Connect with us

Polítika

Bankada FRETILIN Preokupa Infiltrasaun TNI-Sidadaun Sivíl Indonézia iha Fronteira Naktuka

Published

on

Hatutan.com, (24 Marsu 2025), Díli– Bankada Parlamentár FRETILIN preokupa informasaun ne’ebé sira-nia parte simu husi komunidade sira iha Naktuka kona-bá infiltrasaun militár Indonézia (TNI, sigla Indonézia) ho ema sivíl husi Indonézia  iha área fronteira Naktuka.

Lee Mós: Xanana ba Oé-Cusse husu Populasaun Hakmatek no Lalika Monu ba Propaganda sira iha Naktuka

Membru TNI na’in-tolu tama to’o Naktuka ho razaun dehan buka drone, 01 fulan-Agostu 2024. Foto/Dok.Espesiál

“Daudauk ne’e komunidade sira iha Oé-Cusse, espesialmente Timoroan sira ne’ebé hela iha Naktuka areá Fronteira entre Timor-Leste ho Indonézia, sente preokupa tebes ho presenza militár no sidadaun sivíl sira ne’ebé tama ona bá areá sira ne’ebé perténsia bá soberánia Repúblika Demokratika Timor-Leste,” Deputadu Florentino Ximenes Sinarai haktuir deklarasaun Politika Bankada FRETILIN iha plenária PN, Segunda (24/03/2025).

Deputadu Florentino Ximenes Sinarai  hato’o Bankada FRETILIN nia preokupasaun ne’e mós tanba Unidade Patrullamentu Fronteira (UPF) rasik ne’ebé iha papél hodi defende rai ketan, husik tiha espansaun livre militar no sidadaun sivil Indonézia nian bá teritóriu RDTL ne’ebé fó ameasa bá komunidade sira iha Naktuka hodi bele lakon nia areá agrikultura no areá tradisaun nian.  Aleinde ne’e, laiha protestu ruma hosi Ministériu Negosiu Estranjeiru Timor-Leste (MNEK) nu’udár  entidade Govermentl RDTL nian ne’ebé iha knaar atu defende no lori interese diplomatikúTimor-Leste nian iha mundu internasionál.

Advertisement

Tuir informasaun sira ne’ebé Bankada FRETILIN  halibur hosi komunidade sira ne’ebé hela iha área Naktuka katak, TNI no sidadaun sivíl sira hosi Indonézia hateten bá sira katák Governu RDTL aseita ona atu ema Indonézia  sira bele tama no okupa areá Naktuka.

Informasaun ikus ne’ebé iha katak to’o oras ne’e kestaun Naktuka sei iha disputa no seidauk iha akordu  ofisiál  ruma ne’ebé Estadu Indonézia ho Timor-Leste  asina.

Bankada FRETILIN dehan sira lamenta tebes bá politika ne’ebé FRETILIN konsidera sub-subar no má-fé hosi IX Governu nian, lideradu hosi Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão ne’ebé hakarak atu entrega soberánia Repúblika Demokratika Timor-Leste nian, espesialmente, areá Naktuka bá Indonéia, sem halo negosiasaun ida ne’ebe trasparante no nakloke ho povu Timor-Leste, inklui halo apresentasaun relató riu no resultadu servisu negosiasaun fronteira nian bá Parlamentu Nasionál nu’dár Segundu Orgaun Soberánia RDTL.

Deputadu Sinarai hateten Bankada FRETILIN  sente preokupadu tebes ho inkapasidade ekipa negosiasaun fronteira terestre ne’ebé labele defende soberánia Timor-Leste nian. FRETILIN  preokupa tebes karik keta ema balu koko halo servisu bá interese militár no Governu Indonézia  nian duké bá interese povu Timor-Leste nian.

Bankada FRETIILN hanoin katak Governu hotu-hotu ne’ebé ukun iha Timor-Leste, iha obrigasaun hodi defende Naktuka no Fatuk Sinai nu’udár Timor-Leste nia teritóriu, la’os halo fali negosiasaun sub-subar hodi entrega Naktuka bá Indonézia, inklui haluha tiha direitu Timor-Leste nian bá Fatuk Sinai.

Advertisement

Iha fatin hanesan Vise-Ministru Asuntu Parlamentár Adérito Hugo da Costa hateten negosiasaun bá fronteira maritima no terrestre ne’ebé halo hela la’o to’o ohin loron ne’e tanba segmentu naun rezolvidu.

Jornalista Estájiaria: Zita Menezes

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading
Advertisement

Trending