Hatutan.com, (21 Janeiru 2025), Díli- Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Díli (TJPID), Tersa (21/01/2025), halo julgamentu foun (re-julgamentu) bá kazu José Bernardo Soares nia mate iha sela detensaun Polísia Munisípiu Díli, iha loron 01 fulan-Setembru 2022.
Lee Mós: Kazu José Bernardo Nia Mate, Autoridade Judisiál Halo Inspesaun Bá Lokál Krime

Matebian José Bernardo Soares. Foto/Ilustrasaun
Iha re-julgamentu ne’ebé prezide husi Juis Prezidente José Escurial, no Juis adjunta Fransisca Cabral, no Afonso Carmona ne’e rona deklarasaun arguidu ho inisiál AAM.
Molok atu hahú julgamentu, Juis prosesu José Escurial lee sai akuzasaun ne’ebé mai husi Ministériu Públiku katak, iha loron 31 fulan-Setembru tinan-2022, arguidu AAM nu’udár investigadór iha Eskudara PNTL Vera Cruz, simu informasaun husi denunsiana ho inisiál VdS, ne’ebé mak informa katak nia alin ho naran Gaudencio Felipe da Silva, hetan baku iha loron 01 fulan-Setembru, tinan 2022 hale’u tuku 04:00 OTL madrugada, iha Aldeia 01, Suku Caicoli, Postu-Administravu Vera Cruz, Munisípiu Díli, ne’ebé baixa hela iha Ospitál Nasionál Guido Valdadares (HNGV).
Hafoin simu tiha informasaun refere, arguidu AAM ho arguidu TCPE, dezloka kedan ba Ospitál Nasional Guido Valadares ho objetivu atu rekolla informasaun husi Gaudencio Felipe da Silva, maibé arguidu sira la konsege foti informasaun husi Gaudencio tanba iha hela sala operasaun.
Bainhira fila husi HNGV, arguidu AAM kontinua rekolla informasaun husi VdS no husi informasaun sira ne’e identifika katak, vítima José Bernardo de Jesus Soares ho nia kolega sira mak halo agresaun fiziku hasoru Gaudencio Felipe da Silva.
Ho nune’e arguidu AAM hamutuk ho arguidu TCPE, inklui membru PNTL balu-tan, dezloka imediatu ba iha aldeia 01, suku Caicoli, postu Administrativu Vera Cruz, Munisípiu Díli hodi halo detensaun ba vítima José Bernardo de Jesus Soares ho nia kolega nain rua ho naran Paulo Mendonça ho Osorio da Costa Carvalho.
Arguidu AAM ho arguidu TCPE halo detensaun ba José Bernardo de Jesus Soares ho nia kolega Paulo Mendonça Osório da Costa Carvalho, ho objetivu hodi lori ba halo identifikasaun iha oras 12 (sanulu resin rua) nia laran iha Eskuadra PNTL postu Administrativu Vera Cruz nian.
Hafoin hala’o tiha identifikasaun iha oras 12 (sanulu resin rua) nia laran, arguidu sira liberta tiha Paulo Mendonça ho Osório da Costa Carvalho, no matebian José Bernardo de Jesus Soares, kontinua asegura iha Eskuadra PNTL. Maibé tanba eskuadra PNTL Vera Cruz la eziste sela detensaun, ho nune’e arguidu AAM fó orientasaun ba arguidu ACPE lori José Bernardo de Jesus Soares ba hatama iha sela detensaun Komando Munisípiu Díli.
Arguidu ACPE lori José Bernardo ba iha Komandu PNTL Munisípiu Díli akompaña husi Josè Bernardo nia inan no to’o iha ne’ebá arguidu ACPE entrega imediata José Bernardo ba arguidu TV hodi hatama ba sela detensaun laran, sein konfirma ba Komandate Investigasaun Munisipiu Dili, Mariano Soares nu’udár sira-nia Superior.
Durante iha sela detensaun nia laran arguidu TV maka tau-matan ba José Bernardo no la autoriza família sira husi José Bernardo nian atu haree. Bainhira José Bernardo nia bin tenta atu hakbesik ba iha atu koalia, arguidu TV hakilar ho lian makas ne’e la’ós imi nia uma ka merkadu.
Arguidu sira halo detensaun ba José Bernardo ho nia kolega na’in-rua ho objetivu atu halo indentifikasaun iha oras 12 nia laran, maibé saida maka akontese halo tiha identifikasaun arguidu sira deside lori José Bernardo ba hatama iha sela detensaun, sem justifikasaun ruma.
Iha loron, 01 fulan-Setembru 2022, iha oras 06:30 akontese v José Bernardo de Jesus Soares mate iha Sela detensaun komandu PNTL Munisípiu Díli. Tanba ne’e, MP akuza arguidu na’in tolu hanesan, ko autora material ho forma konsumada pratika krime Sekuestru ne’ebé previstu iha artigu 160 husi Kódigu Penál.
Hatán ba akuzasaun ne’ebé iha, arguidu AAM deklara katak, faktu ne’ebé konsta iha akuzasaun balu loos no balu laloos.
Arguidu AAM deklara, iha loron 01/09/2022 iha dader arguidu sira simu informasaun husi denunsia VdS, kona-ba nia alin hetan baku no baixa hela iha HNGV.
Simu tiha informasaun husi denunsiante ne’e, arguidu hamutuk ho nia kolega na’in-rua desloka kedan ba iha HNGV, maibé to’o iha ne’ebá sira la konsege ko’alia ho denunsiante nia alin ne’ebé hetan baku, tanba iha hela sala Operasaun HNGV nian.
Depois arguidu sira fila tiha mai iha Eskuadra, denunsiante ba informa ba arguidu sira iha Eskuadra katak, ema ne’ebé baku denunsiante nia alin denunsiante koñese no hatene sira nia uma. Iha momentu ne’ebá arguidu fó hatene ka bolu radiu liu husi Delta Bis, no fó hatene ba iha sira nia Komandante fó autorizasaun atu arguidu sira ba foti José Bernardo.
“Iha momentu ne’ebá ha’u ho kolega nian-tolu mak ba, ami ba ko’alia didiak ho família no momentu ne’e José Bernardo subar iha uma-laran nia ama mak bolu sai mai no ami tula lori ba Eskuadra Vera-Cruz hodi submete ba prosesu identifikasaun,” Arguidu AAM deklara iha sala julgamentu TJPID, Caicoli, Tersa (21/01/20205).
Halo tiha indentifikasaun, arguidu entrega fali José Bernardo ba iha arguidu TCPE hodi lori ba entrega iha arguidu TV seksaun investigasaun nian.
Iha momentu ne’ebá haruka arguidu TCPE lori tiha José Bernardo ba entrega arguidu TV. Depois arguidu kontinua hala’o nia servisu, no fila ba uma iha oras tuku 17:00 loraik. No liu tiha oras balu maka arguidu simu informasaun husi arguidu nia komandante katak, ema ne’ebé ohin halo indentifikasaun mate. Tanba ne’e arguidu mós ba kedan iha Eskuadra, no to’o iha ne’eba arguidu haree José Bernardo nia inan maka tanis hela, no vítima mate hela iha sela.
tuir arguidu nia hatene, vítima mate tanba tara an, no momentu ne’ebá arguidu TV maka hein sela detensaun. Arguidu dehan iha momentu ne’ebá arguidu halo indentifikasaun ba vitima, vitima koalia ho livre la iha ameasa baku ruma ba iha vitima.
Bainhira halo tiha identifikasaun ba José Bernardo nia halo kedan auto notísia hodi Informa kedan ba Ministériu Públiku tuir artigu 53 númeru 5 hateten halo identifikasaun komunika kedan ba iha MP ka lae, arguidu deklara momentu ne’ebá halo tiha identifikasaun ba vítima, arguidu halo kedan auto partisipasaun hodi komunika ba iha MP.
Arguidu deklara tan katak, tuir regra ne’ebé iha kuandu arguidu sira halo identifikasaun hotu ona, entrega ba iha seksaun investigasaun nian, regra atu entrega prenxe formuláriu identifikasaun, ne’e hatudu katak sira nia servisu hotu ona, husi parte investigasaun maka sei hare fali.
Arguidu halo tiha identifikasaun kontinua entrega vítima José Bernardo ba iha seksaun investigasaun nian hodi tau ba iha sela detensaun ida ne’e tuir regra ne’ebé maka iha. No atu asegura vivítima José labele iha liur hodi kria tan problema foun, tanba Gaudensiu ne’ne’ebé hetan baku husi José Bernardo baixa iha Ospitál nia kondisaun grave.
Arguidu nia koñesimentu iha de’it identifikasaun, maibé kona-ba saida maka akontese ba vítima iha sela to’o tara an, arguidu la iha koñesimentu no momentu ne’ebá problema ne’ebé iha akontese entre grupu rua arte-marsiál ho arte-rituál.
Rona tiha arguidu, Tribunal deside adia julgamentu ba loron 18 fulan-Fevereiru 2025, hale’u tuku 14:00 Otl hodi rona fali arguidu na’in-rua seluk nia deklarasaun.
Iha julgamentu ne’e Ministériu Públiku reprezenta husi Prokuradór Adérito Tilman, arguidu hetan asisténsia legal husi Defensór Públiku Eustáquio Guterres, no Juvenál Yenes Freitas.
Jornalista: Vito Salvadór