Internasionál
Robert Francis Prevost Hili Naran Papa Leão XIV iha Nia Misaun Apostóliku Nu’udár Vigáriu Kristu Nian
Published
10 months agoon

Hatutan.com, (09 Maiu 2025), Díli- Kardeál Robert Francis Prevost ne’ebé eleitu nu’udár Papa liu husi Konklave, Kinta (08/05/2025), hili naran Papa Leão XIV iha nia misaun Apostóliku nu’udár Vigáriu Kristu nian no susesór São Pedro ho lema Apostóliku IN ILLO UNO UNUM (Iha Kristu mesak ida, ita hotu sai ida de’it).
Lee Mós: Sarani Timoroan Rihun-resin ho Domin Boot Partisipa Misa Funerál Papa Francisco iha Tasi-Tolu

Kardeál Robert Francis Prevost ne’ebé eleitu nu’udár Papa hodi hili naran Papa Leão XIV. Foto/Vaticano News
Hafoin eleitu liu husi Konklave no Vatikanu halo anúnsiu ba públiku katak “Habemus Papam” husi protodiácono, Cardinal Dominique Mamberti, Papa eleitu dirije kedas nia liafuan dahuluk hodi hasé sarani besik rihun 100,000 ne’ebé marka prezensa iha prasa São Pedro inklui sarani hotu iha mundu rai klaran ne’ebé akompaña liu husi orasaun hodi dehan “Dame hela ho imi”.
“Ida ne’e mak saudasaun dahuluk husi Kristu Ressuscitadu, Bibi Atan Di’ak ne’ebé saran nia moris ba Maromak nia bibi sira. Ha’u mós hato’o saudasaun dame nian ida-ne’e tama iha imi-nia fuan, to’o ba imi-nia família sira, ba ema hotu, iha ne’ebé de’it sira iha, ba povu hotu, ba mundu tomak. Dame hela ho imi!” Papa Leão XIV hato’o liafuan dahuluk ne’e ho oin midar no hamnasa ba sarani sira iha prasa São Pedro inklui sarani hotu iha mundu tomak hafoin anúnsiu ba públiku kona-ba nia misaun Apostóliku nu’udár Papa.
Vigáriu Kristu nian ne’e hatutan ida-ne’e maka Kristu Moris-Hi’as nia dame, dame ida ne’ebé dezarma, haraik-an no perseverante. Ida-ne’e mai hosi Maromak, Maromak ne’ebé hadomi ita hotu inkondisionalmente.
Amu-Papa ne’ebé haraik bensan ba Roma, fó nia bensan ba mundu tomak iha dadeer Páskua ne’ebá. Husik ha’u kontinua ho bensaun hanesan: Maromak hakarak buat di’ak liu ba ita, Maromak hadomi ita hotu.
Buat aat sei la manán. Ita hotu iha Maromak nia liman. Ne’e duni, la tauk, unidu, lolo liman ba Maromak no entre ita, mai ita hakat ba oin. Ita mak Kristu nia dixípulu sira. Kristu uluk liu ita. Mundu presiza ita-boot nia naroman.
Umanidade presiza ponte sira atu nune’e sira bele hetan hosi Maromak no mundu. Tulun ami mós, hamutuk ho ema seluk, hodi harii ponte sira, liuhusi diálogu, liuhusi enkontru, halibur ita hotu atu sai povu ida de’it, nafatin, iha dame nia laran.
Ita hotu iha Maromak nia liman. Ne’e duni keta ta’uk, lolo liman ba Maromak no entre ita rasik, mai ita hakat ba oin. Ita mak Kristu nia dixípulu sira. Kristu uluk liu ita. Mundu presiza ita-boot Nia naroman. Umanidade presiza nia nu’udar ponte ida atu Maromak no nia domin bele hetan. Tulun ami mós, atu harii ponte sira, liuhusi diálogu, liuhusi enkontru, halibur ita hotu atu sai povu ida de’it, iha dame nafatin.
Obrigadu, Papa Francisco!
Ha’u mós hakarak agradese ha’u-nia maun-alin kardeál sira hotu ne’ebé hili ha’u atu sai Pedro nia Susesór no la’o hamutuk ho imi, nu’udar Kreda ida ne’ebé unidu, buka nafatin dame, justisa, buka nafatin atu serbisu nu’udar mane no feto fiél ba Jezús Kristu, la ta’uk, hodi haklaken Evanjellu, sai misionáriu.
Labele ta’uk hodi haklaken Evanjellu, Atu sai misionáriu.
Ha’u maka Saun Agostinho nia oan-mane, Agostinho ida, ne’ebé hatete: “Convosco sois cristão, e para vós bispo”. Iha sentidu ida-ne’e, ita hotu bele la’o hamutuk ba pátria ida-ne’e, ba ne’ebé Maromak prepara ita.
Ba Kreda Roma nian, saudasaun espesiál ida. Ita tenke buka hamutuk oinsá sai Kreda misionária, Kreda ne’ebé harii ponte sira, ne’ebé diálogu, nakloke nafatin atu simu, hanesan Prasa ida-ne’e ho liman nakloke, ema hotu, ema hotu ne’ebé presiza ita-nia karidade, ita-nia prezensa, diálogu, domin.
Ba imi hotu, maun-alin sira, husi Roma, husi Itália no husi mundu tomak, ami hakarak sai Kreda sinodál, Kreda ne’ebé la’o, ne’ebé buka nafatin dame, ne’ebé buka nafatin karidade no buka nafatin atu besik, liuliu ba sira ne’ebé terus.
Loron harohan ba Na’in Feto Pompeia, ita-nia inan Maria hakarak nafatin la’o hamutuk ho ita, besik, tulun ita ho nia intersesaun no nia domin.
Agora ha’u hakarak reza hamutuk ho imi, mai ita reza hamutuk ba misaun foun ida ne’e, ba Kreda tomak, ba dame iha mundu. Mai ita husu ba Maria, ita-nia inan, ba grasa espesiál ida-ne’e.
Agradese sarani Dioseze Chiclayo, Peru
No se ita-boot permite ha’u atu hatete liafuan ida ba sira hotu, liuliu ba ha’u nia dioseze doben Chiclayo nian iha Peru, iha-ne’ebé povu fiar-na’in ida akompaña sira nia bispu, fahe sira nia fiar no fó buat barak mai ha’u atu kontinua sai Jezús Kristu nia Igreja fiar-na’in ida.
Biografia badak Papa Leo XIV
Papa Leão XIV, moris ho naran Robert Francis Prevost iha loron 14 fulan-Setembru tinan 1955, iha Chicago, Illinois, mak nu’udar ulun-boot Igreja Katólika nian no soberanu ba Estadu Sidade Vaticano. Nia eleitu nu’udar Papa ba dala 267 iha loron 8 fulan-Maiu tinan 2025, hodi troka Papa Francisco.
Robert Prevost moris iha família ida ne’ebé iha hun husi Fransa, Itália, no España. Nia remata nia estudu sekundáriu iha semináriu ki’ik husi Ordem Santo Agostinho nian. Iha tinan 1977, nia hetan grau Lisensiatura iha Siénsia kona-ba Matemátika husi Universidade Villanova.
Ho desizaun atu sai amu-lulik, Prevost tama ba Ordem Santo Agostinho nian iha fulan-Setembru tinan 1977, halo nia votu dahuluk iha tinan 1978 no votu perpétuu iha tinan 1981. Nia hetan grau Mestre iha Divinidade husi Catholic Theological Union iha Chicago iha tinan 1982 no ordenadu sai amu-lulik iha loron 19 fulan-Juñu tinan 1982. Tuirmai, nia hetan doutoramentu iha Direitu Kanóniku husi Pontifícia Universidade Santo Tomás de Aquino iha Roma.
Papa Leo XIV ko’alia lian barak, inklui inglés, españól, italianu, francés, no portugés. Nia mós bele lee latín no alemán.
Misaun iha Peru
Husi tinan 1985 to’o 1986 no mós husi tinan 1988 to’o 1998, Prevost serbí nu’udar misionáriu iha Perú. Durante tempu ne’e, nia serbí nu’udar pároku, ofisiál diosezanu, profesór semináriu, no administratur. Nia mós serbí nu’udar vigáriu judisiál no hanorin direitu kanóniku, patristika, no teolojia morál iha Arsebispadu Trujillo. Nia sai sidadaun naturalizadu Perú iha tinan 2015.
Lideransa iha Ordem Agostinho nian
Iha tinan 1999, Prevost eleitu nu’udar Prior Provinsiál ba Agustinianu sira iha Chicago. Tuirmai, nia serbí mandatu rua nu’udar Prior Jerál ba ordem Agustinianu mundiál nian husi tinan 2001 to’o 2013.
Papa Leo XIV lori ba papadu esperiénsia barak iha serbisu misionáriu, formasaun teolójika, no lideransa episkopál. Nia eleisaun marka momentu signifikativu ida ba Igreja Katólika, ho sidadaun amerikanu dahuluk asume knaar nu’udar Pontífise.
Papa Francisco nomeia Prevost nu’udar Administradór Apostóliku ba Diocese Chiclayo, Perú, iha tinan 2014, no tuirmai nu’udar Bispu iha tinan 2015. Nia lema episkopál mak “In Illo uno unum”, ne’ebé reflete nia espiritualidade Agostinho nian.
Hahu iha tinan 2023, Papa Francisco nomeia Prevost nu’udar Prefetu ba Dikastériu ba Bispu sira no Prezidente ba Komisaun Pontifícia ba Amérika Latina. Nia mós sai Kardinál iha tinan hanesan. Iha knaar ne’e, nia superviziona selesaun ba bispu foun sira iha mundu tomak.
Jornalista: Elio dos Santos
You may like
Internasionál
PM Xanana Husu Haforsa Diálogu no Páz Ba Estabilidade Rejionál
Published
4 months agoon
28/10/2025
Hatutan.com, (28 Outubru 2025), Díli— Primeiru-Ministru Repúblika Demokrátika Timor-Leste (PM-RDTL), Kay Rala Xanana Gusmão, haktuir hikas importánsia pás no haforsa diálogu hodi garante dezenvolvimentu sustentável liután iha rejiaun ASEAN tomak.
Internasionál
Timor-Leste Marká Tán Istória Ida Tama ASEAN, Ramos-Horta Husu Hametin Dame, Servisu Maka’as ho Onestidade
Published
4 months agoon
28/10/2025
Hatutan.com, (28 Outubru 2025), Díli– Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta hateten loron 26 fulan-Outubru 2025 marka tán istória ida bá Timor-Leste sai membru plenu ASEAN bá dala-11, nune’e husu povu no Governu hametin nafatin dame no tenke servisu makaas ho ónestidade.
Internasionál
Tribunál Manila Deklara Arnie Teves Jr “Inosente” husi Asasinatu Omisídiu iha 2019
Published
7 months agoon
15/07/2025
Hatutan.com, (15 Jullu 2025), Dili--Tribunál Manila, Segunda (14/07/2025), hatama ona deklarasaun “La sala” (inosente) ba eis reprezentante Negros Oriental Arnolfo Arnie Teves Jr iha nia kazu omisídiu ba alegasaun omisídiu iha Negros Oriental iha tinan 2019.

PCIC Finaliza Ona Ezame Ba Objetu Sira iha Kazu Dirijente Timor GAP, E.P Nian

PNTL Halo Buska no Apreensaun Ba Xinés Na’in-18 iha Fomento I

CAC Hahú Averiguasaun Bá Kazu Rekrutamentu Kadete PNTL

Ema ho Podér Polítiku Proteze no Fó Kondisaun Ba Fujitivu Kalumban Mali iha Timor-Leste

Konsellu Ministru Aprová Projetu Rezolusaun Kona-Bá Konta Satélite Tasi Nian

DIT Hahú Introdús ba Estudante Sira Kona bá Seguransa ba Dadus Importante

IGJ Legaliza Corais Timor bá Atividade Futu-Manu

STOP PRESS: Ministru Nino Pereira Konsumu Dose Kontamina ho Frasku Halo Nanál Kanek no Ran

Indonesia dan Timor-Leste Perkuat Kerjasama Ekonomi, Sosial Budaya, dan Pariwisata

Governu Indika BTK Hadi’a Trotoár Naksobu iha Área Bebora

Asesu Gratuita HATUTAN.com

Hafoin Ferias Judisiáriu PGR Sei Ko’alia Kazu Set-top Box RTTL,E.P

Xefe Estadu TL Kondekora Militár Korea Súl Ne’ebé Mate iha Oé-Cusse

PCIC Detein MG Lori Osan Falsu Hosi Inglaterra

PR Simu Karta Kredensial Husi Embaixadór Brunei Darussalam ho Reinu España
Trending
Defeza & Seguransa1 week agoGovernu Suspende Tempráriu Rekrutamentu Ajente PNTL 2025
Nasionál1 week agoGovernu Rekoñese Irregularidade iha Rekrutamentu Kadete PNTL
Dili1 week agoPolísia Sei Regula Motór Sira Estasiona iha Trotoár Área Palásiu Governu
Polítika1 week agoPrezidente Komisaun B Konsidera Média Mak Inventa Iregularidade iha Rekrutamentu PNTL
Saúde1 week agoMinistra Élia Amaral Dezmente Komisaun Rekrutamentu PNTL Ne’ebé Dehan Reajente Laiha
Nasionál2 days agoPM Xanana Husu Tribunál ho MP Arkiva Keixa Kazu Junta Militár Myanmar
Opiniaun2 days agoTimor-Leste Sai Uma Na’in Simeira ASEAN 2029 no Lisaun balun hosi Malázia
Nasionál1 week agoÍndise Persesaun Korrupsaun 2025, Timor-Leste iha Klasifikasaun 73 Husi Nasaun 180








