Connect with us

Saúde

Iha HNGV, Família Kous De’it Pasiente Moras Dengue Tuur iha Kadeira Hodi Baixa no Hetan Tratamentu

Published

on

Hatutan.com, (30 Janeiru 2026), Díli-Númeru kazu moras dengue  ne’ebé loron ba loron rejistu iha  Hospital Nasionál Guido Valadares (HNGV), aumenta ba beibeik. Nune’e, espasu no faislidade sira iha sala emerjénsia  kuaze la sufisiente.   

Lee Mós: Parlamentu Nasionál Preokupa Kazu Dengue Sa’e Maka’ás iha HNGV

Pasiente dengue tuur deit iha kadeira hodi hetan tratamentu iha HNGV. Foto/Juvinal Cabral dos Santos

Tuir observasun Hatutan.com iha  ámbitu observasaun konjunta jornalista nasionál sira ne’ebé akompaña husi gabinete mídia HNGV nian iha  sala emerjénsia pediatria HNGV, Sesta (30/01/2026),  hatudu katak pasiente dengue ho idade kiik sira nia inan-aman kous deit pasiente sira tuur iha kadeira arredór  sala emerjénsia pediatria tanba espasu ka fatin baixa ba pasiente sira nakonu ka overload.

Iha sala Emerjensia Pedetria antes tama ba kuartu baixa ne’e, pasiente dengue na’in-haat tur hela kadeira besik odamatan mak pesoál saúde no estudante estajiariu sira halo tratamentu.

Advertisement

Pasiente na’in-haat ne’e feto ho idade kiik ida tuur kadeira mak nia-aman hamriik hodi hein, na’in-tolu seluk liman tau hela soru ne’ebé inan kous hela mak tuur de’it iha kadeira.

Iha sala observasun nian parte Pedetria númeru 12 nia oin ne’e pasiente na’in-tolu toba hela iha kadeira modelu lulun mak pesoál saúde sira halo tratamentu.

Hatutan.com konversa ho pasiente ida ho inisiál NSA ne’ebé hetan autorizasaun husi nia aman  ne’ebé halo tratamentu toba hela iha kadeira modelu lulun, hateten nia evakua ba HNGV iha sala Emerjénsia Pedetria, Kinta, 29 Janeiru-ne’e, haleu tuku  09:00 dadeer Otl, maibé tama on aba loron-rua, Sesta, 30 Janeiru-ne’e, seidauk bele hetan fatin iha fatin baixa nian atu halo tratamentu intensivu.

Lee Mós: MS Élia dos Reis Amaral Husu Komunidade Labele Soe Lixu Arbiru

“Ami husi Tibar mak avakua mai uluk Sentru Saúde Comoro, maibé fatin la iha atu baixa mak mai liu HNGV,” pasiente dengue ne’e nia aman rasik hateten.

Advertisement

Daudaun ne’e ekipa médiku sira fó hela ai-moruk oin  rua, ai-moruk Oralit 200 ida ne’e ba mensret kabun moras, ida seluk ai-moruk musan lima ne’e kada loron  hemu dala ida tuir oras.

Pasiente dengue ho inisiál DSA  ne’e agora ho idade tinan haat atu ba lima. Nia   kondisaun  han-hemu di’ak hela, nune’e mak pesoal saúde hasai ona soru husi liman monta hela kanula hodi kontinua hala’o tratamentu observasun husi pesoal saúde iha HNGV.

Família pasiente sira kous sira-nia oan hodi halo tratamentu saúde iha HNGV. Foto/Juvinal Cabral dos Santos

Liga ho kazu no kondisaun sira iha HNGV hodi halo tratamentu ba pasiente dengue sira, Diretór Jerál Kooperativu iha Ministériu Saúde (MS), Narciso Fernandes, hateten sira-nia parte halo enkontru koordenasaun tuir orientasaun husi Ministra Saúde (MS), Élia A.A dos Reis Amaral atu haree ho sériu ba problema sira hotu kona-bá kazu moras dengue.

“HNGV no Sentru Saúde sira iha Dili laran, ita haree katak iha buat barak tenke funsiona inklui laboratóriu testu. Ami haree katak presiza ona haree testu dengue iha Sentru Saúde sira tenke funsiona liuliu iha Comoro,” Narciso Fernandes, informa ba jornalista.

Asuntu seluk  ne’ebé MS teke haree mós mobilidade recurs,u liu-liu médiku, enfermeiru, parteira no mós tékniku aliadu sira ne’ebé mak atu apoiu ba pasiente sira hetan moras dengue.

“Opsaun mak deside ona fatin Kuaretena Tasi-Tolu atu bele halo tratamentu intensive ba pasiente moras dengue sira. Ita-boot jornalista sira observa no haree rasik, pasiente balun tuur iha kadeira hodi halo konsultasaun médiku  tanba ne’e ami tenke deside ona tékniku tuir orientasaun Ministra Saúde ho vise-na’in rua, mai ami tékniku haree mobiliza ona pasiente sira ba toba iha fatin ne’ebé dignu,” Diretór Jerál Kooperativos iha Ministériu Saúde ne’e afirma.

Advertisement

Nia hatutan, kona-ba rekursu umanus sira diskuti ona oinsá mobiliza médiku, enfermeiru, parteira no mós médiku espesialista sira balun para bá iha Comoro para fó atendimentu ba pasiente.

Pasiente sira ne’ebé atu muda ba Tasi-Tolu  husi HNGV ne’e mak pasiente  sira ne’ebé ho kondisaun moderadu ka kaman.

“Ita-boot sira hatene foin ita rekruta agora dadaun disponivel mai hotu apoiu HNGV ba servisu sira ne’e, iha limitasaun mak médiku espesialista, mais husi HNGV halo ona jestaun interna oinsá mak apoiu di’ak liután,” Narciso Fernandes hateten.

Sita husi pájina mídia sosiál Ministériu Saúde, foin dadauk, publika rejultadu rekrutamentu ba pesoál saúde ne’ebé mak admitidu na’in -268 kompostu husi médiku, enfermeiru ho parteira.

Labarik sira ne’ebé sofre moras dengue halo tratamentu iha HNGV ho kondisaun minimu tanba inan-aman sira kous deit tuur iha kadeira. Foto/Juvinal Cabral dos Santos

Iha fatin hanesan Diretór Ezekutivu Hospoitál Nasionál Guido Valadares (HNGV), Nuno Vitál Soares, hateten, ohin halo ona avaliasaun no diskusaun ne’ebé mak iha sobre atu halo transferensia pasiente agora halo avaliasaun nivél klínikal para depois deside halo transferensia pasiente.

“Iha Lahane antes ne’e ami transfere pasiente ba iha ne’ebá, agora dadaun ne’e konsentra hotu sei halo transferensia ba Tasi-Tolu”, Diretór Ezekutivu Hospoitál Nasionál Guido Valadares Nuno Vitál Soares informa.

Advertisement

Tanba ne’e mak agora dadauk iha area klínika sira halo ezersisiu makaas inklui mós médiku jerál, liu-liu espesialista sira tenke haree tanba kazu dengue ne’e tenke haree didiak espesifiku hafoin halo transferensia ba Tasi-Tolu ne’e bazeia ba kriteiru klínika nian.

“Ami ohin halo enkontru ida, ami identifika rekursu sira ne’ebé mak tenke konsentra de’it iha Tasi-Tolu, atu nune’e iha HNGV funsaun la’o nafatin ho normál simu nafatin kazu sira ne’ebé mak hanesan baibain,” Diretór Ezekutivu HNGV Nuno Vitál Soares esplika.

Nia dehan, kriteiru kazu lori ba Tasi-Tolu teknikamente espesialista sira tenke haree didiak kazu leve ka kaman, suporta sistema sira ne’e ema setting hotu sei konsentra iha Tasi-Tolu no pesoál saúde kuaze 300-resin mak sei koloka iha Tasi-Tolu.

MS Husu Sidadaun Sira Kalan Toba  Uza Muskiteru no Roupa Liman Naruk

Vise-Ministru Fortalesimentu Instituisional Saúde (VMFIS), José  dos Reis Magno, hateten atu prevene  kazu moras dengue, Ministériu Saúde husu sidadaun sira kalan toba tenke uza muskiteru, no uza hena sira liman naruk  hodi susuk labele tata.

Advertisement

“Loos duni muskiteru ne’e buat ida ne’ebé ita tenke uza. Kalan toba karik tenke uza. Ida seluk mós mak ne’e, kuandu kalan toba di’ak liu uza hena sira ne’ebé mak ho liman naruk taka liman-ain sira  hodi susuk labele tata ita,” Vise-Ministru Fortalesimentu Instituisional Saúde, José M’ dos Reis Magno haktuir.

Vise-Ministru Fortalesimentu Instituisional Saúde (VMFIS), José dos Reis Magno. Foto/Juvinal Cabral dos Santos

Nia informa, ai-moruk rega susuk la’ós la iha, maibé rezerva iha no iha Sábadu, 31 fulan-Janeiru ne’e, estoke fumigasaun foun  tama ona.

Nia hateten, buat rua ne’ebé importante mak abate ho fumigasaun, atu nune’e, oho larva, susuk oan sira ne’ebé moris iha tanke, bidon, balde, lata mamuk sira ne’ebé bee nalihun bá.

Nia esplika normalmente susuk  aedes aegypti ne’e tata  iha tuku 07:00 to’o tuku 09:00  dadeer Otl, no parte lokraik fali tata  iha  tuku 15:00-17:00 Otl.

Iha tempu kalan husi tuku tuku 19:00-21:00 Otl, susuk  aedes aegypti sai tanba kondisaun klima nakukun, anin la no manas,  susuk aedes aegypti atu sai ba tata ema. Nune’e, roupa sira uza labele tara iha didin-lolon sira, hahoot uma laran didiak no la bele husik bee-nalihun iha uma ninin, inklui bee iha lata sira ne’ebé la seguru ka foer.

“Kona-bá susuk Wolbachia ne’ebé husik ne’e ita presiza tempu tinan ida ka tinan rua hafoin haree nia efetividade husi inovasaun. Programa husik susuk Wolbachia ne’e foin iha Dili laran de’it, munisípiu sira seidauk, ita espera katak husi fumigasaun ne’e sei la iha buat ida ba susuk Wolbachia, no programa ida Wolbachia ne’e sei fó rezultadu ida di’ak ba ita,”  Vise-Ministru Fortalesimentu Instituisional Saúde, José M’ dos Reis Magno esplika.

Advertisement

Esforu ida atu prevene ne’e bazeia ba  komponente 3M plus mak, Menguras (kura/moos fatin rai bee), menutup (taka fatin rai bee), no mendaur ulang (uza fali/hasai sasán lixu). “Plus” katak subar/taka bikan-fatin, uza loosen, no kontinua vasina.

Jornalista: Juvinal Cabral dos Santos

 

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Saúde

Prezidente Ramos-Horta Dehan Imposivél Evita Kazu Moras Dengue iha Timor-Leste

Published

on

By

Hatutan.com, (30 Janeiru 2026), Díli- Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, dehan imposivél atu evita moras dengue iha Timor-Leste tanba komunidade sira so’e lixu arbiru.

(more…)

Continue Reading

Saúde

MS Élia dos Reis Amaral Husu Komunidade Labele Soe Lixu Arbiru

Published

on

By

Hatutan.com, (29 Janeiru 2026), Díli- Ministra Saúde (MS), Élia A.A dos Reis Amaral husu komunidade  tenke iha konsiénsia no servisu hamutuk hodi labele soe lixu arbiru iha fatin-fain sira, nune’e bele kontribui ativa kombate moras dengue.

(more…)

Continue Reading

Saúde

Presiza Fumigasaun Ba Prevene Moras Dengue

Published

on

By

Hatutan.com, (29 Janeiru 2026), Díli-Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, hateten númeru moras dengue sa’e maka’ás iha Dili laran presiza tebes fumigasaun atu bele halo prevensaun.

(more…)

Continue Reading

Trending