’e? Haree katak iha atrazu sira ne’ebé signifikativu no sériu, tanba saida maka la implementa kláuzula kontratuál iha kazu inkumprimentu nian? Sé maka ita-boot sira koko atu proteje?,”  Nurima Alkatiri kesiona.

Bankada opozisaun konsidera relatóriu ida-ne’e la’ós de’it krítika ida maibé ida-ne’e maka xamada ida ba asaun no husu atu PN labele sai kúmplise ba prátika sira ne’ebé prejudika sidadaun Timoroan sira. Tanba ne’e, nu’udar reprezentante Povu tenke ezije, Transparénsia no responsabilizasaun ba kontratu sira hanesan Sali-Magu.

Advertisement

Prezidente komisaun F PN, Maria Gorumali Barreto husi bankada governu CNRT hateten presiza iha apresiasaun iha fornesimentu ai-moruk husi kompañia Sali-Magu tanba mai ho kualidade.

“Ita ko’alia kona bá kompañia Sali-Magu, h’au konsidera no respeita ba Tribunál Kamara Konta maibé  ita presiza haree ba ai-moruk sira ne’ebe kompañia Sali-Magu fornese ba MS ba iha Institutu Nasional Farmásia no Produtu Medikamentu (INFPM) tanba ai-moruk ne’ebé mak Sali-Magu fornese mai ho kualidade,  no mós nia data expire ne’e tempu naruk la’ós tempo badak, tanba ne’e mak ai-moruk sira ne’ebe mak sunu ne’e ai-moruk sira ne’e mai husi tempo anterior,”  Deputada Maria Gorumali Barreto hateten.

Hatán ba preokupasaun husi PN,  Vise-Primeiru-Ministru no Ministru Koordenadór ba Asuntu Sosial no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitária, Mariano Assanami Sabino hateten ho kondisaun ne’ebé enfrenta Timor-Leste rasik sidauk iha fabrika ai-moruk, no estoke ai-moruk ne’ebé menus husi 40%, nune’e governu liuhosi Konsellu Ministru foti desizaun sosa ai-moruk,  maibé governu nafatin apresia ho preokupasaun no idea hotu husi deputadu sira no prontu fó klarifikasaun bainhira presiza.

“Kontratu ne’e mós transparente iha mós vistu prevee husi Kámara Konta ne’ebe karik iha buat ruma ne’ebe mak presiza husi ministériu  sei nafatin mantein responde ba Kámara Konta ka instituisaun ne’ebe kompetente hakarak haree, mais prosesu hotu-hotu tuir regra no padraun aprovizionamentu,”  Mariano Assanami Sabino defende.

Dau-daun ne’e IX governu esforsu atu hadi’ak servisu no ekipamentu hotu tantu iha Ospitál Nasionál Guido Valadares (HNGV)  no mós ospitál referral sira, nune’e  mós ba oin presiza   haree, ai-moruk sira ne’ebé mak mai dalaruma barak liu depois liu ona prazu no  tenke estraga de’it.

Advertisement

Jornalista: Leopoldina de Carvalho

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Trending