Connect with us

Polítika

Governu Aprova Proposta Alterasaun Lei Eleitorál ba Parlamentu Nasionál

Published

on

Hatutan.com, (03 Agostu 2022), Díli—Governu liuhosi reuniaun konsellu ministru, iha tersa, 03 agostu 2022 ne’e, aprova ona proposta alterasaun dalimak kona-bá lei númeru 6/2006, loron 28 fulan-dezenbru, ne’ebé aprova Lei Eleitóral ba Parlamentu Nasionál.

Reuniaun KM. Foto/media KM.

Propósta alterasaun ba lei ne’e, aprezenta hosi Ministru Administrasaun Estatál (MAE), Miguel Pereira de Carvalho, durante sorumutu Konsellu Ministru, iha Palásiu Governu, Díli.

Lee Mós: KM Aprova Projetu Dekretu-Lei ba Alterasaun Orgánika PNTL

Projetu ne’e, hakarak atu introdús iha Lei Eleitorál ba Parlamentu Nasionál inovasaun sira ne’ebé introdús ona iha tinan 2011 iha Lei Eleitorál ba Prezidente Repúblika, hodi mantein armonizasaun regra sira kona-ba prosesu eleitorál iha órgaun soberanu ne’e.

Advertisement

“Ho nune’e, inklui mós iha Lei Eleitorál ba Parlamentu Nasionál regra foun sira kona-ba oráriu funsionamentu sentru votasaun, lisensa ba jornalista, iha servisu kobertura jornalístika eleisaun parlamentár nian, sira vota iha sentru votasaun ne’ebé besik liu iha sira-nia servisu fatin, obrigatoriedade eleitór sira hodi identifika sira-nia an bazeia ba dokumentus identifikasaun pesoál ne’ebé valídu, ka kriasaun figura monitór eleitorál ne’ebé ninia funsaun hanesan ho observadór eleitorál sira,” Ministru Prezidensia Konsellu Ministru (MPKM), Fidelis Manuel Leite Magalhães, hateten iha karta komunikadu ne’ebé Hatutan.com sita, Kuarta (03/08/2022).

Alende ne’e, iha norma balun mós hadi’a, hodi klarifika katak iha asembleia apuramentu nasionál Comissão Nacional de Eleições (CNE) deside ho definitivamente kona-ba votu nulu sira, no katak elementu sira ne’ebé tau iha boletin votu inklui inkluzaun númeru orden husi kada kandidatura rezultadu husi sorteiu lista kandidatura sira.

Ikus liu, adota inovasaun prinsipál ida husi eleisaun prezidensiál tinan 2021, mak hanesan, sentru votasaun paralelu sira, maske ho forma foun. Nune’e, prevee atu instala sentru votasaun paralelu sanulu resin tolu, iha Díli, ida-idak asosia ba Munisípiu ida no ba RAEOA.

Sidadaun eleitór saída de’it ne’ebé inskreve ona iha unidade recenseamento fora husi Díli, no ne’ebé la hakarak atu ba vota iha ninia sentru votasaun orijinál rasik, bele inskreve iha sentru votasaun paralelu sira ne’e.

La’os ne’e de’it, Konsellu Ministru aprova ona projetu Dekretu-Lei ne’ebé mós aprezenta hosi MAE, Miguel Pereira de Carvalho, ba alterasaun datoluk kona-bá Orgánika Ministériu Administrasaun Estatál (MAE) nian.

Advertisement

Inisiativa lejizlativa ida ne’e iha ligasaun ho nesesidade hodi estabelese liña atuasaun no koordenasaun ida entre Ministru Administrasaun Estatál no Sekretáriu Ezekutivu Sekretariadu Tékniku Programa Nasionál Dezenvolvimentu Suku nian (PNDS), hodi permite akompañamentu ne’ebé boot no besik liu ba programa no atividade sira neébé ezekuta ona husi PNDS no iha ninia foti desizaun sira.

Kontestu ne’e, Sekretariadu Tékniku Programa Nasionál Dezenvolvimentu Suku (PNDS) maka servisu sentrál MAE nian ne’ebé, depende ba ministru, ne’ebé responsável hodi halo atu materiál sira ne’ebé nesesáriu ba ezersísiu atribuisaun iha área jestaun PNDS nian.

Iha biban ne’e, Konsellu Ministru sira aprova ona mós projetu Dekretu-Lei, ne’ebé aprezenta husi Ministru Petróleu no Minerais (MPM), Víctór da Conceição Soares, ne’ebé ho objetivu hodi hanaruk prazu vijénsia to’o loron 31 fulan-outubru tinan 2022 Dekretu-Lei nu 18/2022, loron 19 fulan-abríl, ne’ebé estabelese rejime jurídiku atribuisaun subsídiu finanseira ida ho forma exesionál no tranzitória hodi hamenus impaktu ekonómiku husi aumentu presu kombustivel nian sira hodi fó ba operadór transporte públiku sira no ba kompradór kombustivel ne’ebé maka destina ba atividade agríkola no peska nian. Kondisaun sira seluk ba atribuisaun subsídiu kombustivel ne’ebé prevee antes ne’e nafatin sei mantein.

Ho hanoin ba kondisaun exesionál aumentu presu kombustível nian iha merkadu ne’ebé maka mantein sei la estável, Governu kontinua nafatin apoia operadór transporte públiku sira no ba kompradór kombustível ne’ebé maka destina ba atividade agríkola no peska nian, ho forma hodi hamenus impaktu husi aumentu sira ne’e ba matéria prima ne’ebé importante tebes ba dezenvolvimentu ekonómia nasionál, hanesan presu kombustível sira.

Konsellu Ministru delibera hodi nomeia Ministru  Petróleu no Minerais, Victór da Conceição Soares, hanesan reprezentante direitu Estadu nian, hanesan asionista iha Kompaña Mineira Timor-Leste, SA (KMTL).

Advertisement

Projetu deliberasaun  aprezenta ona husi Ministru  Petróleu no Minerais. Deliberasaun ne’e haree ba saida maka define ona iha Dekretu-Lei nu. 43/2022, loron 8 fulan-juñu, ne’ebé kria ona KMTL, hodi determina katak direitu sira Estadu nian nuudar asionista ezerse liuhosi ema ne’ebé hili hosi deliberasaun Konsellu Ministru, tuir propósta hosi membru Governu ne’ebé responsável ba área sira rekursu umanu nian.

Ministru Petróleu no Minerais aprezenta mós propósta deliberasaun, ne’ebé mós aprova hosi Konsellu Ministrus, kona-ba aprovasaun naran Eliud de Jesus Gomes, hanesan Prezidente Konsellu Administrasaun, atu hili iha Asembleia Jerál, tuir propósta membru Governu ne’ebé responsável ba área sira rekursu umanu nian iha Kompañia Mineira Timor-Leste, SA, tuir ho Dekretu-Lei númeru, 43/2022, loron 8 fulan-juñu, ne’ebé kria ona KMTL.

Konsellu Ministru sira delibera hodi autoriza Ministru Finansas (MF), Rui Augusto Gomes, hodi hahú halo negosiasaun ho Banku Aziátiku Dezenvolvimentu kona-bá kondisaun espesífika sira empréstimu nian ba projetu fornesimentu bee ba zona Oeste Dili.

Aleinde projetu sira seluk ne’ebé daudaun ne’é la’o hela hodi hadi’a fornesimentu bee sidade Dili nian, Governu oras ne’e hakarak atu mobiliza asisténsia finanseira iha forma empréstimu sira hodi hadi’a fornesimentu bee ba zona oeste iha sidade ne’e. Hanoin ba karaterístika sira projetu nian, no mós finansiamentu ne’ebé presiza, Banku Aziátiku Dezenvolvimentu aprezenta nia-an hanesan kontraparte ne’ebé adekuada hodi prepara finansiamentu.

Ikusliu, Ministru Administrasaun Estatál (MAE), Miguel Pereira de Carvalho, halo aprezentasaun ida kona-ba propósta kalendáriu ba eleisaun parlamentár tinan oin mai. Lejizlatura kompostu husi sesaun lejizlativa lima no kada sesaun lejizlativa iha durasaun tinan ida, ho hahú iha loron 15 fulan-setembru no remata iha loron 14 fulan setembru tinan tuirmai.

Advertisement

“Karik akontese disolusaun (eleisaun parlamentár antesipada), Parlamentu Nasionál ne’ebé eleitu hahú lejizlatura foun, ne’ebé ninia durasaun aumenta ho tempu ne’ebé presiza hodi kompleta períodu ne’ebé koresponde ho sesaun lejizlativa ein kursu to’o data eleisaun,” Fidelis Manuel Leite Magalhães, hateten.

Jornalista: Rogério Pereira Cárceres

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Polítika

Iha informasaun, Xanana sei “tula-liman” ba Ramos-Horta rekandidata ba PR 2027-2032

Published

on

By

Hatutan.com, (08 Outubru 2026), Díli—Eleisaun Prezidensiál Timor-Leste  periódu 2027-2032 besik daudaun ona. Iha ona kandidatu lubuk ida mak hala’o sira-nia movimentu atu hanesan mini kampaña hodi prepara aan ba enfrenta eleisaun prezidénsial ne’ebé sei hala’o entre fulan-Marsu tinan 2027. 

(more…)

Continue Reading

Trending