Hatutan.com, (08 Outubru 2024), Díli-Ministériu Justisa (MJ) liuhosi Diresaun Nasionál Terras no Propriedade (DNTP) konklui ona prosesu sira identifikasaun nian kona-bá rai sira ne’ebé sei entrega bá komandu Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) hodi harii sira-nia infra-estrutura ka edifísiu foun iha Díli.
Lee Mós: MJ Atribui Rai bá PNTL Harii Kuartél Jerál no Eskuadra Rua iha Díli

Rai Estadu balun iha área Bebonuk, Díli, ne’ebé Estadu estabelese kontratu arrendamentu ho empreza balun maibé to’o agora abandonadu. Foto/Dok.Hatutan.com
Konkluzaun hosi identifikasaun bá rai hirak ne’e, Tersa (08/10/2024), ekipa DNTP nian, Ministériu Obras Públika (MOP), Ministériu Interiór (MI), inklui estrutura másima Komandu PNTL nian rasik ne’ebé mak nu’udár na’in bá projetu halo aprezentasaun ikus nian kona-bá rezultadu sira hosi identifikasaun no levantamentu rai nian no entrega mós relatóriu iha auditóriu Komandu Jerál PNTL, Caicoli-Dili.
Iha relatóriu levantamentu bá rai nian, ekipa tékniku sira DNTP nian identifika ona fatin mak hanesan, ida mak lokaliza iha Kintál-Boot, ida fali iha área Na’in-Feto nian, ida tán maka iha eis Sede Partidu Sosialista Timor (PST) nian, seluk fali mak iha Tuana-Laran, ne’ebé pertense bá área Postu Administrativu Verra Cruz.
Rai hirak ne’e pertense nu’udár rai estadu nian iha ne’ebé mak tuir planu atu harii duni infra-estrutura bá komandu PNTL, liu-liu Eskuadra Na’in-Feto ho Eskuadra Vera Cruz nian.
Dadus DNTP ho Ministériu Obras Públikas (MOP) fó sai katak, komunidade hamutuk atus-ida resin mak sira-nian uma tenke sobu, ka sai afetadu bá iha projetu harii edifísiu foun komandu Polisia Nasionál Timor-Leste (PNTL) nian iha área kapitál Díli.
Diretór jerál Diresaun Nasionál Terras no Propriedade (DNTP), Lucas da Costa Lopes, dehan, baze bá informasaun no dadus hirak ne’e, sira mós sei hein orientasaun hosi Ministru Justisa (MJ), Sergio Hornai, hodi bele kontinua identifika komunidade afetadu sira, atu sira tama ona iha faze ida diálogu nian.
“Ita sei konvida ita-nia afetadu sira, koordena ona, para sira bele koopera ho estadu para sira bele hetan netik indemnizasaun, ka kompensasaun, ka rekuperasaun tuir orsamentu kustu ne’ebé mak iha tiha ona. Tanba ha’u haree dadus ohin fó sai ne’e kuaje 272. Tanba planu PNTL propoin ne’e iha área haat, iha Na’in-Feto, Verra Cruz, Kintál-Boot, no iha Tuana-Laran. Ida ne’e mak iha tinan ida ne’e ita sei rezolve, tanba orsamentu iha ona, entaun, ita tenke ezekuta ida ne’e,” diretór jerál DNTP, Lucas da Costa, hateten.
Diretór DNTP ne’e dehan, tempu besik sira sei koordena ho komandu jerál PNTL nune’e mós ho liña ministeriál sira, atu bele tuur hamutuk, hodi haree took nia kontinuasaun bá oin.
Hafoin diálogu ho família afetadu sira, prosesu tuir mai mak, DNTP hamutuk ho MOP no Komandu PNTL halo akordu aseitasaun, no loke konta bankária, atu nune’e projetu na’in bele transfere osan, atu sira bele hamamuk ona fatin hodi fó biban bá komandu jerál, hahú ona obra.
Iha fatin hanesan, Xefe Planeamentu Polísia Nasionál Timor-Leste, Superintendente Asistente Carlito da Silva Adorio, informa, proposta komandu PNTL nian husu fatin hamutuk neen (6) mak hanesan, Eskuadra Vera Cruz, Tuana Laran, Kazerna iha Kintál-Ki’ik nia kotuk, eis Sede PST iha duni área Vera Cruz, eis BRIMOB iha Kampung-Baru, no iha Kuartel-Jerál nian.
“Maibé, fatin haat ona maka ita hetan ona prosesu administrativamente hosi MOP ho Terras, atu nune’e bele responde ona iha 2024 nian. rai sira seluk, hanesan Kampun Baru ho Kuartel Jerál, sei prosesu bá iha 2025 ho 2026 nian,” Superintendente Asistente Carlito da Silva Adorio hatete.
Fatin hirak ne’ebé identifikadu, ekipa sira PNTL nian akompaña DNTP ho MOP, sira rekolla tiha hotu ona dadus, no prevee tiha ona mós iha programa tinan 2024 nian, atu harii bairru bá polisia nomós lojistika bá PNTL.
Kona-bá pagamentu bá komunidade afetadu atus-ida resin (102) ne’e, Superintendente Asistente PNTL nian ne’e dehan, nia laiha forsa atu fó sai ida ne’e, tanba MOP mak sei halo pagamentu.
Maibé, tuir informasaun hirak ne’ebé parte komandu PNTL asesu katak, rai ho uma sira ne’ebé halo parte bá estadu nian ne’ebé komunidade sira bá okupa tiha mak halo mudansa ruma ka la halo rehabilitasaun ruma bá uma hirak ne’e, parte Diresaun Nasionál bá Terras no Propriedade (DNTP) maka sei haree kona-bá prosesu sira administrativa nian.
Asesór Prinsipal Ministeriu Interior, Nominando Martins “Buras”, lori Governu nia naran apresia bá servisu tékniku ninian, ne’ebé mai hosi ministériu sira hotu, tanba halo koordenasaun servisu ekipa ne’ebé kapás, nia rezultadu mós di’ak.
Tuir nia, bainhira hakarak atu halo konstrusaun ida, primeiru mak estatutu rai. Kuandu estatutu rai loos ona, tuir mai mak nia dezeñu. Bainhira iha dezeñu mak foin tau orsamentu, hatama bá orsamentu, tau iha programa.
“Sé, sein estatutu rai ne’e klaru, sein dezeñu, labele tau iha orsamentu. Sé tau iha orsamentu, projetu ne’e atu halo iha ne’ebé, tanba projetu ne’e halo iha rai nia leten. Tanba ne’e mak apresiza tékniku sira nian servisu. Ministériu ho PNTL, hanesan donu projetu (na’in bá projetu),” dehan nia.
IX Governu konstitusionál nia polítika mak asuntu sira ne’ebé pendente iha PNTL, tenta tinan-lima nia laran ne’e tenke rezolve, la’os de’it konstrusaun sira mak iha nasionál, ka iha postu administrativu rua ka tolu de’it, maibé, eskuadra sira, munisipál sira, presiza haree mós, tenta sira ne’ebé posível bele rezolve iha Governasaun ida ne’e.
Jornalista: Rogério Pereira Cárceres