Hatutan.com, (02 Agostu 2025), Díli– Tribunál Rekursu liuhusi plenária Juiz Tribunál Rekursu nian  iha loron 31 fulan-Jullu 2025 deside no deklara alterasaun ba Lei Organizasaun Judisiária no mós nomeasaun ba prezidente Tribunál Rekursu, inkonstitusionál.

Lee Mós: Alterasaun Lei Organizasaun Judisiáriu, Opozisaun Konsidera Tentativa Interfere Funsionamentu Podér Judisiáriu

Hatán ba desizaun Tribunál Rekursu nian ne’e, Prezidente Repúblika (PR) José Ramos-Horta, Sábadu (02/08/2025), hateten desizaun  Tribunál Rekursu nian ne’e la iha impaktu no la kestiona legalidade Konstitusionál nomeasaun Prezidente Tribunal Rekursu (PTR), Afonso Carmona.

PR José Ramos-Horta akompaña husi MNEK Bendito Freitas realiza konférensia imprensa iha sala VIP Aeroportu Internasionál Prezidente Nicolau Lobato, Sábadu (02/08/2025). Foto/Juvinal Cabral dos Santos

“Ha’u hanoin média balun interpreta desizaun ne’e sala karik? Dalaruma, ha’u lee, ha’u haree ita-boot sira tanba la estuda didi’ak desizaun husi Tribunál nia ne’e depois konfuzaun. Desizaun ne’e Tribunal Rekursu nian la iha impaktu, la kestiona legalidade Konstitusionál nomeasaun Prezidente Tribunal Rekursu (PTR) ne’e mantein,” Xefe Estadu José Ramos-Horta hateten ba jornalista sira  bainhira to’o fali iha Timor-Leste ha nia vizita Estadu ba Indonézia.

Ramos-Horta halo komentáriu badak de’it kona-bá desizaun tribunal ko’alia, buat balun Tribunal rasik viola regra, Leí funsionamentu Tribunál nian, se mak bele ba tuur iha ne’ebá halo julgamentu ida ne’e asuntu seluk ida grave, kle’an.

“Problema boot mak ne’e konfirma  de’it kritika ne’ebé ema barak halo, Primeiru Ministru hatete dala-barak ha’u mós hatete falta de’it independénsia integridade iha Tribunal Rekursu, haree de’it sé mak sira hili para halo fali desizaun ne’e  haree detallu, faktu data buat sira ne’e hotu,”  Ramos-Horta hateten.

Prezidente Repúblika haktuir buat barak irregular loos sira halo, entaun ne’e pertense ona  Konsellu Superiór Majistratura, nune’e haree loke prosesu disiplinár ba Tribunál Rekursu rasik, ne’e nia sei haree. Ne’e sei impaktu boot, depois bainhira kria Tribunál Supremu Justisa se mak atu ba Tribunál Supremu Justisa, se mak la ba.

“Hatudu integridade, independénsia, kompeténsia juis sira ne’e nian, entaun ne’e ita sei haree, ne’e hanesan teste di’ak ida ba Prezidente Repúblika nune’e haree kompeténsia Tribunál nian, sira nia kompeténsia nune’e Xefe Estadu bele konfia sira dudu ba Tribunál Supremu Justisa ne’e di’ak loos ba ha’u haree Tribunál Supremu Justisa sei ba oin, agora ba ho sira ne’ebé oras ne’e daudaun tuur iha Tribunál Rekursu ne’e buat seluk fali ona,” Xefe Estadu José Ramos-Horta hateten.

Tribunál Rekursu deklara inkonstitusionál alterasaun ba Lei Organizasaun Judisiál, ne’ebé aprova hosi maioria parlamentár  no ba nomeasaun Prezidente Tribunál Rekursu husi  painél deklara alterasaun inkonstitusionál.

Iha fulan-Abríl liubá, Parlamentu Nasionál aprova ona mudansa sira ba Lei Organizasaun Judisiál nian hodi permite Xefe Estadu nomeia Prezidente Tribunal Rekursu nian entre juis Timoroan sira ho esperiénsia liu tinan 20 no ne’ebé la’ós membru hosi órgaun ne’ebá.

Maski hetan krítika maka’as hosi lider opozisaun FRETILIN ho PLP, Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, promulga lei ne’e sai hanesan lei ba nomeia Afonso Carmona ba Prezidente Tribunál Rekursu mai husi juis segunda klase ne’ebé simu pose iha loron 29 fulan-Abríl 2025.

Iha fulan tuir mai, Maiu 2025, Bankada opozisaun FRETILIN HO PLP hato’o pedidu fiskalizasaun abstrata kona-bá konstitusionalidade hosi Lei Organizasaun Judisiál nian tanba opozisaun konsidera Bankada maioria Parlamentár CNRT ho PD halo alterasaun ba Lei Organizasaun Judisiária no desizaun Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta nian nomeia juis segunda klase Afonso Carmona viola transmite legal ka Konstituisaun RDTL.

Desizaun Tribunál Rekursu nian deklara alterasaun ba Lei Organizasaun Judisiária, nune’e mós nomeasaun ba prezidente Tribunál Rekursu, inkonstitusionál.

Jornalista: Juvinal Cabral dos Santos