Connect with us

Uncategorized

FRETILIN simu ho satisfasaun kona-bá sosa Woodside nia partisipasaun iha kampu Greater Sunrise

Published

on

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Hatutan.com, (28 Outubru 2026), Díli-Partidu opozisaun Frente Revolusionária Timor-Leste Independente (FRETILIN) simu ho ksolok anúnsiu katak kompañia australiana Woodside Energy no Timor GAP hosi Timor-Leste asina ona akordu ida atu fa’an nia partisipasaun 33,44% iha dezenvolvimentu kampu mina no gás Greater Sunrise.

Sekretáriu-Jerál Partidu FRETILIN, Mari Alkatiri. Foto/Dok

“Akizisaun ne’e tau Timor-Leste iha pozisaun ne’ebé forte liu kona-bá desenvolvimentu kampu Greater Sunrise no ne’e konsistente ho ezijénsia ne’ebé ha’u rasik halo nu’udar Primeiru-Ministru iha Primeiru Governu Konstitusionál husi Janeiru 2006 katak, nu’udar kestaun justisa nian,  gazodutu ba Greater Sunrise tenke mai Timor-Leste tanba Bayu-Undan nia gazodutu ba ona Austrália,” Sekretáriu-Jeral FRETILIN, Mari Alkatiri hateten iha komunikadu imprensa ne’ebé Hatutan.com asesa, Kuarta (28/10/2026).

“Wainhira akordu ne’e finaliza ona, hamutuk ho akordu uluk ba sosa partisipasaun 10% hosi Osaka Gas Australia, Timor GAP sei kaer partisipasaun 100% iha projetu ne’e. Kuota 100% signifika responsabilidade 100%, maibé ne’e la signifika katak agora Timor-Leste de’it mak foti desizaun iha desenvolvimentu kampu Greater Sunrise,” Mari Alkatiri afirma.

Advertisement

Tratadu Fronteiras Marítimas 2018 entre Timor-Leste ho Austrália, liuliu Rejime Espesiál Greater Sunrise nian iha Anexu B, hatuur katak desizaun ruma kona-ba desenvolvimentu kampu Greater Sunrise tenke hetan aprovasuun hosi arranju institusionál sira ne’ebé Tratadu harii reprezenta nasaun rua liuhosi Autoridade designada no Konsellu Governasaun ne’ebé nia desizaun tenke liuhosi konsensus.

Deputadu sira FRETILIN nian iha Parlamentu Nasionál vota kontra inkluzaun dispozisaun ne’e iha tratadu fronteira marítima iha 2018, argumenta katak interese komersiál sira hanesan fahe rekursu no sira-nia dezenvolvimentu tenke trata iha akordu ketak ida, tanba asuntu komersiál nia inkluzaun iha tratadu fronteira marítima la serbii didiak Timor-Leste nia interese boot.

“Ita haree agora oinsá FRETILIN nia argumentu mak loos duni, tanba maski Timor GAP mesak kaer partisipasaun 100% iha Greater Sunrise, la’os nia mesak mak iha podér atu foti desizaun kona-ba desenvolvimentu kampu ida ne’e”, Alkatiri esplika tan.

“Timor-Leste konsege finansia ninia desenvolvimentu tanba Fundu Petrolíferu, ne’ebé harii hosi Primeiru Governu Konstitusionál ne’ebé lidera husi FRETILIN iha 2006. Maski nune’e, nasaun ne’e iha rekursu naturais no finansiais ne’ebé iha limite, no tenke uza ho responsabilidade”, Mari Alkatiri alerta.

“Tanba laiha atensaun ba dezenvolvimentu ekonómiku sustentável iha dékada rua ikus ne’e, maski rekursu finansiais sufisiente no ambiente dame, Timor-Leste daudauk ne’e hasoru hela perigu reál atu monu ba ‘fiscal cliff”, Sekretáriu-Jeral FRETILIN aviza.

Advertisement

“Partisipasaun 100% signifika responsabilidade 100% ne’ebé inklui mós finansianentu ba desenvolvimentu kampu ne’e. Maibé imperativu ba governu atu uza rekursu finanseiru sira ho matenek tebes atu evita Greater Sunrise sai fali todan no maldisaun ida. Greater Sunrise tenki sai bensa ida mai Timor-Leste!” Mari Alkatiri konklui.

FRETILIN hanoin katak agora mak tempu ne’ebé diak ba governu atu envolve entidade hotu-hotu hodi garante katak Greater Sunrise sai nu’udar baze importante ba diversifikasaun ekonómika atu lori dezenvolvimentu ne’ebé sustentável no labele sai deit hanesan objeitu.

Hanesan  públika ona iha Hatutan.com katak Timor GAP konkorda sosa parte ne’ebé Woodside Energy iha konsórsiu kampu gás Greater Sunrise ho montante tokon US$200.

Prezidente Timor Gap, Rui Soares, hateten katak akordu sosa ne’e sei hala’o iha faze tolu. Pagamentu dahuluk, besik 6,8% husi montante tomak, sei selu bainhira asina kontratu. Pagamentu daruak, 5%, sei selu hafoin foti desizaun finál kona-bá investimentu iha kampu gás ne’e. Montante restu sei selu bainhira karga GNL (gás naturál likefeitu) dahuluk hahú.

Ho sosa parte Woodside nian, Timor GAP sai na’in 100% husi entidade ne’ebé iha direitu ba kampu Greater Sunrise. (*)

Advertisement

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Uncategorized

PNTL fó formasaun téknika no fiziku ba investigadór CAC

Published

on

By

Reportajen: Felix Fernandes

Hatutan.com, ( 21 de Setembru 2026), Díli— Komisaun Anti Korupsaun (CAC, sigla portugés), Segunda (21/9/2026), iha Sentru Formasaun PNTL iha Comoro, Díli,  asina akordu kooperasaun ho Polísia Nasionál  Timor-Leste (PNTL) hodi fasilita formasaun téknika ba investigadór CAC nian.  

(more…)

Advertisement
Continue Reading

Uncategorized

PR Bolu Urjente MTK, MNEK, SNI, ANATL Ho AACTL Hodi Konfirma Verasidade Polémika Jet Privadu Cesna C700

Published

on

By

Hatutan.com, (22 Jullu 2026) Díli-Prezidente Repúblika (PR), José Ramos-Horta, através Xefe Kaza Sivil da Prezidénsia Repúblika  Henriqueta Maria da Silva, komunika urjente ba Ministru Negosiu Estranjeiru no Kooperasaun, Bendito Freitas (reprezenta fali husi Vise-Ministra MNEK), Ministru Transporte no Komunikasaun Miguel Marques Gonçalves Manetelu, Prezidente Konsellu Administrasaun Autoridade Aviasaun Sivil Timor-Leste (AACTL,I.P), Zezinho António Gusmão, Preizdente Konsellu Administrasaun Aeroportu no Navegasaun Aerea Timor-Leste (ANATL,E.P), Romualdo António Soares da Silva ho Diretór Jerál Servisu Nasionál Intelijénsia (SNI), Longuinhos Monteiro, hodi halo enkontru urjente no taka ba mídia sira iha Palásiu Prezidénsial, Kuarta (22/7/2026), hale’u tuku 09:00 dadeer Oras Timor-Leste (Otl).

(more…)

Continue Reading

Uncategorized

Supremu Tribunál Justisa Portugal Prontu Apoia Reforma Justisa Timor-Leste

Published

on

By

Hatutan.com, (24 Juñu 2026), Lisboa–Supremu Tribunál Justisa Portugal reafirma sira-nia prontidaun atu kontinua apoia reforma seitór justisa Timor-Leste, liu-liu iha área formasaun rekursu umanu, fortalesimentu instituisaun no partilla esperiénsia judisiária, hodi kontribui bá konsolidasaun Estadu Direitu Demokrátiku iha Timor-Leste.

(more…)

Continue Reading

Trending