Connect with us

Polítika

Komisaun C Identifika Irregularidade Barak iha Ró Haksolok

Published

on

Hatutan.com, (09 Outubru 2025), Díli– Komisaun C Parlamentu Nasionál iha loron 25 fulan-Jullu 2025, halo vizita ofisiál id aba Portugál hodi halo fiskalizasaun ba Ró Haksolok.

Lee Mós: Prokuradór Jerál Garante Finaliza Investigasaun Kazu Ró Haksolok

Prezidente Autoridade RAEOA Mari Alkatiri, tempu ne’ebá akompaña hosi Bispu Eméritu Dom Carlos Filipe Ximenes Belo, SDB ho Madre Guilhermina Marçal FdCC, hala’o lansamentu ka husik ró Haksolok  ba iha tasi iha Portugál, Sesta (26/05/2017). Foto/Dok. ISQ.

Iha fiskalizasaun ba Ró Timor-Leste nian ne’ebé Autpridade Rejiaun Administrativu Oé-Cusse Ambeno (RAEOA) no Zona Ekonomia Espesiál Sosiál Merkadu (ZEESM) gasta ona orsamentu Estadu ho montante millaun $4 ne’e iha irregularidade barak.  

“Ami halo aprovasaun bá relatóriu vizita bá Portugál, ami mós bá vizita instituisaun seguransa sosiál Kamara Kontas,  Asembleia Repúblika ka bolu Parlamentu no ikus liu maka ami halo vizita bá  fatin konstrusaun bá Ró Haksolok iha Atlantic Eagle Ship Building, ami bá vizita iha ne’ebá iha loron 25  fulan-Jullu 2025 hodi halo reuniaun mós ho lideransa sira iha fatin produsaun Ró Haksolok nian no vizita direita bá kontrusaun Ró Haksolok nota katak iha irregularidade tebe-tebes,” prezidente Komisaun C PN,  Deputada Cedelizia Faria dos Santos, informa bá Jornalista sira iha PN, Kinta (09/10/2025).

Advertisement

Tuir relatóriu komisaun C katak orsamentu ne’ebé Parlamentu Nasionál  aprová, primeiru Governu fó millaun $17  no tuir mai millaun $14 no tuir relatóriu Governu Timor-Leste nian katak pagamentu ba Ró Haksolok porsentu 100 (%), maibé kompañia Atlantic Eagle Ship Building dehan katak orsamentu balu  ne’e sira la simu ida.

“Ami  nia pergunta, sé orsamentu balu nia la simu sé pagamentu 100%  ona osan balu iha ne’ebé hela tanba ne’e maka ami dehan sei iha irregularidade,” Deputada Cedelizia Faria dos Santos hateten.

Nia afirma kompañia mós gasta ona milllaun $3 liu ona ne’ebé la tama iha kontratu no kompañia gasta konforme nia hakarak, no hatudu katak Governu deve hela milllaun $3 no kompañia ne’e hakarak Governu Timor-Leste fó tan millaun $8,5.

“Imajina orsamentu ida Governu aprová fó ne’e kuazé millaun $34 loloos bele halo ona Ró rua,” nia hateten.

Iha fiskalizasaun komisaun ne’e identifika katak orsamentu ida Governu fó bá la’ós halo Ró Haksolok de’it, maibé uza osan ne’e hadi’a mós sira nia  office no armazen  sira tanba ne’e maka Ró Haksolok ne’e labele hotu.

Advertisement

“Ita nian osan millaun $14 sosa asoen ne’e sira uza bá hadi’a loos tiha sira nian estaieiru ne’e, aat liután kada fulan ita nia Governu tenke selu $9,000.00 bá aluga estaleiru ne’e to’o 2026 liu ita tenke aluga $30,000.00 kada fulan, ne’e imajina osan ne’e ita tau hotu Ró Haksolok ne’e gasta to’o hira,” nia tenik.

Rekomenda Ministériu Públiku Aselera Prosesu Investigasaun Bá Ró Haksolok

Ho irregularidade sira ne’ebé fó prejuizu mai Estadu Timor-Leste, Komisaun C rekomenda bá Governu la bele tau tán orsamentu bá konstrusaun Ró Haksolok nian, tanba prosesu legal agora la’o hela Ministériu Públiku halo hela investigasaun.

“Ami rekomenda bá MP labele ko’alia de’it, bá públiku katak prosesu ne’e hanesan ne’e, maibé ami sujere para prosesu ne’e la’o lalais uitoan para ita bele apura loloos faktu, tanba PN la’ós bá halo auditoria no investigasaun maibé bá halo fiskalizasaun,” dehan Deputada Cedelizia.

Membru Bankada CNRT ne’e afirma tán katak ema sira iha konstrusaun Ró Haksolok la konkorda komisaun C haree direita kondisaun mákina no monitór Ró Haksolok.

Advertisement

“Ró rasik bainhira ami tama, sira lalori ami bá haree makina, ami hakarak sira halo start uituan bá makina Ró Haksolok, tanba tinan 2017 ita inaugura tiha ona, ne’e mós  sira la konkorda ami bá kraik atu haree mákina ne’e funsiona duni ka lae, sira tau hela maka hanesan fiu sira ne’e maka tuun hela bá  sira kala tau jeradór oan ida maka iha ne’ebá, mais ami hakarak haree mak monitor pelemenus Ró ne’e halo nusa ne’e mós sira la konkorda, Ró ne’e ita haree husi liur karik pinta sira ne’e kor atu hotu ona ita hare besi tuan ne’e loos,  ita lansa ona tuir loloos halo moris para ita haree maibé ne’e la akontese situasaun loloos maka ida-ne’e,” nia afirma.

Jornalista : Zita Menezes

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Trending