Hatutan.com, (23 Juñu 2025), Díli—Parlamentu Nasionál, Segunda (23/06/2025), la aprova rezolusaun númeru 63/VI(2a) ne’ebé aprezenta husi Bankada FRETILIN ho PLP atu loke investigasaun kle’an hodi hatene faktu ka lia-loos kona-bá oinsá fujitivu Arnolfo Teves Jr tama mai territóriu nasionál Timor-Leste to’o deporta fila ba nia nasaun orijen Filipina iha loron 29 fulan-Maiu, tinan ne’e.
Lee Mós: Hotu Ona Aventura Fujitivu Arnolfo Teves Jr iha Timor-Leste no Deporta Ona Bá Filipina

Aviaun Jet privadu ne’ebé transporta fujitivu Arnolfo Teves Jr ho família mai TL iha fulan-Abríl 2023. Foto/supply
Rezolusaun Bankada FRETILIN ho PLP nian ne’e la pasa tanba hetan votu kontra husi membru deputadu prezensa na’in-34, votu a-favór 20, no abstensaun haat (4).
Deputadu proponente David Dias Ximenes Mandante hateten antes ne’e Xefe Bankada CNRT Duarte Nunes maka husu halo investigasaun nune’e maka Bankada FRETILIN hamosu projetu rezolusaun ida-ne’e para mutuk halo investigasaun, tanbasá kazu Fujitivu Arnolfo Teves Jr sei eziste duvida ida, katak sé maka halimar ho buat sira ne’e.
“Tansá maka tenke investiga, iha PN ne’e la’ós tribunál, investiga para apuramentu verasidade faktu nian, iha duni ga lae, ita la’ós dehan atu kondena kedan ema lae, ita apura verasidade faktu depois maka iha duni indísiu krime ita halo enkaminamentu bá instituisaun relevante. Ne’e maka ha’u dehan keta halo ita-boot sira haree konteúdu rezolusaun ne’e la konkorda ita-boot sira bele aprezenta fali ami apoia fali de’it. Maibé tán iha duvida investigasaun ne’e tenke halo ami nia pontu apartir maka tenke iha investigasaun para apuramentu verasidade saida maka akontese, tanba ita iha ne’e iha duvida, ita duun malu, tanba ne’e tenke halo investigasaun para iha verasidade apuramentu faktu nian,” Deputadu David “Mandati” Dias Ximenes afirma iha plenária PN.
Iha sorin seluk, proponente husi Bankada FRETILIN, Antoninho Bianco hateten projetu rezolusaun ne’e mosu atu Bankada sira labele duun malu sé maka sala sé maka loos, atu buka dadus para verasidade informasaun ne’ebé ema hotu ko’alia, la’ós Parlamentu Nasionál de’it, sosiedade sivíl tomak mós ko’alia bá kazu Arnolfo Teves Jr.
“Atu aban-bainrua labele repete aktu sira hanesan ne’e, nein Prezidente Repúblika no Governu, tanba estadu ne’e la’ós Governu no Prezidente Repúblika de’it, estadu ne’e órgaun haat, nune’e desizaun tribunál supremu ne’e ida nian tenke kumpre ne’e konstituisaun . La’ós desizaun seluk sai ita halo desizaun seluk tanba ita maka ukun, ne’e maka labele akontese,” Deputadu Antoninho Bianco hateten.
Iha fatin hanesan Xefe Bankada CNRT Duarte Nunes hateten, nia sei relembra kestaun saida maka antes ne’e nia foti iha Parlamentu Nasionál katak tanbasá maka mosu tiha desizaun tribunál rua ne’ebé kontraditória.
Depois Governu buka dalan halo komunikasaun ho Governu Filipina prosesu la’o hela, to’o Governu Filipina mós garante ona katak sei laiha torturasaun bá ema ne’e entaun Governu konkorda malu ona atu halo deportasaun.
“Antes halo polítiku ida-ne’e mosu fali desizaun ida ne’ebé dehan la konkorda la halo estradisaun, halo Governu konfuzaun tiha, ita halo estadu sai hanesan ha’u lahatene atu esplika oinsá, maibé estadu ida tenke deside bainhira interese povu no estadu nian tenke halo desizaun,” Deputadu Duarte Nunes afirma.
Nia hatutan, labele mai fali desizaun ida atrapalla fali Governu ida dehan bele, derrepente grupu ida mai dehan labele, labele tanba saida, ida-ne’e maka ita halo Governu atu la folin de’it iha mundu internasionál nian matan.
Membru Parlamentu Nasionál ka Deputadu proponente bá rezolusaun ne’e maka hanesan; Deputadu Aniceto Lounginhos Lopes Guterres, Deputada Maria Angelina Sarmento, Deputadu Joaquin dos Santos Boraluli, Deputadu Antoninho Bianco, Deputada Nurima Ribeiro Alkatiri, Deputadu David “Mandati” Dias Ximenes, Deputada Maria Angelica Rangel da Cruz, Deputada Marquita Soares, Deputadu Abilio Quintao Pinto ho Deputadu Jose da Cruz.
Fó hanoin fali katak Fujitivu ho estatutu red notice hosi Organizasaun Internasionál Polísia Kriminál (INTERPOL, sigla ingles) ho naran kompletu Arnolfo “Arnie” Alipit Teves Jr ka Arnolfo Teves Jr tama iha territóriu Timor-Leste iha loron la fiksa, fulan-Abríl 2023 ho aviaun jet privadu hamutuk ho nia feen no oan-feto.
Bainhira Arnolfo Teves Jr ne’ebé sai hanesan autór bá kazu omisídiu oioin iha provínsia Negru Oriental, Filipina, to’o iha Aeroportu Internasionál Prezidente Nicolau Lobato, Díli, simu ho “onra” direta hosi asesór prinsipál balun hosi órgaun Estadu Repúblika Demokratika Timor-Leste (RDTL) nian.
Durante halo estadia iha Díli-Timor-Leste, Arnolfo Teves Jr hela iha fatin oioin iha Dili, inklui fatin elite balun. Nia halo esforsu oioin atu bele hetan azilu polítika, inklui halo komunikasaun ho figura importante balun iha Timor-Leste atu bele fasilita nia tama Eropa, maibé esforsu sira-ne’e la konsege no la hetan aseitasaun.
Iha loron 26 fulan-Jullu tinan 2023 iha Manila-Filipina, Konsellu Anti-Terrorizmu (ATC, sigla inglés) hasai rezolusaun númeru 43 (2023) hodi konsidera Arnolfo A. Teves, Jr ho nia grupu armadu nu’udár grupu terrorista tanba envolve iha kazu omisídiu no abuzu seksuál iha Negros Oriental.
Antigu lejizladór Falipina nian ne’e rejista hanesan red notice Organizasaun Internasionál Polísia Kriminál (INTERPOL, sigla inglés) iha fulan-Fevereiru 2023. Notifikasaun red notice hosi INTERPOL ne’e nu’udár anúnsiu ne’ebé husu bá autoridade justisa sira iha mundu atu buka tuir no kaptura fujitivu ne’ebé presiza halo estradisaun, entrega aan no enfrenta ka kolabora ho justisa.
Arnolfo Teves Jr nia aventura durante liu tinan-rua (2023-2025) hela iha Timor-Leste, termina iha loron, 29 fulan-Maiu, tinan ne’e, liuhosi desizaun Governu Timor-Leste hodi deporta nia fila ba nia rai orijen Filipina tanba viola Lei Migrasaun Timor-Leste nian.
Jornalista: Zita Menezes