Connect with us

Edukasaun

MSSI Lansa Padraun Prosedimentu Operasionál Jestaun Protesaun Labarik no Proteze Vítima Violénsia Bazeia bá Jéneru

Published

on

Hatutan.com, (18 Jullu 2024), Díli – Ministériu Solidariedade Sosiál no Inkluzaun (MSSI) lansa Padraun Prosedimentu Operasionál (PPO) ba jestaun protesaun ba labarik ho jestaun no koordenasaun hodi suporta vítima violénsia bazeia ba jéneru iha Timor-Leste.

Lee Mós: Governu Lansa Asesibilidade Bá Ema ho Defisiénsia no Matadalan Operasionál Bá Direitu Partisipasaun Adolexente

MSSI Lansa Padraun Prosedimentu Operasionál Jestaun Protesaun Labarik no Proteze Vítima Violénsia Bazeia bá Jéneru, Kinta (18/07/2024). Foto/Elio dos Santos da Costa

Serimónia lansamentu ne’e hala’o iha otél Novo Turizmu, Kinta (18/07/2024) no hetan apoiu husi  Governu Austrália ho UNICEF  hodi oferese laptop ba MSSI.

Ministra MSSI,  Veronica das Dores hateten lansamentu padraun rua ne’e; ida ba protesaun labarik no ida seluk  ba violénsia bazeia ba jéneru atu bele  iha fatin ne’ebé seguru bá vítima sira violénsia bazeia ba jéneru no violénsia bá labarik sira.

Advertisement

MSSI  próteze ka tau matan hela bá labarik sira ne’ebe deskoñesidu kuaze 30-resin signifika katak ne’e sira sai vítima. Nune’e, padraun rua ne’e buka tulun ema sira ne’ebe sai vítima iha nia moris tanbasá ema nia konsiénsia la hanesan tanba balu hanoin uluk mak halo no balu lae halo uluk mak hanoin ikus.

Ministra Veronica das Dores husu ba hotu-hotu tenke servisu hamutuk ho Governu no Estadu atu hadia’ neneik problema sira ne’e iha rai ida ne’e no husu bá feto-maluk ho mane-maluk sira labele soe bebé tanba nia la iha sala se hakiak fulan-sia (9) iha knotak laran bainhira sira moris mai soe sira sein pekadu tanba ne’e nu’udar umanu tenke uza konsiénsia hodi asegura prezensa umanu ida iha mundu ida ne’e.

Iha fatin hanesan reprezentante Pás Fundu Nasoins Unidas ba Labarik (UNICEF, sigla Ingles) Timor-Leste, Petrizia Digiovanni  ksolok no onra boot ba hodi reprezenta UNICEF lansa Padraun Prosedimentu Operasionál  (PPO) importante rua, ida foka ba jestaun kazu ba protesaun labarik no joven ba tipu violénsia hotu – hotu inklui violénsia bazeia ba jéneru iha ámbitu regular no emerjénsia ka umanitária.

PPO ida-ne’e harii no esforsu iha pasadu hodi hametin sistema protesaun labarik no foku primeiru mak atu fornese orientasaun pasu ba pasu ba Governu no autór protesaun labarik hodi fornese jestaun ba kazu ne’ebe efetvu no apropriadu ba protesaun labarik no joven.

“Ha’u mos haksolok hodi haree PPO ida-ne’e lansa hamutuk ho PPO kona-bá violénsia bazeia ba jéneru hasoru adultu sira iha interasaun besik entre violénsia hasoru labarik no violénsia hasoru feto nune’e importante atu garante katak prosesu sira-ne e hotu iha koordenasaun di’ak. Ha’u mós haksolok ohin UNICEF entrega laptop 36 no printer rua ba MSSI hodi harii kapasidade ofisial protesaun labarik sira,” Petrizia Digiovanni hateten.

Advertisement

Pontu fokál ba Violénsia Bazeia ba Jéneru (VBJ) no departamentu protesaun labarik atu utiliza Primeiru teknolojia avansadu sistema jestaun kazu dijitál ne’ebé mak adopta iha inísiu tinan ida-ne’e, hanesan nasaun ba baze importante ba nia pratika nasionál protesaun labarik, inklui durante emerjénsia ba labarik sira, komunidade iha uma no mós iha instituisaun kuidadu alternativu ho ida-ne’e. Timor-Leste nu’udar nasaun ba  59 globalmente no ba dala-6 iha rejiaun ASEAN ne’ebe uza primeiru.

UNICEF entrega laptop bá MSSI. Foto/Elio dos Santos da Costa

Interesante ida-ne’e hatudu katak medida nasaun nian la’ós indikasaun ba saida mak nia bele alkansa, maibé Timor-Leste nia integrasaun ba utiliza primeiru mak lansamentu ne’ebe lais liu iha rejiaun ( ida ne’ebé lais liu globalmente iha kontextu dezenvolvimentu).

UNICEF iha kompromisu atu kontinua apoiu MSSI hodi operasionaliza ida-ne’e no servisu ba melloramentu ruma atu nesesita iha sistema ne’e mak ohin loron entrega komputadór hirak ne’e nu’udár parte ida katak apoiu.

“Ha’u husu forsa servisu na’in sosiál atu aproveita di’ak PPO atu asegura katak la presiza iha labarik ida atu husik hela iha kotuk,” Petrizia Digiovanni hateten.

Iha fatin hanesan Terminal Aerodrome Forecast (TAF) Reprezentante Fundasaun Ázia iha Timor-Leste, Hector Salazar Salame Country hateten liu husi programa Nabilan orgullu tebes bele servisu hamutuk ho MSSI hodi kontinua fó apoiu no haforsa asisténsia ba feto no labarik sira ne’ebé mak esperiénsia violénsia.

Fundasaun Ázia Programa Nabilan bele suporta, kolabora no hakat hamutuk ho MSSI hodi hato’o atualizasaun ba “Padraun Prosedimentu Operasionál kona-bá jestaun no koordenasaun hodi suporta vítima violénsia bazeia ba jéneru.

Advertisement

Iha atualizasaun ba padraun ne’e, hakat husi konsultasaun ho parseiru xave sira, no halo atualizasaun ba pontu importante balun, bazeia ba lakuna ne’ebe identifika durante fornese asisténsia ba vítima sira.

Atualizasaun ba padraun ne’e mak iha terminolojia sira, prinsípiu servisu atendimentu ba vítima, etapa jestaun kazu liuliu iha mekanizmu re-insersaun, matadalan avaliasaun risku, servisu atendimentu ho inkluzivu no mekanizmu koordenasaun.

Padraun ida-ne’e krusiál tebes ba fornesedór servisu sosiál sira, liu-liu ba Pontu fokál, tékniku sosiál no mós membru rede referral sira hotu, atu banati tuir hodi asegura hala’o jestaun kazu ho efetivu, haforsa koordenasaun entre rede referral sira hotu, no mós fornese asisténsia ba vítima sira ho dignu no inkluzivu liu tan.

TAF espera katak Padraun ida-ne’e la’ós sai hanesan dokumentu de’it, maibé bele sai padraun ida ne’ebe moris, no guia ema hotu atu servisu ho di’ak liu tan.

Jornalista Estajiáriu :  Lazaro Pereira Quefi

Advertisement

 

 

 

 

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Edukasaun

Governu promove prevensaun moras la hada’et ba estudante ho manorin sira

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Edukasaun

Segunda, Timor-Leste hala’o ezame nasionál ba estudante finalista nivel sekundáriu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes 

(more…)

Continue Reading

Edukasaun

Kobransa Ilegál iha UNTL, Komisaun Instrusaun InvestigaDosente Na’in Rua

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubru 2026), Díli– Universidade Nasionál Timor-Lorosa’e (UNTL), liuhusi Komisaun Instrusaun, hala’o hela investigasaun ba dosente na’in rua iha Fakuldade Edukasaun no Humanidade, ne’ebé hetan alegasaun kona-ba kobransa ilegál ba estudante sira.

Pró-Reitor Asuntu Jurídiku, José Tomás Alves, ne’ebé nu’udar membru Komisaun Instrusaun, hatete katak kazu ne’e hahú bainhira estudante sira hato’o keixa ba estrutura kompetente iha UNTL. Depois, kazu ne’e refere ba Konsellu Disiplinár, ne’ebé kria Komisaun Instrusaun atu hala’o investigasaun.

José Tomás esplika katak Komisaun Instrusaun nomeia ona iha loron 17 Jullu 2026 no hahú servisu kedas. Tuir nia, suspensaun temporária ba dosente na’in rua ne’e importante atu evita interferénsia durante prosesu investigasaun no fó oportunidade ba estudante sira atu hato’o sira-nia deklarasaun ho liberdade.

“Nomeasaun husi Komisaun Instrusaun ne’e tun kedas iha loron 17 Jullu. Ami halo kedas servisu, tanba bainhira investigasaun la’o, profesór sira ne’e kontinua hala’o sira-nia atividade letiva, hanesan orientasaun no hanorin, ida-ne’e bele afeta estudante sira, tanba ne’e, Komisaun Instrusaun propoin ba Konsellu Disiplinár atu emite suspensaun ba dosente na’in rua,” José Tomás hatete iha Kampus Liceu, kuarta-feira, 14 Outubru 2026.

Advertisement

Nia hatutan, Konsellu Disiplinár emite karta suspensaun iha loron 8 Setembru 2026, ho prazu fulan ida, suspensaun ne’e atu para temporariamente atividade dosente sira ne’ebé hetan alegasaun viola sira-nia dever profisionál, no atu fasilita prosesu rona deklarasaun husi estudante sira.

“Karta suspensaun ne’e nia objetivu atu suspende temporariamente atividade profesór sira ne’ebé hetan alegasaun viola sira-nia dever, atu nune’e estudante sira bele ko’alia ho livre no fó oportunidade ba Komisaun Instrusaun atu rona sira-nia deklarasaun,” nia esplika.

Maski prazu suspensaun ne’e remata ona iha loron 8 Outubru 2026, ida-ne’e la signifika katak kazu ne’e rezolve ona. Tuir nia, prazu investigasaun bele estende se Komisaun Instrusaun konsidera katak kazu ne’e kompleksu no presiza tempu tan atu halibur evidénsia.

Nia hatete, komisaun sei kontinua rona testemuña no suspeitu sira, no halibur prova relevante sira atu bele konklui investigasaun ho kuidadu.

“Investigasaun ne’e sei kontinua, tanba ami presiza rona testemuña no suspeitu sira, no halibur prova sira. Hare’e ba komplesidade kazu ne’e, ami presiza tempu atu asegura katak prosesu investigasaun la’o ho di’ak,” nia afirma.

Advertisement

José Tomás hatete, depois Komisaun Instrusaun konklui relatóriu investigasaun, relatóriu ne’e sei submete ba autoridade kompetente iha UNTL, se hetan katak dosente sira viola duni sira-nia dever profisionál, Reitór sei foti desizaun tuir kompeténsia ne’ebé mak iha.

To’o agora, prosesu investigasaun sei kontinua, no alegasaun kona-ba kobransa ilegál ne’e sei presiza hetan konfirmasaun liuhusi rezultadu investigasaun.

Jornalista: Felix Fernandes

Advertisement
Continue Reading

Trending