Connect with us

Cova Lima

Auto Estrada Suai Fó Ameasa Ba Movimentu Transporte

Published

on

Hatutan.com, (24 Marsu 2026), Covalima– Auto Estrada,  Postu-Administrativu   Suai, Munisípiu Covalima, daudaun ne’e, fó ameasa ba movimentu transporte tanba  kauza husi rai-halai, tanba ne’e Governu presiza halo normalizasaun imediata.

Kondisaun Auto Estrada iha Suai hahú fó emaesa ba movimentu transporte. Foto/Zita Menezes

Projetu Estrada auto Estrada Suai hanesan parte integrante ida husi Projetu Tasi Mane, inisiativa estratéjiku husi governu Timor-Leste atu dezenvolve korredór infraestrutura petrolífera iha kosta súl. Estrada pedájen ne’e dezeña atu liga agrupamentu industriál xave sira, husi Baze Fornesimentu Suai iha Munisípiu Covalima to’o Beaço iha Munisípiu Viqueque, ho komprimentu totál planeadu maizumenus kilómetru 155.

Seksaun dahuluk hosi projetu ne’e, ne’ebé liga Suai ba Fatukahu/Mola, ne’ebé hale’u maizumenus kilómetru 30, inaugura ona iha fulan-Novembru 2018 ho kustu konstrusaun purvolta millaun US$500.

Auto Estrada hne’e hanesan mega projetu  dahuluk iha Timor-Leste, ne’ebé harii ho limite velosidade veíkulu to’o 100 km/h hodi hadi’a efisiénsia lojístika no apoia kreximentu ekonómiku iha Kosta súl.

Advertisement

Iha 2025, governu aprova finansiamentu hodi tau matan ba konstrusaun estrada ho trosu Zumalai-Natarbora. Projetu estensaun ne’e fahe ba seksaun oioin, inklui seksaun Zumalai ba Betano no Betano ba Uma Berloic, nu’udar parte ida husi planu faze haat atu liga korredór kosta súl tomak ba sentrál LNG no kompleksu petrokímika iha Natarbora.

Prezidente Autoridade Munisípiu (PAM) Covalima, Miguel Armada Cardoso hateten auto estrada  monu tanba kauza husi rai-halai, nune’e nia parte ho ekipa tékniku sira identifiká ona fatin hirak ne’ebé maka rai-halai fó riskú movimentu transporte públiku hodi hato’o ona dadus levantamentu ba iha Ministériu Petroleu  no Rekursu Minarais (MPRM) no Ministru Obras Públiku (MOP) tanba ne’e responsabilidade Governu sentral nian.

PAM Covalima esplika tanba orsamentu ne’ebé atu normaliza auto estrada ne’e mai husi  fundu infraestrutura, signifiká orsamentu fundu infraestrutura responsabildade nasionál nian no  temporariamente kada munisípiu sira sei iha prosesu kona-bá desentralizaun podér lokál, tanba ne’e mak foin daudaun Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão vizita halo avaliasaun kondisaun minimu, no vizita dezempeñu munisípiu ida-idak nian hodi ida-ne’e bele deside.

“Sé bainhira fó ona oportunidade Munisipíu Kovalima sei responde katak ida- ne’e bele urjentemente rapidamente hodi rezolve tiha, maibé tanba orsamentu ne’e fundu infraestrutura, ho projetu ne’ebé boot no orsamentu ne’ebé boot, entaun hakarak ka lakoi, sira nasionál mak responsavél,” PAM Covalima Miguel Armada Cardoso informa ba jornalista sira iha Suai-Vila, Segunda (23/03/2026).

PAM Covalima hato’o ona relatóriu no informasaun ba MOP no MPRM relasional ho kondisaun auto estrada Suai. Nune’e, ekipa MOP ho MPRM  haree no identifika ona, no sira halo hela estudu kazu tanba ida-ne’e.

Advertisement

Kondisaun Auto Estrada Suai presiza intervensaun imediata. Foto/Zita Menezes

Tuir observasaun Hatutan.com iha terenu haree katak auto estrada Suai daudaun ne’e ameasa kotu tanba kauza husi rai-halai ila tinan kotuk no seidauk iha asaun imediata husi Governu hodi halo normaliza.

Totál Orsamentu Faze I Konstrusaun Auto Estrada ba seksaun dahuluk (Suai to’o Fatukahu/Mola) kusta purvolta millaun US$500 tuir kontratu konstrusaun.

Estimasaun Korredór Jerál: Ba trajetu tomak hosi Suai ba Beaço, konsultór independente sira kalkula ona katak kustu totál bele to’o millaun US$9.2 kada kilómetru ba padraun estrada tol kompletu.

Orsamentu Supervizaun Ikus liu (2025): Ba seksaun Zumalai ba Natarbora, governu aloka ona millaun US$39 ba supervizaun deit.

Seksaun I (Suai – Fatukahu): Konstrusaun hala’o  hosi COVEC-CRFG, empreza konjunta ida entre China Overseas Engineering Group Co. no China Railway First Group Co.

Projetu ne’e superviziona husi konsultór internasionál Katahira & Engineers Internasionál (Japaun), iha parseria ho Renardet SA no Kai Watu Kmanek.

Advertisement

Entretantu Sseksaun Avansadu (Zumalai – Natarbora) iha konkursu fulan-Jullu 2025, hatama ona oferta neen, hotu-hotu hosi empreza Xineza sira, ba projetu Dezeñu, Harii, no Finansa.

Projetu ne’e jere hosi ekipa inter-ministeriál ne’ebé envolve TIMOR GAP, E.P., Komisaun Nasionál Aprovizionamentu (CAN, sigla portugés) no Ministériu Petróleu no Rekursu Minerais (MPRM).

Jornalista: Zita Menezes

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Cova Lima

Postu Saúde Biseuk Harii iha 2021 ho Kustu $295,785,42 La Utiliza Tanba Kondisaun Aat Total

Published

on

By

Hatutan.com, (29 Marsu 2025), Covalima– Postu Saúde Suku Biseuk, Postu Administratvu Tilomar, Munisípiu Covalima, harii ho kustu $295,785,42, maibé la bele utiliza tanba kondisaun infraestrutura aat total.

(more…)

Continue Reading

Cova Lima

Ramos-Horta Observa Aeroportu Komandante Em-Xefe FALINTIL Kay Rala Xanana Gusmão

Published

on

By

Hatutan.com, (28 Marsu 2025) Covalima– Prezidente Repúblika (PR), José Ramos-Horta, Sesta (28/03/202), hala’o vizita ba Aeroportu  Komandante Em-Xefe FALINTIL Kay Rala Xanana Gusmão, hodi observa direita kondisaun iha aeroportu nian.

(more…)

Continue Reading

Cova Lima

PR Ramos-Horta Apoiu $1000 ho Mákina Suku-Roupa Rua Ba Uma-Mahon Sentru Esperansa Salele

Published

on

By

Hatutan.com, (27 Marsu 2025), Covalima- Prezidente Repúblika (PR), José Ramos-Horta, apoiu orsamentu $1000, makina suku-roupa rua (2) no roupa balun, inklui nessesidade bazika ba Uma-Mahon Sentru Esperansa bá feto iha Suku Salele, Postu Sdministrativu Tilomar, Munisípiu Covalima.

(more…)

Continue Reading

Trending