Connect with us

Polítika

Pozisaun Bankada FRETILIN ho CNRT Kona-bá ENERPROCO Lori Timor Gap bá Tribunál Arbitrajen

Published

on

Hatutan.com, (15 Maiu 2024), Díli- Bankada Parlamentár FRETILIN espera Timor Gap tenke manan kompañia  konsultór internationál ENERPROCO iha prosesu Tribunál Arbitrajen iha Singapura nune’e labele lori imajen aat bá Timor-Leste.

Lee Mós: ENERPROCO Vs Timor Gap, Prontu Ona bá Tribunál Arbitrajen iha Singapura

Logotipu Timor Gap iha Edífisiu Timor Gap iha Timor Plaza. Foto/Tome da Silva

Membru PN hosi  Bankada FRETILIN, Maria Angelica Rangel, hateten iha tinan 2023 Timor Gap asina kontratu ida ho ENERPROCO atu halo estudu tékniku bá prosesu CCS ka projetu armajenamentu Carbonu diocsidu iha kampu Bayu Undang, infelizmente estudu la’o hela ho progresu di’ak loos, maibé iha fulan-Outubru tinan  2023, Timor Gap nia jestór atuál termina kontratu ne’ebé mak eziste tiha ona.

Tuir Deputada Maria Angelica Rangel nia entendimentu katak problema ne’ebé mak iha la’ós tanba kontratu ne’ebé mak termina, maibé kazu ne’ebé mak iha ne’e tanba Timor Gap lakohi selu fatura ka invoice  lima (5) ne’ebé kompañia ENERPROCO submete bazeia bá servisu ne’ebé ENERPROCO finaliza ona.

Advertisement

Informasaun ne’ebé Deputada Maria Angeica Rangel iha katak totál invoice ka fatura husi ENERPROCO bá Timor Gap iha lima (5), maibé Timor Gap hanesan kompañia estatál Timor-Leste  nian selu de’it fatura ka invoice rua (2).

Timor Gap mós promete ona bá kompañia ENERPROCO maibé la selu, tuir mai kompañia ENERPROCO alerta bá Timor Gap atu selu molok kompañia ENERPROCO hatama keixá Timor Gap bá tribunál Arbitrajen iha Singapura, maibé ekipa jestaun atuál husi Timor Gap ignora. Tanba ne’e mak kazu ne’e agora daudaun la’o hela iha Tribunál Arbitrajen. Nune’e, Deputada Maria Angelica Rangel dehan, posibilidade kazu ne’e sei lori impaktu negativu mai Timor-Leste partikulármente bá imajen Timor Gap nu’udár kompañia estatal Timor-Leste nian ne’ebé halo negosiasaun no invetiméntu iha setór petroliferu.

Nu’udár bankada oposizaun hakarak fó hanoin bá Timor Gap tanba kazu sira ne’e la’ós foin akontese, kazu sira uluk ne’ebé mak kompañia petroleu sempre lori Timor Gap bá tribunál Arbitrajen.

“Tanba ne’e mak kuandu ita halo servisu entre kompañia estatal Timor nian ita tenke kuidadu ho akordu ne’ebé mak iha kauzá posibilidade ne’ebé kuandu ita la kumpri kontratu sira-ne’e mak kompañia sira ne’e sei lori Timor Gap, maibé estadu bá iha tribunál Arbitrajen. Ida-ne’e ninia impaktu  ita sei selu gasta osan barak hodi selu advogadu no gasta osan barak para atu halo fiskalizasaun para nune’e ita tenke  manan iha tribunál. Maibé, nia impaktu mak ne’e ita tenke gasta osan barak para selu teknikamente espesiál mak advogadu sira para bele defende ita-nia kompañia estatal iha tribunál Arbitrajen,” Deputada  Maria Angelica Rangel bá Hatutan.com iha PN, Kuarta (15/05/2024).

Nia hateten Timor Gap hanesan kompañia estatál ne’ebé mak durante ne’e  nia progresu Infra-estrutura ne’e seidauk masímu, entaun hanesan kompañia estatál nia mós  tenke hatama reseita liuhusi progresu hanesan Bayu Undang no Greater Sunrise sira-ne’e. Maibé, durante ne’e sei iha estudu tékniku sira ne’e entaun kualkér Governu nafatin kontinua tau osan hodi halo infra-estrutura no kontsrunsaun sira para atu fasilita kadoras sira atu mai.

Advertisement

Membru PN husi oposizaun ne’e haktuir informasaun ida-ne’e tuir loloos Parlamentu Nasionál (PN) bolu Ministériu kompetente ka instituisaun Governu nian hanesan Timor Gap ne’e mai atu husu halo klarifikasaun. Nune’e nia ko’alia nu’udár deputada kazu ne’e akontese tanba Timor Gap viola akordu  kontratuál ne’ebé Timor Gap iha ho ENERPROCO.

“Tuir loloos ami sei bolu sira mai atu husu kompañia Timor Gap reprezenta Ministériu Petroleu atu husu no ami mós sei halo ami nia deklarasaun politíka iha Segunda-Tersa atu husu bá Governu espesiál iha Ministériu Petroleu atu mai halo esplikasaun bá deputadu sira nu’udár orgaun lejisladór no fiskalizasaun hodi husu tanbasá kazu sira ne’e akontese,” Nia informa.

Iha fatin hanesan Xefe Bankada Parlamentár  CNRT deputadu Duarte Nunes haktuir kuandu instituisaun Governu nian ida hapara kontratu ida-ne’e  desizaun Governu tomak nian ne’ebé posibilidade iha konsultasaun ho Primeiru-Ministru. Nune’e, ema iha direitu atu halo keixá, tenke selu para  nasaun bele iha relasaun di’ak nafatin para empreza sira ne’ebé  mai ne’e fiar katak nasaun ne’e la’o ho regra no fiar katak Timor Gap sei selu ema nia kontratu ne’e

“Atu kontinua ka la kontinua ne’e dalaruma sira iha razaun tanba saida mak uluk halo agora sira para ne’e Timor Gap  tenke bá hatán duni, tanba ema lori ona Timor Gap bá tribunál arbitrajen ne’e tenke bá hatán razaun saidá mak sira hapara. Ha’u fiar katák iha desizaun ruma ita tenke iha razaun atu justifika ita nian asaun ne’e. Ema iha  direitu  bá keixá maibé ita halo asaun ida ita tenke iha responsabilidade  bá hatán,” Deputadu Duarte Nunes bá Hatutan.com iha PN.

ENERPROCO LLC nu’udár empreza Teknolojia, Produsaun Petroleu no Gas  husi Estadus Unidus Amérika (“ENERPRO”) ho baze iha Houston, Taxas, iha loron 03 fulan-Abríl 2024, fó sai sira-nia komunikadu bá imprensa ne’ebé Hatutan.com asesu, mensiona ka deskreve katak sira hato’o ona pedidu Arbitrajen (RFA) iha Tribunál Internasionál Arbitrajen ICC Singapura bá rezolusaun disputa kontratuál kontra TIMOR GAP, E.P. (“TIMOR GAP”), korporasaun Estadu no Kompañia Nasional Petroleu no Gas Republika Demokrátika Timor-Leste.

Advertisement

Disputa kontratuál ida-ne’e mosu tanba violasaun materiál bá kontratu servisu husi parte TIMOR GAP relativamente ho servisu iha Bayu Undan Faze 2 kona-bá Karbon Capture and Storage (“CCS”) (Projetu”).

Jornalista Estajiária : Zita Menezes

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Trending