Polítika
Prezidente Repúblika Sei Veta Subsídiu Transporte-Saúde bá Deputadu Sira
Published
2 years agoon

Hatutan.com, (29 Novembru 2023), Díli—Prezidente Repúblika (PR), José Ramos-Horta deklara, hanesan Xefe Estadu iha kapasidade no kompeténsia tuir Lei atu veta projetu Lei Nú. 4/VI (1”), ne’ebé prosede bá alterasaun datoluk bá Estatutu Deputadu tuir Lei Nú 5/2004, 5 Maiu, ne’ebé altera bá Lei nú. 7/2017, 26 Abril 4/2023, 25 Janeiru, iha artigu 12 ne’ebé ko’alia kona-bá subsídiu bá deputadu sira ne’ebé hateten, kada deputadu sei iha direitu bá subsídiu transporte kada fulan ho montante $1.600 no subsídiu bá saúde $600 kada fulan.

Prezidente Repúblika (PR), José Ramos-Horta. Foto: Elio dos Santos da Costa.
“Ha’u iha kapasidade atu veta no sei ko’alia ho maun bo’ot Xanana Gusmão no há’u ho konsiénsia labele simu buat ruma nune’e. Atu haree polítika espesiál bá saúde tenke haree bá hotu-hotu, labele bá klase ida,” Ramos-Horta hateten iha salaun Laline Larigutu CNE Caicoli, Kuarta (29/11/2023).
Lee Mós: FONGTIL Husu Prezidente Repúblika Veta Subsídiu Transporte-Saúde bá Deputadu Sira
Xefe Estadu haree subsídiu saúde no transporte bá deputadu sira ne’e bo’ot tebtebes no loloos la merese tanba Estadu iha Orsamentu Jerál tau ona osan ba saúde, bainhira ema ida moras no kualkér sidadaun inklui deputadu, membru Governu labele ona halo tratamentu iha Timor-Leste, maibé Governu mak haruka halo transferénsia ba liur no selu buat hotu-hotu.
“Tanba ne’e, kuandu iha ona Orsamentu Jerál Estadu liu hosi Ministériu Saúde no Ministériu Solidariedade Sosiál no Inkluzaun atu haruka sidadaun sira bá liur, subsídiu $600 kada fulan bá deputadu sira ne’e atu halo saida $1.600 kada fulan bá subsídiu transporte ne’e injustisa bo’ot,” Ramos-Horta preokupa.
Prezidente Repúblika sei ko’alia ho Primeiru-Ministru no Prezidente Parlamentu Nasionál atu haree, labele iha klase ida ne’ebé iha benefísiu hotu-hotu no barak loos, deputadu sira iha ona vensimentu di’ak, hakarak tán subsídiu oioin, di’ak liu deputadu sira sukat didi’ak molok aprova subsídiu bá sira nia an rasik.
Tuir Xefe Estadu, Loloos ne’e iha prioridade seluk hanesan aumenta orsamentu bá ai-han bá kosok-oan sira no inan sira, ba ferik no katuas sira, joven no estudante sira ne’ebé presiza tau orsamentu atu proteze labarik sira hosi hamlaha no moras.
Ramos-Horta fó ezemplu katak, enfermeiru sira, mestre sira ne’ebé iha foho sei moris ki’ak, tanba saida la halo programa espesiál saúde ba sira, fó subsídiu saúde no transporte bá sira ne’ebé hanorin no halo atendimentu saúde iha foto atu sira bele halo servisu di’ak liután.
“Tanba saida mak subsídiu saúde no transporte ne’e bá de’it deputadu sira. Há’u la konkorda no há’u konkorda banhira deputadu sira hakarak ko’a orsamentu Prezidénsia Repúblika nian, ne’e laiha problema,” Xefe Estadu deklara.
Nia argumenta mós katak, parte Prezidénsia Repúblika sei la hirus bainhira deputadu sira ko’a osan bá Prezidénsia Repúblika no ko’a viajen sira Prezidente Repúblika nian, ne’e di’ak liután tanba nia viajen sempre lori ema sira simples no jornalista sira, maibé dala barak liu Prezidente Repúblika nia viajen ema sira konvida mak selu no la gasta osan barak.
LH Konkorda Xefe Estadu Veta Tanba La Nessesáriu
Parte Organizasaun Naun Governamentál (NGO) Luta Hamutuk (LH) mós konkorda atu Prezidente Repúblika (PR), José Ramos Horta, veta Lei ne’e tanba la nessesáriu.
Diretór Ezekutivu Luta Hamutuk, José Alves da Costa hateten, bainhira haree atu aplíka polítika subsidiu ne’e, bainhira mosu situasaun emerjénsia hanesan rai halai, anin boot sobu populasaun nia uma ka bailoron naruk nia implika ba hahan laíha.
Ne’é Governu nu’udár jestór bá rekursu tomák, halo polítika subsidiáriu oinsá atu bele reforsa ekonomia públiku nian.
Bainhira haree deputadu sira iha Parlamentu Nasionál ne’ebé mak halo Leí hodi hetan subsidiu bá transporte bá sira nia an rasik, ida-ne’e la’ós kategoria emerjénsia, ema hotu-hotu seidauk haree deputadu sira la’o ain hosi uma bá Parlamentu Nasionál nó fila mós la’o ain. Deputadu ne’ebé mak seidauk hetan karreta no karreta hirak ne’ebé durante hola ne’e iha hotu ne’ebé mak sira tenke hetan subsidiu transporte.
“Tanba ne’e, lá nessesáriu deputadu sira atu simu subsidiu transporte. Sosiedade Sivil rekomenda, husu no ezije ba Prezidente Repúblika atu veta duni Lei ida-ne’e, tanbá ida ne’e la merese,” José Aves da Costa, hateten ba Jornalista Hatutan.com, iha knaar fatin, Faról, Kinta (29/11/2023).
Tuir nia, montante husi subsidiu transporte ne’e la’ós oit-oan, sé subsidiu $1.600 ne’e fó ba depuatdu sira, serake deputadu sira ne’e ki’ak liu ona kompara hó seguransa sira ne’ebé fila kalan la’o ain tanbá dalaruma kareta aat, ambulánsia sira iha kada postu sira maioria ida de’it, inklui kondutór mós ida de’it, se pasiente sira na’in rua tolu, kondutór tenke tula ida-ida, seidauk tán distánsia dook, tuir loloos kategoria hirak ne’e mak Estadu ida-ne’e tau importánsia, maibé problema sira ne’e deputadu sira haluha tiha.
Pior liu maka deputadu sira haluha tiha katak, sira hanesan matan, tilun, ibun no fuan ba povu ne’e rasik, maibé povu nia problema ne’e sira labele responde, sira preokupa liu sira nia an.
“Sira halo hanesan ne’e tanba sira ka’an, kanten ho materiál, hamlaha ba rikusoin, sira laiha fuan atu haree povu no solusiona povu ne’e nia problema, afinál sira ba tuur iha Parlamentu Nasionál atu reprezenta povu,” nia konsidera.
Diretór ne’e mós dehan, durante ne’e, Orsamentu Jerál Estadu gasta barak liu ba deputadu sira nia an, tanba osan ba konbustivel iha, ba manutensaun karreta iha, ate karreta rasik mós sira simu, tanba ne’e laíha konvense ka razaun ida bá públiku katak, deputadu sira tenke simu subsidiu karreta ho montante osan $ 1.600.
Durante ne’e tuir nia, sosiedade sivil identifika katak, deputadu sira lahala’o funsaun ba fiskalizasaun iha terenu liu-liu areas remotas, tantu fisklaiza Lei ne’ebé mak la-di’ak sira la fiskaliza hodi haree katak nia implementasaun ladi’ak tenke muda, fiskalizasaun ba gastu orsamentu sira ne’ebé maka sai liu-liu ba projetu infraestrutura sira.
Jornalista: Vito Salvadór/Gloria Maia
You may like
Polítika
Prezidente Komisaun B Konsidera Média Mak Inventa Iregularidade iha Rekrutamentu PNTL
Published
3 days agoon
13/02/2026
Hatutan.com, (13 Fevereiru 2026), Díli-Prezidente Komisaun B Parlamentu Nasionál (PN) ne’ebé trata Asuntu Negósiu Estranjeiru, Seguransa no Defeza, Domingos Augusto “Deker”, konsidera iregularidade iha rekrutamentu Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) ne’e média mak inventa sasán tun-sa’e tanba la bazeia ba faktu ka realidade.
Polítika
Komisaun E Identifika Projetu Uma Dignu 25 iha Manatuto La’o Atrazu
Published
6 days agoon
10/02/2026
Hatutan.com, (10 Fevereiru 2026), Díli-Komisaun E Parlamentu Nasionál ba asuntu Infraestrutura, semana kotuk, halo fiskalizasaun iha Munisípiu Manatuto hodi haree ezekusaun obra ka projetu sira uma dignu ba povu ne’ebé gasta orsamentu estadu husi programa Governu da-sia nian la’o atrazu.
Polítika
Komisaun B Sei Buka Faktu Diskriminasaun iha Rekrutamentu Kadetas Foun PNTL
Published
1 week agoon
06/02/2026
Hatutan.com, (06 Fevereiru 2026), Díli- Komisaun B Parlamentu Nasionál ba asuntu Negosiu Estránjeiru, Seguransa no Defeza, sei buka tuir faktu sira ne’ebé deskonfia iha pratika diskriminasaun ne’ebé mosu iha prosesu rekrutamentu ba kadetas foun Polisia Nasionál Timor-Leste (PNTL).

PNTL Detein Suspeita HRA Sona Nia Laen

PNTL Sei Atua Minoridade Utiliza Motór Elétriku

Prezidente Komisaun B Konsidera Média Mak Inventa Iregularidade iha Rekrutamentu PNTL

Estradisaun Fujitvu Kalumban Mali Depende Desizaun PGR

Polísia Sei Regula Motór Sira Estasiona iha Trotoár Área Palásiu Governu

DIT Hahú Introdús ba Estudante Sira Kona bá Seguransa ba Dadus Importante

IGJ Legaliza Corais Timor bá Atividade Futu-Manu

STOP PRESS: Ministru Nino Pereira Konsumu Dose Kontamina ho Frasku Halo Nanál Kanek no Ran

Indonesia dan Timor-Leste Perkuat Kerjasama Ekonomi, Sosial Budaya, dan Pariwisata

Governu Indika BTK Hadi’a Trotoár Naksobu iha Área Bebora

Asesu Gratuita HATUTAN.com

Hafoin Ferias Judisiáriu PGR Sei Ko’alia Kazu Set-top Box RTTL,E.P

Xefe Estadu TL Kondekora Militár Korea Súl Ne’ebé Mate iha Oé-Cusse

PCIC Detein MG Lori Osan Falsu Hosi Inglaterra

PR Simu Karta Kredensial Husi Embaixadór Brunei Darussalam ho Reinu España
Trending
Justisa & Krime1 week agoPDHJ Husu Anula no Suspende Rekrutamentu Kadetas PNTL Foun
Defeza & Seguransa6 days agoFM Konsidera MI Inkapasidade no Fase-Liman iha Polémika Rekrutamentu Kadete PNTL
Nasionál6 days agoArmazén Sentrál INFPM Rejista Total Reajente Atinje 88%
Nasionál1 week agoKandidatu Ajente PNTL Sei Koordena ho Universitáriu Sira Organiza Manifestasaun
Desportu1 week agoEzekutivu FFTL 2026-2030 Kompromete Konsentra Servisu iha Atividade Juvinil no Dezenvolvimentu Infraestrutura
Nasionál4 days agoGovernu Rekoñese Irregularidade iha Rekrutamentu Kadete PNTL
Nasionál1 week agoPDHJ: Ofisiál Mídia SEKOMS Impede Hatutan.com Halo Kobertura iha Espasu Públiku RTTL,E.P Ne’e Krime
Justisa & Krime6 days agoSuspeitu Kazu Violasaun no Koasaun Seksuál iha Hera Aumenta Ba Na’in-Haat








