Connect with us

Polítika

PLP Kestiona Lista Editál Veteranu Sira-Nian Ne’ebé Publika

Published

on

Hatutan.com (21 Janeiru 2025), Díli– Bankada PLP iha Parlamentu Nasionál laran susar no  lamenta tebes ho  lista editál veteranu nian ne’ebé públika  iha loron 15 fulan-Janeiru 2025 husi Ministériu Asuntu Kombatente Libertasaun Nasionál (MACLN) ne’ebé hetan protestu makaas husi veteranu sira inklui mós públiku.

Lee Mós: Públiku Bele Submete Reklamasaun bá Lista Veteranu Ne’ebé Fó Sai Ona

Komunidade sira hakat ba kuadru avizu hodi haree naran veteranu sira ne’ebé rejistu iha tinan 2009. Foto/Tome da Silva

Bankada PLP haktuir Lei Númeru 3/2006 iha 12 Abríl kona-bá Estatutu Kombatente Libertasaun Nasionál estabelese mekanizmu bá rekoñesimentu no valorizasaun bá veteranu no kombatente libertasaun nasionál ne’ebé dedika sira-nia moris bá luta libertasaun Pátria Timor-Leste.

“Maski nune’e, depois IX Governu públika lista editál hosi rejistu segundu nian 2009 bá kombatente libertasaun nasionál iha munisípiu no postu-administrativu sira iha Timor-Leste iha 15 Janeiru 2025, mosu deskontentamentu no protestu hosi veteranu sira iha parte oioin,” Deputadu Bankada PLP Helder Freitas ho kódigu rezisténsia  ‘Kamarudin’ haktuir Deklarasaun Polítika Bankada PLP nian iha Plenária PN, Tersa (21/01/2025).

Advertisement

Bankada PLP haktuir situasaun ida-ne’e alarmante no sai preokupasaun públika, tán ne’e liuhosi deklarasaun ida-ne’e, PLP hakarak solidariza ho veteranu sira ne’ebé naran ekskluidu no sira ne’ebé la hetan rekoñesimentu hosi Governu ida-ne’e como deve ser.

PLP mós hakarak hato’o ninian Deklarasaun Polítika ida-ne’e hodi aborda ninian preokupasaun kona-ba lista editál ne’e rasik, iha pontu lima tuir-mai:  

  1. IX Governu Konstitusionál laiha Seriedade no Polítika Klara hodi rezolve asuntu Veteranu Iha Timor-Leste

Mezmu IX Governu  konstitusionál iha ninian programa haktuir asaun oioin atu rezolve problema Kombatente Libertasaun Nasionál, mas Governu ida-ne’e sei falla hodi identifika loloos veteranu no antigu kombatente sira. Tan ne’e mak lista editál ne’ebé taka ona iha munisípiu no postu administrativu sira iha Timor-Leste la-inklui figura balu ne’ebé fó sira-nia dedikasaun signifikativu iha luta naruk bá libertasaun populár ida-ne’e. 

Hosi totál 124,782 iha rejistu segundu nian iha 2009, naran ne’ebé sai mak ho total 92,591, tuir eskalaun no grau oioin. Signifika, kuaze rihun 33 kombatente mak eskluidu iha rejistu segundu ne’e.  Ida-ne’e númeru ida boot tebes. 

  1. IX Governu konstitusionál Intensionálmente no Sistemátikamente Dezvaloriza no Trosa Veteranu Sira

Hodi kompara pensaun bá veteranu sira tuir Lei Nú. 3/2006, ne’ebé la’o ona durante tinan 18, altera tiha ho Lei Nú. 3/2024 iha 12 Juñu 2024, Nono Governu Konstitusionál hatún pensaun ba veteranu sira ba nivel ida ne’ebé bele klasifika hanesan dezvalorizasaun sistemátika ka trosa ba veteranu sira.

  1. IX Governu Konstitusionál La-kohi Veteranu Sira Eziste Iha Timor-Leste

Governu ida hatudu katák sira lakohi veteranu eziste iha Timor-Leste. Hodi rona ho atentu deklarasaun hosi Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão iha loron 16 fulan-Janeiru 2025  relativamente lista editál, Primeiru-Ministru dehan katák nia la hatene buat ruma kona-bá lista editál ne’e tanba nia la’ós veteranu ida.

  1. IX Governu Konstitusionál Partidariza Asuntu Veteranu, Depois Partidariza Administrasaun Públika

Depois IX Governu ukun, Governu ida-ne’e hamosu asaun oioin ne’ebé iha tendénsia atu partidariza asuntu veteranu, konsistentemente hanesan partidariza asuntu administrasaun públika.

  1. IX Governu konstitusionál Koloka Nafatin Timor-Leste Iha Mapa Nu’udar País Ida Frajil Iha Mundu

PLP konxiente katák asuntu veteranu ne’e asuntu nasionál ida ne’ebé sériu iha edifikasaun Estadu Direitu Demokrátiku, Justisa Sosiál, Direitu Umanu, no Dezenvolvimentu Sustentative. Tan ne’e, ho polítika ne’ebé mukit hosi IX Governu, ho esforsu sistemátika atu dezvaloriza no apaga ezisténsia hosi veteranu sira iha Timor-Leste,

Iha sorin seluk Vise-Ministru Asuntu Parlamentár Adérito Hugo da Costa, hateten kona-bá lista editál veteranu sira rejistu iha tinan 2009 hasai bá públiku ne’e atu fó públiku hodi bele halo reklamasaun durante loron 60 nian laran. Tán ne’e, verifikasaun bá dadus veteranu 2003-2005 komesa halo implementasaun iha 2009 deteta katák iha falsifikasaun demaziadu no mosu politizasaun verifikasaun  iha dadus iha etapa primeiru.

“Agora involve veteranu feto-mane hodi bele kuidadu didi’ak sasán sira ne’e, sé segundu faze ne’e mak nafatin iha falsifikasaun dokumentu entaun iha problema ruma, entaun MACLN presiza haree iha loron  60 nian laran,”  Vise-Ministru Asuntu Parlamentár Adérito Hugo da Costa esklarese.

Advertisement

Jornalista Estajiária: Zita Menezes

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Trending