Connect with us

Polítika

PN Preokupa ho Ezekusaun OJE 2022 Foin Atinji 41,7%

Published

on

Hatutan.com, (08 Novembru 2022), Díli—Deputadu sira iha Parlamentu Nasionál (PN) preokupa no lamenta ho ezekusaun Orsamentu Jerál Estadu (OJE) tinan 2022 ne’ebé lentu no la reflete povu nia moris, iha ona tinan nia rohan foin mak atinji 41,7%.

Parlamentu Nasionál (PN) Vota A favor ba Orsamentu Jerál Estadu Retifikativu 2022.

Deputadu Adriano do Nascimento hosi bankada Partidu Demokrátiku (PD) aprezenta ninia perspetiva polítika katak, Timor-Leste lakon ona tempu no oportunidade durante tinan 20 nia laran atu kria baze ekonomia nasaun nian, ne’ebé forte no sustentável iha nasaun ne’e. Basa, durante tinan 20 nia laran, líder polítiku sira lakon tempu hodi haksesuk malu no hatun malu, tanba atu defini identidade polítika partidária, hodi tane ás orgullu pessoál no grupu.

Lee Mós:OJE 2022 ho Montante Billiaun $1,95 Promulgadu

“Kona-bá lala’ok governasaun VIII governu nian. Ba kestaun ida ne’e, dezempeñu VIII governu iha tinan 2022 ladúnhatudu esperansa boot ba povu no nasaun. Basa, dadus estatistika hatudu katak, taxa ezekusaun orsamentu to’o loron 07 fulan Outubru 2022, to’o de’it 41,7%,” nia hateten liuosi  intervensaun durante debate OJE tinan 2023 iha Parlamentu Nasionál, Tersa (08/11/2022).

Advertisement

Deputadu ne’e deskorda totál ho esplikasaun Ministru Finansa, Rui Gomes ne’ebé dehan, nu’udár fiskalizador, deputadu sira lalika haree de’it ba taxa ezekusaun ne’ebé ki’ik, maibé bele haree de’it mak impaktu hosi ezekusaun polítika nu’udár indikadór ba progresu no susesu iha governasaun.

“Haú respeita ita nia fundamentasaun polítika ida-ne’e, maibé estatistikamente ha’u deskorda ho deklarasaun ne’e, tanba kalkulasaun matemátika sei la hetan nia finalidade iha konseitu orsamentu pur programa. Basa, VIII governu introdús polítika orsamentu pur programa, ne’ebé ezekusaun programa no orsamentu, labele separa hosi ida ba seluk. Se taxa ezekusaun orsamentu ki’ik, oinsa mak ezekusaun programa boot liu fali orsamentu, ho nia impaktu sai extra-ordináriu, nu’udár indikadór ba progresu no susesu,” Adriano fundamenta.

Deputadu ne’e aprezenta dadus estatístika ne’ebé hatudu katak, ezekusaun ba seitór ne’ebé fó impaktu boot liu ba públiku hanesan, fundu infraestrutura foin atinji 17,7%, kapitál de dezenvolvimentu foin ezekuta 25,3%, orsamentu iha transferénsia públika foin ezekuta 36,7%.

Maske nune’e Deputadu ne’e apoiu nafatin ba OJE 2023 ho planu ba despeza iha tinan 2023 ho montate $3.155.715.306.

Adriano iha razaun fundamentál rua hodi apoia OJE 2023 tanba la’ós VIII governu nian de’it, maibé OJE 2023 sei sai OJE ba partidu hotu-hotu nian.

Advertisement

Basa, VIII governu jere de’it OJE 2023 iha fulan lima ka neen nia laran de’it, tanba iha eleisaun Parlamentár 2023 oin mai, partidu hotu-hotu sei hadau-malu atu manán eleisaun hodi jere OJE ida ne’e.

“Bainhira iha eleisaun Parlamentár tinan oin mak partidu opozisaun manán hodi forma governu, maka programa prioridade no OJE sei bele hetan alterasaun tuir prioridade polítika partidu ne’ebé forma governu ne’e,” nia argumenta.

Nune’e mós deputada Virgínia Ana Belo hosi Bankada CNRT hateten, hanesan reprezentante povu preokupa ho kapasidade governu ba ezekusaun OJE 2022, maski governu deklara fila-fila katak ezekusaun ne’e la importante no importante liu mak kualidade maibé pergunta mak ne’e, nia sasukat mak saida.

Deputada ne’e dúvida tanba Governu iha planu no Estadu tau orsamentu, depois ministériu relevante sira la ezekuta ne’e hatudu saida no atu dehan saida, ka tempu mak la to’o atu ezekuta.

“Ami hateten bebeik katak, tau tuir ita nia kapasidade nune’e ita foti osan barak demais hodi mai rai hela de’it, devia ita husik osan ne’e iha fundu ne’ebá atu nia funan ne’e bele bo’ot,” nia hateten.

Advertisement

Kuandu ezekusaun ne’e kiik signifika previzaun ekonómiku liuliu kresimentu ekonómika konsumu no agregadu la atinjidu.

Governu mós la aprezenta medida saida mak sei halo hodi taka tiha problema inflasaun ne’ebé nia kauza mai hosi funu iha Ukránia no Rusia hodi halo konvustível folin sa’e liuliu produtu alimentasaun sira.

Hatán ba preokupasaun sira ne’e, Ministru Finansas hateten, ezekusaun ba OJE  tinan 2022 laiha diferensa ho orsamebtu sira antes tanba ezekusaun sira bazeia ba programa no metas ne’ebé kada ministériu iha.

“Ezekusaun OJE 2022 ne’ebé kiik, deputadu sira bele haree katak ita nia ezekusaun orsamental ne’e ladun dook se ita kompara ho ezekusaun Orsamentál sira ne’ebé la’o iha tinan barak ba kotuk,” Rui Augusto Gomes esplika.

OJE 2022 ho montante $1,949.043.291 (besik billiaun 1.95) ba reseitas no despezas Estadu nian, inklui fundus no servisu autónomu no orsamentu seguransa sosiál.

Advertisement

Orsamentu 2022 tau matan ba prioridade nasionál neen: 1) dezenvolvimentu kapitál umanu (edukasaun, formasaun profisionál no saúde); 2) abitasaun no inkluzaun sosiál; 3) setór produtivu sira (agrikultura no turizmu), ambiente no konetividade; 4) dezenvolvimentu setór privadu; 5) dezenvolvimentu rurál no 6) boa governasaun.

Jornalista: Vito Salvadór  

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Trending