Connect with us

Polítika

Xanana ba Oé-Cusse husu Populasaun Hakmatek no Lalika Monu ba Propaganda sira iha Naktuka

Published

on

Hatutan.com, (24 Fevereiru 2025), Díli—Membru Parlamentu Nasionál (PN) husi Bankada CNRT,  Firmino Taecki, informa  prezensa Primeiru-Ministru (PM), Xanana Gusmão iha Rejiaun Administrativu Espesiál Oé-Cusse (RAEOA) hodi liu ba to’o iha Naktuka, hodi fó hanoin ba populasaun sira iha Naktuka atu tuur hakmatek no labele monu ba provokasaun ka propaganda sira ne’ebé lansa husi forsa Indonézia nian iha área refere.

Lee Mós: TNI Tama To’o Naktuka ho Rajaun Buka Drone

PM Xanana diálogu ho komunidade sira kona-bá kestaun Naktuka, 18 Fevereiru 2025. Foto/Média GPM

Iha  Tersa, 18 fulan-Fevereiru  2025, Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão vizita ba Naktuka hodi halo dialogu ho komunidade Naktuka.

Xanana ba Naktuka tanba rona informasaun katak Tentara Nasionál Indonézia (TNI)  ameasa populasaun iha Naktuka, ho nune’e, PM Xanana enkoraja komunidade sira atu hakmatak no mantein pás hodi labele monu ba provoka no infiltrasaun TNI sira nian.

Advertisement

“Ha’u mós akompaña iha ne’ebá, ne’ebé TNI sira mai iha rai Naktuka ameasa ita-nia ema sira maibé ami konsege bá to’o iha ne’ebá, populasaun sira  hato’o  Primeiru-Ministru no Primeiru-Ministru  orienta bá sira hakmatek tuur nonook no lalika bá provoka bá malu,” Deputadu Firminu Taecki haktuir iha plenaria PN, Segunda (24/02/2025).

PM Kay Rala Xanana Gusmão mós adianta informasaun bá populsaun sira katák rai Naktuka sei iha problema (disputa) hela, seidauk iha desizaun final no tempu badak PM Xanana sei ko’alia ho Prezidente Repúblika Indonézia Prabowo Subianto atu bele rezolve rai Naktuka.

Molok ne’e, iha Segunda, 17 fulan-Fevereiru 2025, PM Xanana, hasoru-malu ho Komandante Resor Militár (Danrem) 161 Wira Sakti Kupang, Brigadeiru Jenerál (Brigjen) TNI, João Xavier Barreto Nunes iha Postu Integradu Fronteira Indonézia nian iha Motain, ko’alia liu oinsá promove dame entre povu rai rua iha área fronteira terrestre.

Hosi sorin seluk, membru PN husi Bankada FRETILIN, Lidia Norberta hato’o preokupasaun relasiona ho area Naktuka nian.

Bankada FRETILIN fó hanoin katák iha tinan 2024 populasaun husi área Naktuka Citrana hato’o protestu no la satisfás bá servisu Gabinete Fronteira Terrestre nian ne’ebé tau fali estaka iha natar populasaun nian hodi fahe tiha baliza entre Citrana no Oepoli.

Advertisement

Iha Sesta, 21 Fevereiru 2025 haree iha meiu komunikasaun sosiál haree katák populasaun husi Oepoli tama mai área Naktuka nian hodi mai ko’alia ho populasaun iha Naktuka katák, iha loron 24 fulan-Fevereiru 2025 sira sei mai hodi hahú ona servisu iha natar no tau ona baliza natar iha ne’ebá.

Membru komisaun B PN ne’ebé trata asuntu Negósiu Estranjeiru Defeza no Seguransa ne’e hateten populasaun Oepoli halo protesta hafoin liu tiha loron rua, Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão  hasoru populasaun iha Naktuka iha loron 18 Fevereiru 2025.

“Haree bá situasaun ida-ne’e nu’udár reprezentante povu ami husu atu Governu tenke kumpre devér Estadu nian hodi defende soberania ita nian rai doben no povu doben Timor-Leste,” Nia dehan.

Hatan ba preokupasaun Bankada FRETILIN nian ne’e, Vise-Ministru Asuntu Parlamentár Adérito da Costa Hugo hateten, Governu mak iha direitu eskluzivu bá negosiasaun tratadu fronteira ne’ebé husik Governu halo nian servisu, no lalika julga tanba ne’e estadu ho estadu.

“Servisu tékniku sira la’o hela dezde uluk, agora Governu kontinua tanba atu halo negosiasaun mak Governu nian kompeténsia konstituisaun ne’e fó bá Governu la’ós fó bá akadémiku ka Patidu Polítiku no ativista sira mak halo negosiasaun,” Adérito da Costa Hugo afirma .

Advertisement

Jornalista Estajiária : Zita Menezes

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Trending