Hatutan.com, (09 Outubru 2025), Díli– Komisaun C Parlamentu Nasionál iha loron 25 fulan-Jullu 2025, halo vizita ofisiál id aba Portugál hodi halo fiskalizasaun ba Ró Haksolok.

Lee Mós: Prokuradór Jerál Garante Finaliza Investigasaun Kazu Ró Haksolok

Prezidente Autoridade RAEOA Mari Alkatiri, tempu ne’ebá akompaña hosi Bispu Eméritu Dom Carlos Filipe Ximenes Belo, SDB ho Madre Guilhermina Marçal FdCC, hala’o lansamentu ka husik ró Haksolok  ba iha tasi iha Portugál, Sesta (26/05/2017). Foto/Dok. ISQ.

Iha fiskalizasaun ba Ró Timor-Leste nian ne’ebé Autpridade Rejiaun Administrativu Oé-Cusse Ambeno (RAEOA) no Zona Ekonomia Espesiál Sosiál Merkadu (ZEESM) gasta ona orsamentu Estadu ho montante millaun $4 ne’e iha irregularidade barak.  

“Ami halo aprovasaun bá relatóriu vizita bá Portugál, ami mós bá vizita instituisaun seguransa sosiál Kamara Kontas,  Asembleia Repúblika ka bolu Parlamentu no ikus liu maka ami halo vizita bá  fatin konstrusaun bá Ró Haksolok iha Atlantic Eagle Ship Building, ami bá vizita iha ne’ebá iha loron 25  fulan-Jullu 2025 hodi halo reuniaun mós ho lideransa sira iha fatin produsaun Ró Haksolok nian no vizita direita bá kontrusaun Ró Haksolok nota katak iha irregularidade tebe-tebes,” prezidente Komisaun C PN,  Deputada Cedelizia Faria dos Santos, informa bá Jornalista sira iha PN, Kinta (09/10/2025).

Tuir relatóriu komisaun C katak orsamentu ne’ebé Parlamentu Nasionál  aprová, primeiru Governu fó millaun $17  no tuir mai millaun $14 no tuir relatóriu Governu Timor-Leste nian katak pagamentu ba Ró Haksolok porsentu 100 (%), maibé kompañia Atlantic Eagle Ship Building dehan katak orsamentu balu  ne’e sira la simu ida.

“Ami  nia pergunta, sé orsamentu balu nia la simu sé pagamentu 100%  ona osan balu iha ne’ebé hela tanba ne’e maka ami dehan sei iha irregularidade,” Deputada Cedelizia Faria dos Santos hateten.

Nia afirma kompañia mós gasta ona milllaun $3 liu ona ne’ebé la tama iha kontratu no kompañia gasta konforme nia hakarak, no hatudu katak Governu deve hela milllaun $3 no kompañia ne’e hakarak Governu Timor-Leste fó tan millaun $8,5.

“Imajina orsamentu ida Governu aprová fó ne’e kuazé millaun $34 loloos bele halo ona Ró rua,” nia hateten.

Iha fiskalizasaun komisaun ne’e identifika katak orsamentu ida Governu fó bá la’ós halo Ró Haksolok de’it, maibé uza osan ne’e hadi’a mós sira nia  office no armazen  sira tanba ne’e maka Ró Haksolok ne’e labele hotu.

“Ita nian osan millaun $14 sosa asoen ne’e sira uza bá hadi’a loos tiha sira nian estaieiru ne’e, aat liután kada fulan ita nia Governu tenke selu $9,000.00 bá aluga estaleiru ne’e to’o 2026 liu ita tenke aluga $30,000.00 kada fulan, ne’e imajina osan ne’e ita tau hotu Ró Haksolok ne’e gasta to’o hira,” nia tenik.

Rekomenda Ministériu Públiku Aselera Prosesu Investigasaun Bá Ró Haksolok

Ho irregularidade sira ne’ebé fó prejuizu mai Estadu Timor-Leste, Komisaun C rekomenda bá Governu la bele tau tán orsamentu bá konstrusaun Ró Haksolok nian, tanba prosesu legal agora la’o hela Ministériu Públiku halo hela investigasaun.

“Ami rekomenda bá MP labele ko’alia de’it, bá públiku katak prosesu ne’e hanesan ne’e, maibé ami sujere para prosesu ne’e la’o lalais uitoan para ita bele apura loloos faktu, tanba PN la’ós bá halo auditoria no investigasaun maibé bá halo fiskalizasaun,” dehan Deputada Cedelizia.

Membru Bankada CNRT ne’e afirma tán katak ema sira iha konstrusaun Ró Haksolok la konkorda komisaun C haree direita kondisaun mákina no monitór Ró Haksolok.

“Ró rasik bainhira ami tama, sira lalori ami bá haree makina, ami hakarak sira halo start uituan bá makina Ró Haksolok, tanba tinan 2017 ita inaugura tiha ona, ne’e mós  sira la konkorda ami bá kraik atu haree mákina ne’e funsiona duni ka lae, sira tau hela maka hanesan fiu sira ne’e maka tuun hela bá  sira kala tau jeradór oan ida maka iha ne’ebá, mais ami hakarak haree mak monitor pelemenus Ró ne’e halo nusa ne’e mós sira la konkorda, Ró ne’e ita haree husi liur karik pinta sira ne’e kor atu hotu ona ita hare besi tuan ne’e loos,  ita lansa ona tuir loloos halo moris para ita haree maibé ne’e la akontese situasaun loloos maka ida-ne’e,” nia afirma.

Jornalista : Zita Menezes