Connect with us

Polítika

Alkatiri Haksolok Timor-Leste Tama ASEAN no Susesu Ne’e Sura Ema Hotu

Published

on

Hatutan.com, (27 Outubru 2025), Díli-Sekretáriu Jerál Partidu FRETILIN, Mari Alkatiri, haksolok Timor-Leste tama ona ASEAN, mais labele halo fali   ida-ne’e sai razaun para atu halo festa, maibé razaun para atu prepara an, atu hatudu katak Timor-Leste iha kbiit duni no susesu ne’e sura ema hotu.

Lee Mós: Timor-Leste Ofisiál Sai Membru ASEAN Ba Dala-11

Sekrétariu Jerál Partidu FRETILIN Mari Alkatiri to’o fali iha Timor-Leste hafoin halo vijita ba Portugál no Reinu Unidu. Foto/Juvinal Cabral dos Santos

 “Ita tama ASEAN ne’e atu hatama tan ita-nia kapasidade valor, prinsipiu iha ASEAN atu ajuda halo ASEAN tomak sai fali plataforma rejionál ida, ita mós bele iha funsaun ida. Balun iha duvida, to’o horseik no ohin, balun sei iha duvida ba aban mós iha nafatin duvida. Ita hotu kontenti ka haksolok tama ona mais labele halo fali   ida ne’e sai razaun para atu halo festa, maibé razaun para ita atu prepara an atu hatudu katak ita iha kbiit duni, ita hotu la’ós ema ida ka rua,” lider opozisaun ne’e hateten ba jornalista iha sala VIP Aeroportu Internasionál Prezidente Nicolau Lobato, Segunda (27/10/2025).

Alkatiri dehan, agora labele hanoin uluk direitu, maibé kapasidade Timor-Leste sai membru ASEAN ne’e mak saida, iha Timor ne’e dalabarak hanoin liu mak direitu dever la hanoin.

Advertisement

“Ha’u fila para tiha iha Kuala Lumpur, mais la sai husi Aeroportu, ha’u rona katak festa boot, ha’u hakarak de’it husi ne’e ba oin, festa ne’e sai festa ita nian hotu, labele balun nian de’it, tanba mehi ne’e hahú ho FRETILIN duni festa ne’e tenke festa ita nian hotu, ita agora bolu Sudeste Aziátiku, bolu Aziatiku no agora ita rai 10 mai sanulu 11 ho ita. Se ita la’o ba kotuk uituan buat sira ne’e hotu halibur rai grupu rua importante tebes ida bele ita bolu Indonézia ida seluk naran primeiru Insulindia, signifika saida liga hotu ba Indu ne’e saida, mai husi India tun mai Pásifiku ne’e istória,”  Mari Alkatiri haktuir.

Sekretariu Jeral Partidu FRETILIN ne’e tenik agora halibur rai 11 ida-idak ho ninia kultura no relijiaun, ida-idak ho nia lingua ka lian, nune’e mós hanoin fali ba kotuk katak buat sira ne’e mai husi ne’ebé Insulindia hasai tiha Timor-Leste illa barak liu ne’e mak halo parte ba Indonézia agora mais tama mos Malázia, Singapura no Filipina.

“Realidade ne’e mak geopolitika ba ohin loron ita bolu ASEAN hanesan bloku ida atu afirma nia an iha mundu rai klaran, ita tama ona ba ASEAN, horseik ha’u labele halo festa tanba ha’u iha Aeroportu hela ha’u hein de’it aviaun, mais aviaun keta halo festa karik atraza tiha,” Sekretariu Jeral Partidu FRETILIN Mari Alkatiri  dehan.

Mari  Alkatiri haktuir, uluk hahú luta ema balun dehan Timor-Leste rai ki’ik, povu ida ki’k, ki’ak la iha edukasaun ensinu superior nune’e Timor sei la manan.

“Ita halo funu ne’e la’ós ita sei la manan, mais ita manan tanba ita hamutuk halo sai kauza komun ne’e mak importante. Ohin mosu iha opiniaun oi-oin Timor-Leste seidauk preparadu seidauk hatene xa tan halo saida iha ASEAN? Ha’u dehan fila-fali ne’e uluk ita manan ba kauza ida ita hotu hamutuk, agora ita atu manan ita hotu tenke hamutuk, ne’e mak ha’u dehan se hahu ida-idak atu sente katak ninia kauza rasik nia mesak entaun ita sei la manan ne’e dezafiu boot ida”, eis Primeiru Ministru afirma.

Advertisement

Antes ne’e iha opiniaun oi-oin kona-bá tama ASEAN, tuia Alkatiri ne’e normal balun dehan seidauk iha preparadu no balun dehan preparadu ona, balun dehan simu fali krime multinasioná buat sira ne’e hotu rai seluk iha duvida, maibé objetivu mak ba futuru fó an ba dezenvolvimentu ho onestidade.

Jornalista: Juvinal Cabral dos Santos

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Trending