Connect with us

Polítika

Governu submete proposta OJE 2027 billaun 2.5 USD ba Parlamentu Nasionál

Published

on

Reportajen: Felix Fernandes

Hatutan.com, (01 outubru 2026), Díli– Gvoernu liu husi Ministra Finansa, Santina José Rodrigues F. Viegas Cardoso, Kinta (01/10/2026), submete  Prezidente Parlamentu Nasionál (PN), Maria Fernanda Lay, proposta Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2027 ho montante konsolidadu billaun 2.5 USD.  

Advertisement

Ministra Finansa, Santina José Rodrigues F. Viegas Cardoso, submete proposta OJE 2027 ba Prezidente Parlamentu Nasionál (PN), Maria Fernanda Lay, Kinta (01/10/2026). Foto/Felix Fernandes

OJE 2027 fó prioridade ba diversifikasaun ekonomika, no kontinua investe iha servisu públiku esensiál, infraestruturas, kapital umanu no reformas institusionais.

Governu liu husi reuniaun Konsellu Ministrus, Kuarta (30/09/2026), aprova Proposta Orsamentu Jerál Estadu ba tinan 2027, ho valór konsolidadu billaun 2.5 USD ne’ebé

prevee billaun 2,487 USD  ba Administrasaun Sentrál no millaun 56,1 USD ba Rejiaun Administrativa Espesiál Oé-Cusse Ambeno (RAEOA). Seguransa Sosiál iha orsamentu hamutuk millaun 186,55 USD.

Proposta ne’e kombina kontinuidade servisu públiku esensiál sira ho investimentu no reforma sira ne’ebé ho objetivu atu hametin kapasidade produtiva, kria empregu, hadi’a kondisaun moris populasaun nian, no mós hamenus vulnerabilidade ekonomia ba xoke esternu sira.

Entre medida prinsipál sira ne’ebé prevee iha OJE 2027, destaka ba;

Dezenvolvimentu setór petróleu no rekursus minerais, ho dotasaun adisionál dolar amerikanu millaun 244,8 ba prioridade polítika sira ne’ebé aprova ona ba tinan 2027;

Advertisement

Reforsu servisu edukasaun ho dotasaun dolar amerikanu millaun 194,2 no reforsu servisu saúde nian ho dotasaun dolar amerikanu millaun 182,6, ba Administrasaun Sentrál no RAEOA, tuir klasifikasaun funsionál despeza nian;

Kontinuidade fornesimentu eletrisidade, liuhusi transferénsia dolar amerikanu millaun 127,4 ba EDTL, E.P., ne’ebé mós apoia expansaun kapasidade produsaun iha Oe-Kusi Ambenu no sentrál solar iha Ataúro;

Mantein apoiu ba Kombatente Libertasaun Nasionál no família vulneravel sira, inklui dolar amerikanu millaun 156,2 ba rekoñesimentu no apoiu ba veteranu, kombatente, no martir sira, no mós dolar amerikanu millaun 11,7 ba inan no labarik sira, liuliu liuhosi programa Bolsa da Mãe;

Finansiamentu ba merenda eskolár liuhosi autoridade munisípiu sira, ho alokasaun dolar amerikanu millaun 24,7, ne’ebé kobre ensinu báziku no pré-eskolár;

Hametin ekuidade fiskál no administrasaun subnasionál, ho dotasaun adisionál dolar amerikanu millaun 17,3, ne’ebé ho objetivu atu apoia desentralizasaun no prestasaun servisus públikus iha territóriu tomak;

Advertisement

Finansiamentu ba nesesidade sira ne’ebé asosiadu ho eleisaun no kompromisu sira ne’ebé relasiona ho ASEAN, ho alokasaun adisionál dolar amerikanu millaun 27,5;

Hametin orden públika no seguransa, ho dotasaun adisionál dolar amerikanu millaun 13,6;

Promove diversifikasaun ekonómika liuhosi finansiamentu inisiál ba prioridade sira iha área turizmu espesífiku ho dolar amerikanu millaun 8,8, no ba peskas ho dolar amerikanu millaun 6, hodi apoia preparasaun programa intervensaun no programa kapasitasaun sira iha setór sira-ne’e;

Hametin sistema reseita doméstika, ho dotasaun adisionál dolar amerikanu millaun 5, nu’udar parte hosi medida sira ne’ebé ho objetivu atu hadi’a mobilizasaun reseita nian;

Hamenus inefisiénsia iha despeza públika, ho poupansa ne’ebé prevee dolar amerikanu millaun 53,6 iha entidade 62, no mós reorientasaun Fundu Infraestrutura nian, ho poupansa ne’ebé prevee dolar amerikanu millaun 51,6 iha 2027.

Advertisement

Preparasaun OJE 2027 nian bazeia mós ba reforsu planeamentu ba médiu prazu, ho estimativa ba períodu hosi 2027 to’o 2031 ne’ebé identifika kustu sira ne’ebé asosiadu ho kontinuidade hosi polítika no servisu sira ne’ebé eziste no mós permite análize ketak ida hosi prioridade foun sira Governu nian. Abordajen ida-ne’e ho objetivu atu hadi’a alokasaun rekursus, hasa’e previzibilidade despeza nian, no hametin avaliasaun rezultadus, hodi mantein nafatin natureza anuál autorizasaun orsamentál nian, tuir Lei n. 3/2025 loron 23 fulan-abríl nian, kona-ba Enkuadramentu Orsamentu Jerál Estadu no Jestaun Finanseira Públika. (*)

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading
Advertisement

Trending