Connect with us

Polítika

Adezaun Timor-Leste Ba ASEAN, Mari Alkatiri Kontente ho Taridu

Published

on

Hatutan.com, (05 Setembru 2025), Díli— Sekretáriu Jerál Partidu FRETLIN, Mari Alkatiri,   kontente  ho novidade pozitivu kona-bá Timor-Leste bele sai membru plena  ASEAN-sigla ingles) iha loron 26 fulan-Outubru ne’e, maibé laran taridu mós tanba Timor-Leste seidauk iha  kondisaun  hanesan infrasturutra no  kapasidade administrasaun.

Lee Mós: Timor-Leste Nia Adezaun Formal Ba ASEAN Marka Ona Ba Loron 26 fulan-Outubru 2025

Eis Peimeiru-Ministru  Mari Bin Amude Alkatiri hateten,  akordu  hamuk 41  atu tama ASEAN seidauk ratifika iha Parlamentu Nasionál,  tanba ne’e nia husu  Primeiru-Ministru  Kay Rala Xanana Gusmão ho Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta atu prepara hodi hatan  iha reuniaun sira.

Advertisement

Sekretáriu Jerál Partidu FRETILIN, Mari Alkatiri. Foto/Juvinal Cabral

“Bá ha’u  kontente tanba  ita tama ASEAN, maibé ha’u nia laran taridu tanba  tinan -20 resin ita prepara aan  atu tama ASEAN   ita seidauk iha kondisaun  atu tama, ne’e sé maka sala, sira ukun rai ne’e to’o tempu naruk  gasta osan atu mohu tiha ona no sira rasik   mós dehan osan sei mohu,” Mari Alkatiri hateten bá jornalista sira hafoin  remata atividade sertame iha Komite Sentrál FRETILIN (CCF), Díli, Sesta (05/09/2025).

Mari Alkatiri hatutan, tinan 20 resin ona seidauk prapra konsidaun, inklui institusionál, administrasaun laiha kapasidade, agora atu tama ona  to’o iha ne’e bá atu partisipa iha reuniaun sira, di’ak liu la bele ko’alia.

“Tanba ita ko’alia  mós sala de’it, tanba akordu 41 seidauk ratifika, tempu la sufisiente ona  tanba buat ne’e la’ós hakerek de’it ,maibé tenke hataudu estátistiku  saída, atu hakerek  de’it selu ema espesialista mai  hakerek fulan de’it halo romansa ida,” Mari Alkatiri tenik.

Nia dehan,  Timor-Leste bele tama,  maibé seidauk iha kondisaun atu tama, tanba país  balun hakarak sai kampiaun  maka lori  Timor-Leste tama ASEAN.

“Di’ak liu imi prepara aan lai atu sai kampiaun, dehan katak ami sai prezidente  ami maka atu lori Timor-Leste atu tama, ” Alkatiri hateten.

Nia fundamenta katak seidauk iha kondisaun tama ASEAN ho razaun Governu da-sia la funsiona,  ezemplu hanesan RAEOA la’o didi’ak sira bá sobu  rahun hotu. Hatene de’it  sobu maibé harii la hatene

Advertisement

“Agora halo Estrada boboot ha’u la hatene  atu halo saída ninian,  halo saída de’it gasta osan  de’it, osan 30% tama bolsu,  ida-ne’e maka problema,” Alkatiri dehan tan.

Iha sorin seluk  Preimeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão  hatete, sei iha  akordu 41 ne’ebé  tenke konkorda, ratifika antes loron 26 fulan-Outubru  tama ASEAN.

“Ha’u informa bá  Prezidente Repúblika, ha’u koordena tiha ona ho Ministériu Negosiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK) atu ko’alia ho ita nia Sekretariadu nune’e Sekretariadu ko’alia iha ASEAN katak loron 01 fulan-Outubru bá  oin, ita nia Parlamentu Nasionál sei okupadu tebe-tebes ho orsamentu,”  PM Xanana bá Jornalista hafoin remata  ekontru semanál ho Prezidente Repúblika José Ramos Horta,  iha palásíu Prezidensiál,  Kinta foin lalais ne’e.

PM Xanana  haktuir , to’o agora, Governu  submete ona  dokumentu hitu ba Parlamentu Nasionál no sei kontinua submete to’o dokumentu 14 ne’ebé obrigatóriu. Dokumentu sira ne’e tenke haree no aprova iha Parlamentu Nasionál antes submete bá ASEAN.

Nia haktuir,  deputadu sira hotu iha PN konkorda atu aprova dokumentu sira ne’e , maibé agora  sei resesu,  sei tama fali iha loron  15 to’o loron 30 fulan-Setembru. Restu dokumentu ne’ebé sei hato’o tan, Governu sei kontinua análize , maibé prosesu ida ne’e fasil.

Advertisement

“Ha’u informa bá Prezidente Repúblika kona-bá prosesu preparasaun ida ne’e, atu ita hotu-hotu sente klaru katak Timor-Leste sei prontu ba ASEAN,” Xanana tenik

Jornalista: Marcelino Tomae

 

 

 

Advertisement

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Trending