Connect with us

Polítika

Eleisaun Órgaun Suku Hatudu Programa Governu Loron 120 Falla

Published

on

Hatutan.com, (30 Outubru 2023), Díli- Membru Parlamentu Nasionál (PN), Antonino Bianco, konsidera eleisaun órgaun suku 2023  hatudu IX Governu Konstitusionál nia programa loron 120 falla.

Lee Mós: Eleitór “Sofre” ho Mekanizmu Eleisaun Manuál, STAE Orgullu no CNE Rekomenda Hadi’a

Ministru Administrasaun Estatál, Tomas do Rosario Cabral ho SEKOMS Espedito Dias Ximenes ho abitante sira seluk forma vota iha eleisaun órgaun suku iha Sentru votasaun Palapasu, Díli, 28 Outubru 2023. Foto/Mêdia MAE

Liuhosi intervensaun iha plenária PN, Segunda (30/10/2023), membru PN hosi Bankada FRETILIN ne’e hateten eleisaun órgaun suku, 28 fulan-Outubru ne’e, povu rasik sente tanba barak maka la konsege ezerse sira-nia direitu  tanba fallansu hosi membru Governu ne’ebé asume kargu responsabilidade bá eleisaun ne’ebé tuir loos tenke fasilita povu atu partisipa ho dignu.

“Eleisaun foin daudaun ne’e ha’u aponta tékniku balu ne’ebé maka la konsege Governu prepara tanba preparasaun ne’e maka ignoránsia  depózitu ka inkapasidade atu atende lei no dekretu ne’e, primeiru maka tempu rasik mós ha’u hanoin sira la tetu, tanba ne’e , hahú mós tempu la hanesan hakotu mós tempu la hanesan, ne’e la’ós sala iha eleitór sira maibé sala iha Governante sira, tanba ne’e maka balu to’o tiha loraik no kalan boot mós sei la’o no balu kuaze loron rua, ne’e hatudu erru boot ida,” Deputadu Antonino Bianco hateten.

Advertisement

Nia preokupa tanbasá  la uza kadernu eleitorál tanbasá maka poupansa imprime hodi estraga fali eleitór sira-nia enerjia hodi halo servisu fulan  nian  tenke halo iha oras ida de’it. Kabina  votu ne’e balu rua, balu ida de’it, halo ulun moras ida tán maka urna votu mós laiha informasaun katak urna mak ida ne’ebé bá xefe suku, xefe  aldeia no mós delegadu, entaun ema vota hotu ra’ut hamutuk tama iha urna ida.

Deputadu Antonino Bianco hateten  ida-ne’e dezorganizadu tanba la’ós sira kraik, maibé ida ukun ne’e liuliu  Ministériu Administrasaun Estatál (MAE) rasik maka la atende asuntu ne’e.

“Ha’u hanoin ida-ne’e hanesan lapsu ida ne’ebé IX Governu falla iha loron 120. Ha’u hanoin katak sira falla ne’e Governu mós falla hotu. Ne’ebé ha’u hanoin katak 120 dias ne’e buat ida emerjénsia ne’e maka tuir loloos halo emerjénsia, agora buat ida la emerjénsia mós halo hotu  fali bá emerjénsia ne’e maka povu tomak akompaña sira nia kapasidade hatudu bá povu,” Deputadu Antonino Bianco iha nian intervensaun

Deputadu Antonino Bianco husu Governu  katak fallansu hirak ne’e labele repete tán iha eleisaun órgaun suku iha segunda ronde iha loron 13 fulan-Novembru 2023.

Iha biban ne’e, membru PN hosi Bankada  PLP, Maria Angelina Sarmento haktuir katak eleisaun ida-ne’e dezorganizadu no deskontrolu tanba hosi inísiu ukun na’in ka ministru balun  ko’alia katak Timor laran tomak tama fali liafuan aat ne’e maka dalaruma karma maka keta kona karik?

Advertisement

“Ita nia eleisaun ida-ne’e koitadu ita halo terus tebes povu ne’ebé maka forma naruk tanba sira hakarak ezerse sira nia direitu votu, ho nune’e, ha’u hakarak hato’o parabéns bá povu, maske dezafiu barak iha prosesu eleisaun ida foin lalais ne’e, maibé sira lakohi lakon sira nia direitu votu no sira nia responsabilidade sívika maka aas tebes. Embora sistema tékniku la ajuda no la fasilita sira, maibé haterus sira makaas liu ne’ebé ita haree prosesu eleisaun ida foin lalais ne’e tuir loloos Governu tenke implementa ho rigorozu tanba lei eleisaun suku la’ós foin lalais maka ita halo,” Deputada Maria Angelina Sarmento iha nia intervensaun plenária PN.

Tuir observasaun Deputada Maria Angelina Sarmento katak  regra sira hanesan laiha lista vontante kada sentru votasaun depois brigada STAE nian menus tebes, tinta laiha, ida-ne’e ne’e mós fó vantajen bá eleitór sira bele vota liu dala rua iha suku ida nian laran, depois uza sistema manual iha fatin barak maka brigada sira hakerek to’o balu liman bubu entaun ema hirak ne’e iha direitu atu reklama.

“Sistema ida era dijitalizasaun ita fila-fali bá sistema manual hahú kedan iha prosesu aprezentasaun kandidatura ne’e prosesu ne’e la tuir ona regra jogu normal. Lei ne’e loos duni lei númeru 9/2016 ne’e prodús iha tempu ita-boot sira nian ukun, iha momentu 2016 ita-boot sira implementa buat hotu la’o di’ak hela tanbasá maka 2023 ne’e sai sabraut loos hanesan ne’e,” Deputada  Maria Angelina Sarmento hateten.

Iha fatin hanesan membru PN hosi Bankada CNRT,  Patrocínio Fernandes rekoñese katak iha duni fallansu iha prosesu eleisaun órgaun  suku, 28 fulan-Outubru 2023.

“Ita rejista duni fallansu sira ne’ebé tékniku sira iha kraik, tanba ne’e ha’u hakarak kaer ohin dehan sé manuál iha tanbasá manuál labele la’o to’o iha ne’ebá, tanba ne’e maka ha’u hanoin Ministru Ministériu Administrasaun Estatál (MAE), Tomas do Rosario Cabral  haree didi’ak atu asegura politíka Governu nian katak loron 120 dalaruma merese ona atu aplika ona bá administradór munisípiu, administradór postu sira tanba sira maka responsabiliza tékniku iha kraik  hodi asume responsabilidade ida-ne’e bele mós despropózitu halo ida-ne’e ita la fó sala ba malu mais hotu-hotu tenke servisu hodi fó susesu bá programa Governu nian,” Deputadu  Patrocínio Fernandes hateten iha nia intervensaun iha plenária PN.

Advertisement

Deputadu Patrocínio Fernandes  fó parabens bá IX Governu maske iha dezafiu, maibé bá oin Governu sei koopera ho administradór munisípiu no postu hodi hadi’a fallansu hirak-ne’e, tanba ne’e embora ema hotu dehan sabraut, IX Governu ho dezafiu boot iha sira-nia meza sira atu kumpre de’it lei haruka.

Membru PN hosi Bankada KHUNTO, a Olinda Guterres husu Ministériu Administrasaun Estatál (MAE) tuur hamutuk Parlamentu Nasionál hodi fó hanoin bá malu hadi’a fallansu hirak ne’e.

“Ha’u atu haforsa tan kolega deputadu sira katak, eleisaun suku ne’e ema barak bá eleisaun to’o hamlaha, ne’e duni, husu bá Ministériu Administrasaun Estatál (MAE) di’ak liu ita tur hamutuk fó hanoin bá malu hodi hadi’a ita nia programa,” Deputada Olinda Guterres afirma.

Membru PN hosi Bankada PD,  Armando dos Santos Lopes haree katak eleisaun ne’e importante bá povu hodi deside sira-nian xefe suku bá tinan hitu mai, ne’e duni, tenke prepara didi’ak  no oportunidade di’ak bá povu atu nune’e situasaun eleisaun ne’e la’o normal hodi valoriza povu.

“Ita haree katak  preparasaun maka menus uitoan kompara ho eleisaun anteriór. Maibé, ita apresia bá Governu ho situasaun ida hanesan ne’e sira brani halo eleisaun no sira hakarak duni halo mudansa iha tinan lima ne’e nian laran,” Deputadu Armando dos Santos hateten hodi responde Hatutan.com iha PN.

Advertisement

Vise-Ministru asuntu Parlamentár Adérito da Costa Hugo, konfirma katak eleisaun órgaun suku ne’e la’ós buat foun, maibé iha ona esperiénsia dezde 2009 ho 2016 ne’ebé la’o ho di’ak loos.

“Implementasaun bá regra ida-ne’e maibé iha realidade ita hotu haree katak Governu liuliu Ministériu tutela tenke responsabilidade bá eventu ida-ne’e, ita espera katak Ministériu tutela bele halo avaliasaun bá konkretu dezempeñu para depois segundu ronde tenke di’ak liu para ita valoriza povu nia sakrifisiu  no povu nia partisipasaun iha eleisaun importante sira-ne’e,” Vise-Ministru Asuntu Parlamentár Adérito da Costa Hugo hateten  bá jornalista sira iha PN.

 Jornalista Estajiária: Zita Menezes

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Polítika

Iha informasaun, Xanana sei “tula-liman” ba Ramos-Horta rekandidata ba PR 2027-2032

Published

on

By

Hatutan.com, (08 Outubru 2026), Díli—Eleisaun Prezidensiál Timor-Leste  periódu 2027-2032 besik daudaun ona. Iha ona kandidatu lubuk ida mak hala’o sira-nia movimentu atu hanesan mini kampaña hodi prepara aan ba enfrenta eleisaun prezidénsial ne’ebé sei hala’o entre fulan-Marsu tinan 2027. 

(more…)

Continue Reading

Polítika

Governu submete proposta OJE 2027 billaun 2.5 USD ba Parlamentu Nasionál

Published

on

By

Reportajen: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Trending