Connect with us

Polítika

PN Husu Involve Eis FALINTIL Sira iha Serimónia Aniversáriu Tinan 50

Published

on

Hatutan.com, (18  Agostu 2025), Díli– Membru Parlamentu Nasionál, Natalino dos Santos husu  entidade estadu hotu ne’ebé sei komemora  loron aniversáriu Forsa Armada Libertasaun Nasionál Timor-Leste (FALINTIL) ba dala-50 ne’ebé monu iha loron  20 fulan-Agostu 2025, involve eis FALINTIL sira ne’ebé sei moris.

Lee Mós: Ezisténsia FALINTIL Iha Tempu Rezisténsia Dignifika Povu TL

Komandante ein-Xefe FALINTIL, Kay Rala Xanana Gusmão, Vise-Xefe Estadu Maiór FALINTIL, Taur Matan Ruak ho Komandante FALINTIL, Lere Anan Timor. Foto/Dok.Estadu

Membru Komisaun B trata asuntu negósiu estranjeiru no seguransa defeza  ne’e afirma, nu’udár Timoroan orgullu bá loron ida-ne’e, hakarak parabeniza forsa FALINTIL  no forsa defeza Timor-Leste (FDTL), liuliu bá sobrevivente sira FALINTIL nian iha 20 Agostu 1975 ne’ebé barak mate ona, balu sei iha hela.

“Husu bá entidade estadu sira hotu iha munisípiu karik komemorasaun  loron FALINTI, 20 Agostu 2025 labele  haluha konvida eis FALINTIL sira no asuwa’in sira ne’ebé balu sei moris hela hodi hola parte iha loron istóriku ida-ne’e,” Deputadu Natalino dos Santos bá jornalista sira iha PN, Segunda (18/08/2025).

Advertisement

Nia hateten agora F-FDTL asume responsabilidade atu liberta povu ho meiu sira nian ho kondisaun sira nian atu fó nafatin defeza bá soberania ida-ne’e nune’e dezenvolvimentu bele la’o.

“Ha’u espera katak ho loron ida-ne’e ita hotu hanoin bá pasadu, sai hanesan referénsia, depois hateke bá futuru atu dezenvolve rai ida-ne’e iha estadu direitu demokrátiku no halo tuir mehi boot eroi sira nian iha altura ne’ebá hamriik atu defende rai ida-ne’e liberta patria no liberta povu,” Deputadu Natalino dos Santos hateten.

Kria Kondisaun Dignu Bá Forsa Reforma Sira

Deputadu Natalino dos Santos hatutan tán katak, karik lei reforma obrigatóriu  iha ona tenke implementa tuir ida-ne’e, tenke iha kondisaun bá forsa  reforma ho dignu tanba, jenerál sira no forsa sira ne’e sira husi forsa FALINTIL  maka transforma mai forsa defeza ka FDTL.

“Sira nian vida tomak no vida juveníl ne’e dedika tomak bá rai ida-ne’e ho povu ida-ne’e, agora sé reforma obrigatóriu husu Ministériu Defeza no liuliu Governu no instituisaun F-FDTL atu kria kondisaun no tratamentu dignu bá sira,”  Deputadu Natalino dos Santos hateten.

Advertisement

Membru Bankada CRNT ne’e afirma, nune’e bainhira forsa  sira fila bá vida sivíl sira hela hakmatek duke sira bá fali vida sivíl depois buka fali servisu seluk, ida-ne’e maka Governu tenke haree bainhira forsa FALINTIL sira ne’e hetan reforma ho dignu nune’e labele suspire sira nian moris.

Iha fatin hanesan Xefe Bankada PLP, Deputada Maria Angelina Sarmento hateten, kona-bá reforma bá F-FDTL ne’ebé idade tama ona bá 60 bá leten ne’e polítika IX Governu nian karik sira haree tempu ona atu halo reforma bá ema hirak ne’e.

“Maibé bá ha’u maka importante liu ita presiza fó rekoñesimentu bá ema nian kontribuisaun, dedikasaun bá instituisaun ida-ne’e, tanba instituisaun F-FDTL harii ho ruin no ran no prosesu ida naruk to’o ikus sai instituisaun independente no profisionál,” Deputada Maria Angelina tenik.

Tuir nia, bainhira Governu hola ona desizaun polítika atu halo reforma bá ema hirak ne’ebé kontribui bá instituisaun ida-ne’e nian dezenvolvimentu,  presiza kria kondisaun atu dignifika nafatin sira la’ós de’it reforma, maibé oinsá maka dignifika sira atu re-integra bá komunidade nune’e sira bele prontu sai hanesan sidadaun bai-bain.

Antes ne’e Xefe Estadu Maiór FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL), Tenente Jenerál, Domingos Raúl, “Falur Rate Laek” hateten asuntu reforma ba FALINTIL ativu sira iha F-FDTL ne’e kompeténsia Governu no estadu Timor-Leste nian.

Advertisement

“Asuntu ida ne’ebé Reforma Veteranu ne’e la’ós ha’u nian no preokupasaun ita-boot (Jornalista-red) nian de’it, ne’e preokupa estadu no Governu nian, ha’u hatene katak sira halo ona no prepara ona kondisaun atu reforma oinsá ka rezerva oinsá ka sá regalia sira hetan,” Tenente Jenerál, Domingos Raúl, “Falur Rate Laek afirma.

Jornalista : Zita Menezes

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Trending