Connect with us

Polítika

Bankada FRETILIN Dezafia CAC Halo Investigasaun Bá Projetu Adjudikasaun Emerjénsia iha Mandatu IX Governu Konstitusionál

Published

on

Hatutan.com, (23 Juñu 2025), Díli- Bankada FRETILIN liuhosi sira-nia deklarasaun polítika iha plenária Parlamentu Nasionál, Segunda (23/06/2025),   dezafia Komisaun Anti-Korrupsaun (CAC-siglá portugés) atu halo investigasaun bá projetu emerjénsia ho karater adjudikasaun direta sira ne’ebé promove mandatu iha IX Governu Konstitusionál.

Lee Mós: Projetu Adjudikasaun Direta Estrada Kristu Rei ba Dolok-Oan La Tau Valor Orsamentu iha Kuadru Informasaun

Projetu emerjénsia iha Mota Kasnafar. Foto/Dok

Membru Bankada FRETILIN,  Deputada Maria Anabela Sávio ne’ebé haktuir deklarasaun Polítika Bankada FRETILIN subliña, iha tinan 2024-2025, fundu Infra-estrutura hetan alokasaun millaun  $614 ne’ebé besik metade hosi alokasaun iha tinan fiskál rua ne’e bá de’it programa estrada no ponte sira.  Maske nune’e, partikularmente iha tinan 2024, Governu halo virement (alterasaun orsamentu) hamutuk millaun $126 hosi planu inísiu ne’ebé Parlamentu Nasionál  aprová ona bá  planu seluk.

Iha tinan 2024, Bankada FRETILIN nota ema balu aproveita visita Sua Santidade Papa Francisco mai Timor-Leste hodi dezeña ajudika projetu infra-estrutura nian iha Kapitál Díli n omós iha Munisípiu sira bá kompañia sira balu atu hetan lukru.

Advertisement

“Bankada FRETILIN dezafia CAC  atu investiga dezeñu no ajudikasaun projetu emerjénsia ida ne’ebé nakonu ho manipulasaun bá prinsípiu di’ak sira ne’ebé kontempladu iha Rejime JurídikuAprovisiónamentu (RJA),” Deputada Maria Anabela Sávio sita  deklarasaun poltiká Bankada FRETILIN.

Bankada FRETILIN afirma iha loron 29  Maiu 2025 liubá  komisaun (C)  Espesializada Parlamentu  halo audénsia ho Ministru Obras Públika (MOP),  Ministru Planeamentu no Investimentu Estratejiku (MPIE), Ministru Transporte no Komunikasaun (MTK) no mós Ministra Finansa,Governu aprezenta katak iha projetu emerjénsia ne’ebé iha relasaun ho vizita Sua Santidade Papa Francisco nian ne’ebé Governu dezeña no ajudika ho total valór milaun $17,7.

Infelizmente, Bankada FRETILIN  observa katak maioria hosi projetu emerjénsia hirak ne’e mak laiha kualidade, ne’ebé halo estadu tenke lakon osan, enkuantu kompañia sira, brokér no korruptor sira goja hela moris di’ak hosi povu nia osan.

Iha Tasi-tolu, Bankada FRETILIN fó ezemplu, projetu konstrusaun no instalasaun fasilidade lubuk mak labele aproveita ona ohin loron maske estadu aloka osan ho kustu boot no karun tebes.

Aleinde ne’e, Governu inventa hodi halo projetu sira ne’ebé la’ós urjente hodi sai tiha urjente. Ezemplu ida mak projetu Iluminasaun hosi Fronteira to’o Loes, ne’ebe loloos bele halo tuir regra normal aprovizioánamentu nian, no la presiza tama iha kategória emerjénsia.

Advertisement

Bankada FRETILIN  preokupa tebes ba ajudikasaun sira ne’ebé urjente no la tuir regra aprovizionamentu nian, ne’ebe  ikus mai halo kompañia sira  implementa projetu sira ne’ebé ho osan boot maibe la ho kualidade ka la dura ba tempu naruk.

Bankada FRETILIN durante ne’e móss observa hela dezeñu no ajudikasaun bá projetu infraestrutura lubuk ne’eb Governu ida ne’e fahe ba nia kroni sira, maibé la la’o tuir prosedimentu no padraun di’ak RJA nian.

Iha terrenu FRETILIN hetan informasaun balu katak membru Governu balu nia família mós envolve iha prosesu ajudikasaun ida ne’e.

“Ami espera katak servisu auditória no mós investigasaun sira hosi CAC nian bele bá haree sasán sira ne’e ho seriu atu ita bele kore an hosi mafia projetu sira iha Timor-Leste ne’ebé ikus-ikus ne’e sai buras liu tan,” Deputada membru Bankada FRETILIN ne’e afirma.

Hatán bá kestaun ne’e Vise-Ministru Asuntu Parlamentár Adérito Hugo da Costa hateten Governu fó ona resposta eskrita bá pakote projetu emerjénsia bá preparativu simu Amu Papa Francisco nian vizita iha tinan kotuk.

Advertisement

“Detallu tebes iha eskrita  bele asesu bá dokumentu ne’e, sé karik deputadu sira senti katak iha violasaun kontra ho lei bele haruka dokumentu sira ne’e bá entidade relevante hodi halo investigasaun no prosesu,” Vise-Ministru Asuntu Parlamentár Adérito Hugo hateten.

 Jornalista : Zita Menezes Atraza

 

 

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Trending