Connect with us

Polítika

Xanana Introdús g7+ bá Estudante Sira iha Melbourne

Published

on

Hatutan.com, (07 Marsu 2024), Díli— Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão introdús misaun servisu g7+ nian bá estudante  sira hosi universidade oin-oin iha Melbourne, Austrália.

Lee Mós: Austrália Komprometidu Kontinua Promove Pás no Prosperidade iha Sudeste Aziátiku no Timor-Leste

Xanana sai orador prinsipál iha programa Global Citizen Now Melbourne-Austráli. Foto/GPM

Xefe Governu Xanana sai orador prinsipál iha programa Global Citizen Now Melbourne ho tema “Confronting Global Challenges In The Asia-Pacific” ne’ebé hala’o iha salaun Centrepiece at Melbourne Park, Oliympic Blvd, Merbourne VIC 300.

Programa Global Citizen Now Melbourne ne’e realiza iha ambitu selebrasaun simeira ASEAN-Austrália ba dala-50 (1974-2024) hodi bolu lider no intelektuál ASEAN, inklui Primeiru-Ministru Xanana sai orador hodi fahe esprensia Timor-Leste nian.

Advertisement

Komunikadu imprensa ne’ebé Hatutan.com asesu, Kinta (07/03/2024), relata katak Xefe Governu Xanana Gusmão esplika Timor-Leste foin maka ukun aan tinan 20-liu, enfrenta problema oin-oin atu sai membru ASEAN.

Xanana dehan, mezmu enfrenta problema, maibé Timor-Leste sai fundador ba Organizasaun g7+ ne’ebé lidera paízes g7+, ne’ebé halibur nasaun frajil no pos-konflitu hamutuk 20 husi Áfrika, Ázia, Médiu Oriente no Pasífiku atu ajuda malu rezolve sira nia problema krize polítika no militár hodi harii dame no harii estadu.

“Ami hanesan fundador ba Organizasaun g7+ halibur nasaun estadu frajil no nasaun pos-konflitu, ami hahú ho nasaun hitu, agora ami iha nasaun 20 no ikus liu mak  Yemen. Agora ita haree de’it iha minutu nia laran, funu iha Gaza no funu iha Ukrania, Israel, no Myanmar nian halo ema barak mate no terus, maibé buat ida sai prinsipiu ba ami mak ita presiza solusiona problema sira ne’e hodi dehan, “Adeus Konflitu, Benvindu Dezenvolvimentu,” lider karizmátiku Timor-Leste ne’e haktuir.

Xanana lia-tun tan dehan “Ita bele ko’alia, ita bele dehan buat hotu-hotu, ita bele halo konferensia barak-barak hanesan iha Nasoens Unidas, maibé ita la ajuda ema lori ba pais estadu demokrariku, ema sei kontinua koondena ita, tanba ha’u ba tiha ona Afrika haree kona-ba pais frajil konflitu no pos konflitu. Ami (g7+) ajuda sira, ajuda la’os hanorin, maibé ajuda fahe ho esperensia, Ha’u la’òs dehan katak orgullu, maibe kontente, kontente tanba bele ajuda malu atu hapara funu iha mundu no harii dame iha mundu.”

Xanana sai orador prinsipál iha programa Global Citizen Now Melbourne-Austráli. Foto/GPM

Xefe Estadu Maiór FALINTIL  ne’e  husu ba entidade hotu- hotu ne’ebé partisipa iha konfrensia Global Citizen liu-liu estudante sira iha Melbourne atu hamutuk kontinua hato’o mensajen solidaridade atu fanun mundu luta kontra funu no injustisa sosiál ne’ebé kontinua mosu iha nasaun frajil sira.

Nia haktuir  esprensia Timor-Leste iha luta ba ukun rasik aan, uluk hetan apoia mós hosi sosiedade sivíl sira ne’ebé luta ba direitu umanus no povu Austrália, espesiál liu iha Melbourne sempre ajuda povu Timor hodi halo kampaña ba mundu tomak ho maneira oin-oin.

Advertisement

 “Global Citizen tenke tau hanoin hamutuk oinsa bele halo mudansa ba mentalidade ema hotu iha mundu, Melbourne hanesan fatin espesiál iha Timoroan nia fuan, durante ami nia luta tinan 24 nia laran, iha momentu ne’eba Melbourne sai sentru ba ativista hodi fó solidaridade, hamoris nafatin tradisaun ativizmu nian ho di’ak, favor kontinua ba, ida ne’e importante tebes, importante tebes atu muda lideres sira nia mentalidade. Ita bele ko’alia kona-ba rai, ita bele ko’alia kona-ba mudansa klimatika, ita bele ko’alia buat hotu-hotu, maibé problema mak bahinira ita hakarak, hanesan ha’u ko’alia ba iha inisiu Melbourne iha Timor-oan nia fuan, tanba durante luta tinan 24 nia laran, laiha governu ida, maibé povu Austrália espesialmente iha Melbourne solidariedade ativista sira nian hodi apoia no defende ami hodi kontinua luta, agora imi prepara hare ba ohin no ba futuru,” Xanana hateten.

g7+ servisu makaas atu apoia no reprezenta país sira no mós halo atu mundu internasionál rona pais hotu nia lian. g7+ daudaun ne’e iha estatutu hanesan observadór iha Organizasaun Nasoins Unidas, ne’ebé fó- dalan ba nia atu aprezenta perspetiva koletiva ida kona-ba ajenda no servisu Nasoins Unidas nian. g7+ defende papél ida ne’ebé ativu liu iha Nasoins Unidas hodi promove reziliénsia no estabilidade Estadu sira nian.

Hafoin hato’o palestra, estudante atus hotu- hotu hamarik hodi basa liman agradese bá esperensia ne’ebé Xanana partilla reprezenta Timor-Leste nu’udár nasaun obserbador ASEAN no pozisaun Timor-Leste sai fundador bá g7+.

Jornalista: Vito Salvadór

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Trending