Hatutan.com, (30 Maiu 2026), Díli – Polísia Sientífiku Investigasaun Kriminál (PCIC-sigla portugés) sei remete dirijente na’in-rua husi Igreja Katólika Karismatika Timor-Leste (ICCTL) ho inisiál HMP no MBG ba Ministériu Públiku (MP) tanba deskonfia utiliza konta Facebook “Rinha Costa”hodi insulta no injúria bá Arsebispu Arkidiosese Metropolitana Díli, Dom Virgílio Kardeál do Carmo da Silva, SDB no Bispu Dioseze Baucau, Dom Leandro Mari Alves.
Lee Mós: Breaking News: PCIC ho SNI Detein Membru ICCTL Na’in-Rua Utiliza Konta Facebook “Rinha Costa” Insulta Kardeál no Bispu Sira

PCIC lori suspeitu nain-rua husi ICCTL ne’ebé deskonfia utiliza konta Facebook “Rinha Costa” ba hasoru Dom Virgílio Kardeál do Carmo da Silva, SDB iha Rezidensia Amu Bispu Arkidioseze Dili nian iha Lecidere, Díli, Sesta (29/05/2026). Foto/Juvinal Cabral dos Santos
Diretór Nasionál PCIC, Vicente Fernandes e Brito ne’ebé akompaña lori suspeitu HMP ho MBG husi ICCTL ba hasoru Dom Virgílio Kardeál do Carmo da Silva, SDB iha rezidensia Amu Bispu Arkidioseze Díli nian iha Lecidere, Sesta (29/05/2026), konfirma katak autoridade sira identifika ona ema na’i-rua ne’ebé envolve iha postajen iha konta Facebook “Rinnha Costa”, ne’ebé konsidera hanesan hahalok ne’ebé bele konstitui krime diseminasaun relijioza.
“Ami halo identifikasaun bá ema na’in-rua ne’ebé envolve iha ICCTL tanba iha relasaun ho postajen iha konta Facebook “Rinha Costa”. Postajen ida-ne’e la’ós de’it hamosu preokupasaun públika, maibé bele mós konstitui krime diseminasaun relijioza, tanba ne’e presiza prosesu investigasaun. Ami sei remete bá Ministériu Públiku, tanba tuir indentifikasaun Polísial ne’e sira na’in-rua,” Diretór Nasionál PCIC Vicente Fernandes e Brito informa ba jornalista sira.
Nia hatutan, postajen refere la’ós de’it hamosu preokupasaun públika, maibé mós bele viola lei penal Timor-Leste nian. Tanba ne’e, PCIC prepara hela autos notísia krime atu remete bá Ministériu Públiku tuir regra prosesuál penal ne’ebé vigora.
Nia esplika, suspeitu na’in rua ne’e agora sente preokupadu loos bá sira nia seguransa rasik no rekoñese katak sira nia hahalok lori impaktu negativu bá relasaun ho komunidade no Igreja Katólika.
“Sira na’in-rua sente preokupadu loos bá sira nia seguransa no mós preokupa ba sira nia konduta rasik, tanba hahalok ne’e kontráriu ho ita nia lei no lori konsekuénsia iha relasaun ho komunidade no Igreja Katólika,” Vicente Fernandes e Brito haktuir.
Nia subliña, dirijente ICCTL na’in -rua husu PCIC atu ajuda no fasilita enkontru ho Dom Virgílio Kardeál do Carmo da Silva, SDB tanba ida-ne’e mak sai hanesan sira nia pedidu no hakarak atu buka dalan ba entendimentu di’ak.
“Iha Sesta loraik, ami hetan informasaun katak Amu Bispu Kardeál prontu atu hasoru sira na’in-rua. Ha’u hanoin ida-ne’e oportunidade ida di’ak atu buka solusaun ida ne’ebé abranjente, la’ós de’it iha aspetu legál, maibé mós iha dalan moral no sosial,” Vicente Fernandes e Brito hateten.
Maske nune’e, Diretór Vicente reafirma katak prosesu penál sei kontinua la’o, PCIC sei kontinua prepara autos krime atu remete bá Ministériu Públiku, ne’ebé iha kompeténsia atu deside kona-bá prosesu penál no asaun legál sira.
Nia subliña, investigasaun sei inklui ezame polisiál bá telemóvel no objetu sira ne’ebé aprende ona atu determina fatin loloos ne’ebé autór sira halo postajen refere. Depois iha ámbitu investigasaun mak bele determina katak krime ne’e akontese iha ne’ebé, bele iha Díli ka iha fatin seluk.
Nia dehan, maibé iha kazu konkretu ida-ne’e, identifikasaun polisiál agora daudaun envolve de’it ema na’in rua durante faze inkéritu bele mós identifika autór seluk ne’ebé envolve iha kazu ne’e.

Diretór Nasionál PCIC Vicente Fernandes e Brito akompaña suspeitu na’in-rua husi ICCTL hasoru Dom Virgílio Kardeal do Carmo da Silva, SDB hodi husu perdaun ba sira-nia hahalok ne’ebé deskonfia utiliza konta Facebook “Rinha Costa” halo injuria ba Kardeál ho Bispu sira. Foto/Juvinal Cabral dos Santos
Iha fatin hanesan Arsebispu Arkidiosese Metropolitana Díli, Dom Virgílio Kardeál do Carmo da Silva, SDB, hatete hodi husu komunidade atu kontinua hametin dame no paz, husik kazu desimininasaun relijioza bá Autoridade Judisiáriu maka hala’o sira nia servisu
Líder masímu Iigreza Katólika Timor-Leste ne’e afirma kazu kona-bá konta Facebook “Rinha Costa” agora daudaun entrega ona bá autoridade kompetente sira atu kontinua prosesu investigasaun tuir lei.
“Diretór Nasionál PCIC deklara tiha ona, ita husik kazu ne’e bá PCIC bá iha Ministériu Públiku atu sira maka buka oinsá maka halo investigasaun kontinua bá iha prosesu ne’e. Ita husik kazu ne’e bá PCIC depois entrega bá Ministériu Públiku atu sira buka no halo investigasaun kontinua iha prosesu ne’e,” Dom Virgílio Kardeál do Carmo da Silva hateten.
Nia husu bá komunidade katólika no povu tomak atu mantém kalma no la presiza aumenta situasaun ne’e ho asaun ka komentáriu seluk iha média sosiál.
“Ha’u husu bá ita ida-idak, liu-liu maluk sira iha fatin ne’ebé sira hela bá, lalika aumenta halo tan buat ruma. Depois iha lei nia oin, agora prosesu ne’e lao ona,” dehan nia” nia dehan.
Arsebispu Arkidiosese Metropolitana Díli, Dom Virgílio Kardeál do Carmo da Silva, SDB, hatete kazu difamasaun no insultu hasoru lideransa Igreja Katólika la’ós buat foun, maibé akontese hela durante tinan rua ka tolu nia laran no sai hanesan preokupasaun boot ba Igreja Katólika tomak.
“Asuntu ida-ne’e la’ós foin akontese ohin loron, maibé durante tinan rua ka tolu nia laran, preokupasaun ida-ne’e sai hanesan problema boot bá Igreja Katólika tomak tanba difamasaun sira ne’ebé dala barak ami sira ne’ebé maka ulun Igreja Katólika enfrenta, ha’u rasik, Bispu Maliana no mós Bispu Baucau,” hatete Dom Virgílio Kardeál do Carmo da Silva, SDB.
Nia esplika katak sarani barak husu Igreja atu halo buat ruma kona-ba insultu no defamasaun sira ne’ebé publika iha média sosiál. Tanba ne’e, Igreza durante ne’e la nonok, no Sekretáriu Igreja hakerek karta ida bá PCIC atu kontinua prosesa investigasaun kona-bá kazu ne’e.
“Sarani barak husu ami katak oinsá kona-ba ida-ne’e. Loos duni, durante ne’e ami la nonok. Ami hakerek karta ida ba PCIC, la’ós ami na’in tolu, maibé Sekretáriu maka dirije karta ida hodi kontinua prosesa ida-ne’e,” dehan nia.
Kardeál Virgílio afirma, nia simu informasaun katak ema na’in-rua ne’ebé envolve iha konta Facebook “Rinha Costa” hakarak hasoru nia, prontu atu rona sira nia razaun no motivasaun ne’ebé lori sira halo insultu no difamasaun durante tinan tolu nia laran.
“Ha’u prontu atu rona sira na’in-rua tanba durante tinan tolu nia laran buat ida-ne’e la’o hela. Ha’u hakarak atu hatene razaun saída, saída maka iha kotuk no saída maka sai kauza hodi halo insultu no difamasaun sira ne’e,” Dom Virgílio hateten.

Suspeitu na’in-rua husi ICCTL fó deklarasaun ba jornalista.
Dom Virgílio esplika, tuir dutrina Igreja Katólika nian, ema ida ne’ebé publikamente deklara katak nia tama bá grupu seluk, automatikamente nia rasik maka deside sai husi Igreza Katólika, la’ós Igreza maka hasai nia.
“Nia rasik maka deside sai, nune’e ninia direitu sira husi Igreza Katólika laiha ona, inklui dokumentu sira iha Igreza Katólika,” dehan nia.
Dom Virgílio simu mensajen liu-husi PCIC, ema na’in rua ne’ebé suspeitu uza pájina Facebook “Rinha Costa” hakarak hasoru nia no rekoñese sala sira ne’ebé halo. Tanba ne’e, nia husu ho haraik-aan atu sira para ona liafuan insultu malu, tolok malu no ko’alia aat malu iha média sosiál.
“Ha’u husu atu para ona iha ne’e, atu ita bá oin haree buat foun, tanba imi ko’alia iha média sosiál hodi insultu Bispu ida ne’e katak hasoru sarani Dioseze tomak. Kuandu insultu Kardeál ida, ne’e mós hasoru sarani sira ne’ebé pertense ba Igreza ida-ne’e,” hatete nia.
Maske nune’e, Dom Virgílio reafirma katak bá nia pesoalmente nia laiha problema atu simu pedidu deskulpa husi sira, maibé importante liu maka halo dame no respeitu bá sarani no komunidade tomak.
“Agora imi arrepende mai hasoru ha’u no husu deskulpa, ha’u laiha problema. Maibé imi ne’ebé envolve iha ne’e, ida-ne’e tenke ko’alia mós ba sarani sira,” dehan Kardeál Virgílio.
Iha okaziaun ne’e mós ICCTL ne’ebé deskonfia utiliza konta Facebook “Rinha Costa” ho inisiál MBG deklara durante ne’e ICCTL kontinua hala’o nia atividade relijioza iha Timor-Leste. Tanba nu’udar portavós, nia haree katak iha média sosiál mosu insultu malu no komentáriu ne’ebé la di’ak entre ema sira, no tanba ne’e husu kedas PCIC bolu nia atu koopera no presta imformasaun.
“Hanesan ita hotu hatene, ami hala’o duni atividade Igreza Katólika Karismátika Timor-Leste (ICCTL) iha Timor, ha’u nu’udar portavós komu iha média sosiál ema insultu malu, horsehik PCIC bá ha’u koopera para ha’u mai ko’alia. Ohin, ha’u mós husu ba PCIC atu ami bele hasoru malu ho ita nia aman, Nai Bispu no Kardeál atu bele ko’alia husi fuan ba fuan. Ami nu’udar alin sira iha Igreja Katólika tenke mai ko’alia diretamente ho ami nia aman,” MBG hateten.
Relasiona ho investigasaun kona-bá alegasaun difamasaun iha média sosiál, nia afirma katak servisu investigasaun PCIC tenke kontinua tuir prosedimentu lei nian, tanba buat hotu ne’ebé akontese iha Timor-Leste presiza rezolve tuir mekanizmu legál.
“Nu’udar portavós, ami rekoñese katak karik durante ne’e iha ami nia membru ICCTL sira ne’ebé ko’alia sala, ha’u husu deskulpa bá sarani Katólika sira hotu, bá padre no madre sira hotu. Ami rekoñese katak ami ema sala na’in,” MBG hateten.
Nia mós mós informa katak, uluk nia hela iha fatin rezidésia Bispu Dioseze Díli tempu Dom Carlos Filipe Ximened Belo, SDB nian durante tinan-rua, agora nia fila fali mai hanesan oan ida atu husu deskulpa, tanba sente iha responsabilidade morál boot nu’udar portavós ICCTL.
“Maski ema ida de’it maka halo sala iha ami nia grupu, ha’u mak tenke hamriik iha oin atu husu deskulpa,” hatete nia.
Tanba ne’e, nia husu ba autoridade polísia sira, liu-liu PCIC, atu kontinua halo investigasaun hodi identifika ema ne’ebé envolve. Karik membru ICCTL ruma maka komete sala, nia prontu atu koopera no hato’o informasaun ba autoridade judisiária sira.
“Ha’u hatete loloos katak ami laran moras (kecewa) bá asuntu rua de’it, primeiru mai laran moras katak Vatikanu kastigu Dom Carlos Filipe Ximenes Belo, SDB, segundu ami povu kiik no povu kiak, durante ne’e Administrativamente ami hanesan ho espontanitas, ko’alia ida-ne’e, ami agradese buat ne’e akontese ohin liu ona, ami ohin ami husu deskulpa,” suspeitu MBG nu’udár mós portavós ICCTL afirma.
Jornalista:Marcelino Tomae/ Juvinal Cabral dos Santos