Connect with us

Ekonomia

Governu Hahú Reuniaun KRO Ba Preparasaun OJE 2027

Published

on

Hatutan.com, (04 Jullu 2026), Díli– IX Governu Konstitusionál ne’ebé lidera husi Primeiru-Ministru Xanana Gusmão, Sábadu (4/7/2026), hahú primeira reniaun Komité Revizaun Orsamentu (KRO) hodi prepara planu no programa sira  iha Orsamentu Jerál Estadu (OJE) tinan 2027.

PM Xanana lidera reuniaun RKO iha Auditóriu Ministériu Finasa, Sábadu (4/7/2026). Foto/Marcelino Tomae

PM  Xanana Gusmão  bá  Jormalista sira iha Salaun Auditóriu Ministériu Finansa, informa Governu deside hamosu Komité Revizaun Polítika Governu (KRPG) atu troka Komité Revizaun Orsamentu (KRO) ho objetivu atu asegura preparasaun Orsamentu Jerál Estadu (OJE) tuir prioridade polítika Governu  molok   atu tama alokasaun orsamentu. Katak, Ministériu no institusaun hotu-hotu tenke  tuir prioridade polítika Governu, depois mak prepara proposta orsamentu no kalkula didi’ak ba item sira ne’ebé  presiza duni.

“Agora laiha ona Komite Reviziaun Orsamentu, (KRO) agora Komité Reviziaun Polítika Governu,  hodi fó hatene bá ministériu sira hotu no institusaun Estadu  sira hotu, katak tenke tau uluk prioridade polítika Governu nian, depois maka ita tau saída maka o  halo  ona, o husu mai kalkula didi’ak  iha  nia  fatin ka item saída,” PM Xanana hateten.

Xefe Governu ne’e hatutan, uluk akontese mudansa utilizasaun orsamentu ne’ebé la tuir planu, hanesan orsamentu bá projetu ida uza ba finalidade seluk, ne’ebé bele estraga de’it finanseira Estadu. Tanba ne’e, Governu aprova ona membru sira ba KRPG no sei haruka bá Ministériu no institusaun sira atu prepara programa no orsamentu tuir diretriz ne’ebé  KRPG estabelese ona.

Advertisement

Nia afirma, Governu iha ona jornada orsamentais fulan kotuk  Membru  Komité Revizaun Polítika Governu sei hato’o parte hotu-hotu to’o iha Munisípiu sira,  ne’ebé  prioridade Governu tinan oin, maibé ne’e saída  maka atu halo, sei lae  susar tebetebes, tanba  orsamentu jerál estadu  mós menus dadaun ona.

Xefe Governu ne’e esplika, prosesu preparasaun Orsamentu Jerál Estadu kada tinan hahú iha fulan Jullu, bainhira Ministériu no institusaun Estadu sira prepara sira-nia proposta orsamentu atu aprezenta iha fulan Agostu. Proposta sira ne’e sei diskute iha fulan Setembru antes Governu haruka ba Parlamentu Nasionál atu hetan aprovasaun.

Xanana hatutan bainhira Governu ida-ne’e hahú nia mandatu tinan tolu liubá, Governu identifika katak sistema jestaun finansas públikas sei iha problema barak. Tuir nia, gastu Estadu aas, osan barak lakon, no rezultadu dezenvolvimentu iha rai laran la hatudu progresu ne’ebé di’ak.

“Tenke halo kalkula didi’ak , tinan ida-ne’e  gasta US$20  ka US$50  , maibé ita tau tiha gasta maka US$7.00, ne’ebé tanba ita temi beibeik osan povu nian  tenke gasta ho di’ak. Tanba  sé lae kada tinan maka ita aprova de’it nufim ita to’o  halo tiha prestasaun  konta to’o fim do ano haree bá osan barak la uza, osan barak liu ne’e la’ós tanba ta’uk atu uza, maibé tanba tau osan  boot liu fali saída bele halo,” Xanana hateten.

Governu promove mudansa iha sistema preparasaun orsamentu, inklui Lei Orsamentu Jerál Estadu foun ne’ebé Parlamentu Nasionál foin aprova. Lei ne’e, tuir Primeiru-Ministru,  katak  sei fó transparénsia, responsabilidade no alokasaun orsamentu ne’ebé bazeia ba programa no rezultadu, la’ós tau de’it montante osan ba kada atividade.

Advertisement

Nia afirma, kada proposta orsamentu tenke halo kalkulasaun rigorozu no realistiku, ezemplu  sei  atividade ida presiza de’it orsamentu ki’ik, la presiza propoin orsamentu ne’ebé aas liu husi nesesidade loos. Tanba Osan povu nian tenke gasta ho di’ak.

Xanana afirma tan Governu aprova ona diretrizes, katak preparasaun OJE no Ministériu Finansas sei distribui bá Ministériu no institusaun sira. Bainhira submete programa, kada entidade tenke prova katak atividade ne’ebé propoin duni nesesáriu no fó benefisiu di’ak  bá Estadu.

PM Xanana dehan Governu sei konsidera mós apoiu husi parseiru dezenvolvimentu sira atu evita duplikasaun finansiamentu. Karik doador sira fó ona asisténsia téknika ka apoiu ba área ida, Governu sei halo avaliasaun didi’ak antes aloka tan orsamentu Estadu ba área hanesan.

“Ne’ebé ida ne’e ami  aprova tiha diretrizes, katak tenke halo ne’e, hanesan ne’e maka ami aprova tiha hodi Ministériu Finansas haruka bá Ministériu  no Institusaun sira kuandu aprezenta sira nia polítika programa karik tenke provoka didi’ak, tinan ida-ne’e ne’e presiza duni ka lae.

Nia afirma, dala ruma doador sira tauk duni osan, maibé  Govenrnu fó apoiu mais asistensia tékniku bá sira de’it,   enkuantu bá  OGE 2027 Governu mós tau fali osan bá  doador.

Advertisement

Nia subliña tanba ne’e KRPG diskute buat hotu-hotu  hodi  bele kurije, tanba  Timor iha prosesu konstrusaun estad, katak osamentu estadu nian , institusaun estadu tenke servisu ho di’ak servisu ho efisiensia, transeriensia buat sira ne’e hotu.

“Tanba  ne’e ohin reuniaun ida-ne’e, reuniaun komité Reviziaun Polítika Governu hodi haree fó tiha bá Ministériu sira, maka sira haree hodi fó sira nia proposta  mai, tanba prioridade polítika Governu nian ami hasai tiha ona, tanba tenke prepara aan bá tinan 2029 Simera ASEAN ninian,  ita iha tinan rua ne’e 2027-2028 ita prepara”

Xanana hateten preparasaun ida-ne’e importante tebes tanba Timor-Leste presiza prepara-an ba akontesimentu internasionál importante sira, inklui Cimeira ASEAN iha 2029. Tanba ne’e, Governu sei fó atensaun espesiál ba preparasaun durante tinan 2027 no 2028.

Nia mós husu ministériu no institusaun sira atu labele propoin gastu ne’ebé la nesesáriu, tanba iha tinan oin sei iha eleisaun Prezidensiál, eleisaun munisipál iha  munisípiu balun, no kompromisu internasionál seluk hanesan atividade ASEAN no CPLP, ne’ebé hotu presiza preparasaun orsamentál ho planeamentu di’ak.

Jornalista: Marcelino Tomae

Advertisement

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Ekonomia

Presu Kombustivel iha Timor-Leste Depende Bá Merkadu Mundiál no Jeopolítika

Published

on

By

Hatutan.com, (05 Juñu 2026), Díli– Atu garantia presu kombustivel   iha  Timor-Leste ho seguru , depende de’it  bá merkadu mundiál no jeopolítika, tanba  funu ne’ebé akontese iha Médiu Oriente kontinua prolongadu.

(more…)

Continue Reading

Ekonomia

Opozisaun Kestiona Previzaun Orsamentu Konstrusaun Sentru Konvensaun Internasionál

Published

on

By

Hatutan.com, (01 Juñu 2026), Díli–  Opozisaun iha Parlamentu Nasionál (PLP) kestiona previzaun orsamentu ba projetu konstrusaun Sentru Konvensaun Internasionál (ICC, sigla inglés) ne’ebé Governu lansa tiha ona nia fatuk dahuluk.

(more…)

Continue Reading

Ekonomia

Reseita Estadu Millaun US$12.5 Aumenta iha Proposta Orsamentu Retifikativu 2026

Published

on

By

Hatutan.com, (29 Maiu 2926), Díli–  Reseita Estadu  ho  montante millaun US$12.5  aumenta iha proposta orsamentu retifikatívu 2026 no mós iha finansiamentu adisionál atu suporta programa no atividade Estadu nian.

(more…)

Continue Reading

Trending