Connect with us

Polítika

Seitór Edukasaun-Saúde “Hakdasak” Tanba La Koloka Ministru Ne’ebé Kompetente

Published

on

Hatutan.com, (10 Novembru 2022), Díli—Prezidente Repúblika (PR), José Ramos-Horta konsidera durante tinan rua nulu (20) Timor Leste restaura nia independénsia, maibé seitór Edukasaun no Saúde sei sai nafatin problema bo’ot no to’o oras ne’e la konsege rezolve, tanba polítika kolokasaun dirijente mak la tau ema iha fatin ne’ebé loos.

“Tinan 20 indepedénsia, polítika Governu nian bá edukasaun ne’e la di’ak. Muda ministru tun sa’e, tinan sira nia laran, seitór ida ne’ebé nunka mudansa tun sa’e. Tenke tau ema ida di’ak, ema ida kompetente mak kaer edukasaun no fó apoiu maka’as ba nia. Seitór saúde nian mós, Ministru ne’e muda tun sa’e. Fatór rua ne’ebé fallansu boot iha Timor mak saúde ho edukasaun. Mski nune’e seitór saúde parte ida ne’ebé di’ak maka ita iha médiku lubuk ida,” Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta hateten bainhira hala’o vizita ba iha Institutu Superiór Cristal,  Balide, Díli,  Kinta (10/11/2022).

Lee Mós: EUA Tau Millaun $420 Apoia Programa Edukasaun, Bee-Moos ho Saneamentu

Advertisement

Tanba ne’e maka, Programa vizita akadémiku ne’e Xefe Estadu hahú ho Instutu Superiór Cristal depois sei vizita instituisaun sira seluk atu rona preokupasaun sira, no sei dezenvolve programa ruma atu intregra ba governu hodi haree oinsá hadi’a sistema edukasaun.

Hadia la’ós de’it kona-bá kurríkulu buat sira ne’e la’e, haree mós funsionamentu institutusaun sira nian, kondisaun materiál hotu inklui kondisaun dosente sira nian.

Ho vizita sira nune’e, atu insentiva governu hanoin didi’ak kona-bá edukasaun ba futuru, tanba hakat daudaun ba dijitalizasaun ba sistema ekonomia foun, dezafiu boot ba Timor.

Laiha ekonomia ida ne’ebé susesu, se laiha ema ne’ebé formandu edukasaun kle’an, edukasaun tenke kooresponde ba dezafiu mundu nian, mundu dijitalizasaun sosiál, industrializasaun ekonómia verde hakarak haree.

Antes eleisaun, tinan foun ne’e mai, Prezidénsia Repúblika sei halo konferénsia boot ida kona-bá tema edukasaun ba futuru.

Advertisement

Xefe Estadu konsidera sietór prioridade absuluta maka edukasaun. Probelma edukasaun iha nível nasionál tenke haree fila-fali universidade hotu-hotu no hahú mós kraik kedan hanesan laiha pré-eskolár, sufisiente ba labarik sira tama eskola idade tinan 6-7 ona.

Tanba ne’e, Ramos-Horta konsidera edukasaun hanesan baze mak kosok oan sira ho inan isin-rua, ne’ebé inan tenke fó inan nia susuben naturál ba kosok oan labele susuben formula, ne’e mak estraga labarik sira sub-nutrisaun infantíl barak tanba la fó inan nia susuben 60% de’it kosok oan sira iha Timor hetan inan nia susuben.

“Estudu sira hateten 40% labarik sira Timor sub-nutrisaun grave nunka hemu inan nia susuben, tanba inan saúde la di’ak ka dala ruma nia hanoin formula mak di’ak, maibé formula ne’e at loos,” nia hateten.

Iha fatin hanesan Reitór Instituisaun Superior Cristal, Sebastião Perreira dehan, vizita Xefe Estadu nian bá Instituisaun Cristal haensan previléziu no ondra bá funsionáriu sira atu bele hato’o sira nia preokupasaun ba Xefe Estadu maske ISC nu’udár Instituisaun privada.

“Previléziu boot no ondra boot tanba Prezidente Repúblika bele mai rona  aspirasaun hosi funsionáriu sira, no haree fasildadse, haree mós laboratóriu inklui biblioteka tanba era dijitál presiza iha mós fasilidade hanesan komputadór no internet,” Sebastião Pereira hateten.

Advertisement

Reitór ne’e mós husu ba goverrnu tau matan mós ba instituisaun privadu atu buka meius oinsá liu liu komputadór sira no mós ba internet ne’ebé liga hosi Kabu Sub Marinu ne’ebé ho kustu barratu, maski la’ós agora maibé periudu  tuir mai bele hadi’a kualidade di’ak liu-liu ba iha rekursu umanu.

Jornalista: Vito Salvadór

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Trending