Connect with us

Edukasaun

AIM Fasilita Formasaun Kona-bá Monitoriza no Kombate Korrupsaun

Published

on

Hatutan.com, (24 Jullu 2024), Díli-Responsabilidade no Integridade Accountability and Integrity Mechanism (AIM) hetan fundu husi Estadus Unidus nia Ajénsia Internasionál ba Dezenvolvimentu (USAID) iha Timor-Leste, fasilita formasaun bá membru organizasaun sosiedade sivíl hodi halo monitorizasaun no kombate korrupsaun iha Timor-Leste.

Lee Mós: Deskonfia, Favoritizmu iha Projetu Manutensaun no Fornesimentu Spare Part Karreta EDTL,E.P

AIM Fasilita Formasaun Kona-bá Monitoriza no Kombate Korrupsaun bá grupu organizasaun sosiedade sivíl Timor-Leste, Kuarta (24/07/2024). Foto/Tome da Silva

Formasaun durante loron rua; hahú husi Kuarta-Kinta (24-25/07/2024) iha Salaun Maubara, Timor Plaza hanesan meius aprendizajen hodi  kontinua dezenvolve koñesimentu no kompeténsia jerente funsionáriu sira no dezenvolve planu estratéjiku ba ekipa foun ne’ebe dedika ba halo monitorizasaun ba korrupsaun iha tempu oin mai.

Husi Programa Monitorizasaun Sistema Judisiál (JSMP) ho parseiru organizasaun sosiedade sivíl sira iha Timor-Leste no mós sira nia voluntáriu sira, akadémiku, estudante, no mídia sira halo monitorizasaun ba kombate korrupsaun husi programa xave, projetu governu nian no atividade atu garantia maiór transparénsia no responsabilizasaun.  

Advertisement

Atividade kapasitasaun ne’e rekoñese papél importante husi organizasaun sosiedade sivíl iha esforsu global hodi promove governasaun di’ak no kombate korrupsaun no dezenvolve tiha ona parseria entre JSMP no atividade AIM.

Atividade AIM ne’e projetu ba governasaun di’ak no anti korrupsaun ho durasaun tinan tolu hodi haree promove transparénsia no responsabilizasaun iha governasaun Timor-Leste no haforsa ekosistema global responsabilizasaun ba nasaun.

Adnan Topan Husodo nu’udár formador ne’ebe iha esperiénsia no koñesimentu kle’an kona-bá asuntu prevensaun ba korrupsaun.

Adnan Topan Husodo antes ne’e servisu nu’udar Koordenadór Indonesian Corruption Watch no atualmente servisu nu’udar Peskizadór Senior Jurídiku iha organizasaun Visi Integritas.

Diretora Ezekutiva JSMP, Ana Paula Marçal hateten projetu hosi Accountability and Integrity Mechanism (AIM) servisu hamutuk ho Programa Monitorizasaun Sistema Judisiál (JSMP) ho objetivu atu halibur hanoin hosi maluk sosiedade sivíl sira iha Timor-Leste kona-bá oinsá halo prevensaun no kombate korrupsaun.

Advertisement

“Korrupsaun ne’e la’ós buat ida baibain, maibé ne’e kompleksu tanba ne’e ita hotu-hotu tenke iha esforsu atu kombate ba korrupsaun ne’e,” Ana Paula Marçal hateten.

Korrupsaun ne’e la’ós iha Timor-Leste de’it, maibé iha mundu tomak ho  nia konsekuénsia boot tebes ba ema hotu.

Ana Paula Marçal hateten agora Komisáriu Komisaun Anti-Korrupsaun (CAC) mós iha ona no JSMP espera komisáriu servisu tuir papél ne’ebe lei fó tanba ne’e komisáriu tenke independente, imparsialidade hodi luta kontra korrupsaun.

Nia konsiente katak atu luta ba korrupsaun ema ida mesak de’it labele, mezmu AIM, JSMP, PDHJ, CAC, Ministériu Públiku, Tribunal Justisa hirak ne’e hotu mesak mós labele, maibé Governu, konviksaun relijiozu, sosiedade sivíl, komunidade, mídia no mós sira seluk tan tenke hamutuk uza meius oioin atu halo prevensaun no kombate korrupsaun ne’e.

Iha fatin hanesan Chief of party AIM, Gerard Mosquera hateten projetu AIM nia atividade ne’e durasaun tinan haat atu kombate korrupsaun iha Timor-Leste no nia finansia hosi ajénsia Estadus Unidos Amerika nia dezenvolvimentu internasionál ho USAID nune’e liu hosi USAID iha Timor-Leste.

Advertisement

USAID konsidera korrupsaun hanesan dezenvolvimentu ne’ebé kontráriu aprofunda liu taka netik investimentu privadu no setór saúde nian dezvia tiha asisténsia umanitária hanesan salva vida no estraga ambientál no mudansa klimátika no mós hala’o edukasaun ne’ebé di’ak ba jerasaun foun.

Objetivu prinsipál AIM mak atu haforsa  integrasaun deskontrolizasaun Timor-Leste nian atu mellora sistema nasaun ho demokrátiku nian atu lori Timor-Leste inkluzivu, prósperu no sabedouria bá nia populasaun.

AIM kapasita sosiedade sivíl no suporta parseiru hosi governu nian hodi efetiva luta kontra korrupsaun iha Timor-Leste no atividade ida ne’e se iha nia kontinuasaun.

Jornalista Estajiáriu:  Lazaro Pereira Quefi

 

Advertisement

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Edukasaun

Segunda, Timor-Leste hala’o ezame nasionál ba estudante finalista nivel sekundáriu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes 

(more…)

Continue Reading

Edukasaun

Kobransa Ilegál iha UNTL, Komisaun Instrusaun InvestigaDosente Na’in Rua

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubru 2026), Díli– Universidade Nasionál Timor-Lorosa’e (UNTL), liuhusi Komisaun Instrusaun, hala’o hela investigasaun ba dosente na’in rua iha Fakuldade Edukasaun no Humanidade, ne’ebé hetan alegasaun kona-ba kobransa ilegál ba estudante sira.

Pró-Reitor Asuntu Jurídiku, José Tomás Alves, ne’ebé nu’udar membru Komisaun Instrusaun, hatete katak kazu ne’e hahú bainhira estudante sira hato’o keixa ba estrutura kompetente iha UNTL. Depois, kazu ne’e refere ba Konsellu Disiplinár, ne’ebé kria Komisaun Instrusaun atu hala’o investigasaun.

José Tomás esplika katak Komisaun Instrusaun nomeia ona iha loron 17 Jullu 2026 no hahú servisu kedas. Tuir nia, suspensaun temporária ba dosente na’in rua ne’e importante atu evita interferénsia durante prosesu investigasaun no fó oportunidade ba estudante sira atu hato’o sira-nia deklarasaun ho liberdade.

“Nomeasaun husi Komisaun Instrusaun ne’e tun kedas iha loron 17 Jullu. Ami halo kedas servisu, tanba bainhira investigasaun la’o, profesór sira ne’e kontinua hala’o sira-nia atividade letiva, hanesan orientasaun no hanorin, ida-ne’e bele afeta estudante sira, tanba ne’e, Komisaun Instrusaun propoin ba Konsellu Disiplinár atu emite suspensaun ba dosente na’in rua,” José Tomás hatete iha Kampus Liceu, kuarta-feira, 14 Outubru 2026.

Advertisement

Nia hatutan, Konsellu Disiplinár emite karta suspensaun iha loron 8 Setembru 2026, ho prazu fulan ida, suspensaun ne’e atu para temporariamente atividade dosente sira ne’ebé hetan alegasaun viola sira-nia dever profisionál, no atu fasilita prosesu rona deklarasaun husi estudante sira.

“Karta suspensaun ne’e nia objetivu atu suspende temporariamente atividade profesór sira ne’ebé hetan alegasaun viola sira-nia dever, atu nune’e estudante sira bele ko’alia ho livre no fó oportunidade ba Komisaun Instrusaun atu rona sira-nia deklarasaun,” nia esplika.

Maski prazu suspensaun ne’e remata ona iha loron 8 Outubru 2026, ida-ne’e la signifika katak kazu ne’e rezolve ona. Tuir nia, prazu investigasaun bele estende se Komisaun Instrusaun konsidera katak kazu ne’e kompleksu no presiza tempu tan atu halibur evidénsia.

Nia hatete, komisaun sei kontinua rona testemuña no suspeitu sira, no halibur prova relevante sira atu bele konklui investigasaun ho kuidadu.

“Investigasaun ne’e sei kontinua, tanba ami presiza rona testemuña no suspeitu sira, no halibur prova sira. Hare’e ba komplesidade kazu ne’e, ami presiza tempu atu asegura katak prosesu investigasaun la’o ho di’ak,” nia afirma.

Advertisement

José Tomás hatete, depois Komisaun Instrusaun konklui relatóriu investigasaun, relatóriu ne’e sei submete ba autoridade kompetente iha UNTL, se hetan katak dosente sira viola duni sira-nia dever profisionál, Reitór sei foti desizaun tuir kompeténsia ne’ebé mak iha.

To’o agora, prosesu investigasaun sei kontinua, no alegasaun kona-ba kobransa ilegál ne’e sei presiza hetan konfirmasaun liuhusi rezultadu investigasaun.

Jornalista: Felix Fernandes

Advertisement
Continue Reading

Edukasaun

Estudante ne’ebé konkore ba ezame nasionál tenki iha dukumentu kompletu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes (more…)

Continue Reading

Trending