Connect with us

Polítika

Deputadu António Verdial ho Ministru Sergio Hornai Garante Alterasaun Kódigu Penál Krimináliza Difamasaun La Implika Bá Produtu Jornalistiku

Published

on

Hatutan.com, (03 Juñu 2026), Díli– Membru Parlamentu Nasionál (PN) ho Govenru liu-husi Ministériu Justisa, konfirma katak alterasaun bá Kódigu Penál kona-bá krimináliza difamasaun la fó impaktu ka ameasa bá produtu jornalístiku no Liberdade Imprensa no espresaun iha Timor-Leste.

Ilustrasaun

Xefe Bankada KHUNTO António Verdial de Sousa bá  Jornalista sira iha resintu PN, Kuarta (03/06/2026), fó  garantia katak proposta alterasaun bá Kódigu Penál atu kriminaliza difamasaun laiha objetivu atu limita liberdade imprensa ka atividade jornalístika iha Timor-Leste.

“Lei difamasaun ne’e, sei la limita ka krimináliza produtu jornalistiku,  importante maka ne’e, hotu-hotu la’o tuir regra, regra kuandu laiha ne’e maka ita halo buat hotu tuir ita nia gostu ne’e, Jornalista sira iha direitu jurídiku atu halo nia servisu,” Deputadu António Verdial hateten.

Bankada KHUNTO mós nu’udar proponente bá proposta lei ne’e, alterasaun ne’e importante atu proteje dignidade no naran di’ak ema sira, tanba durante ne’e iha akuzasaun públika balu ne’ebé dala ruma la bazeia bá prova no bele viola ema seluk nia direitu.

Advertisement

Nia agrumenta, bainhira ema ida sente nia direitu violadu, dalan ne’ebé loos maka lori kestaun ne’e bá Tribunál atu hetan justisa, la’ós halo akuzasaun públika ne’ebé bele prejudika ema nia integridade pesoál.

“Dala ruma estudante sira mai hakilar dehan deputadu naok, primeiru ministru naok. Bainhira sente katak direitu violadu, dalan maka ne’e, bá defende direitu iha tribunal, la’ós mai difama dehan hotu-hotu  iha ne’e naok,” Deputadu Antónia Verdial argumenta.

Deputadu nia subliña, sosiedade tenke promove respeitu entre sidadaun sira, liu-liu bá katuas no ferik sira, no entre mane no feto. Tanba ne’e, nia konsidera importante atu iha lei ne’ebé klaru kona-bá defamasaun atu orienta ema hotu atu kumpre norma no regra legál sira.

Nia esplika, Projetu Lei Nú. 17/(3ª) kona-bá alterasaun Kódigu Penál ne’ebé aprova husi Dekretu-Lei Nú. 19/2009, 8 Abríl, ho baze ba autorizasaun lejislativa husi Lei Nú. 3/2008, 13 Outubru, hanesan inisiativa Deputadu sira no la’ós proposta husi Governu.

Husi sorin seluk Ministru Justisa, Sérgio da Costa Hornai, afirma katak proposta alterasaun bá Kódigu Penál kona-bá kriminalizasaun difamasaun laiha intesaun atu ameasa  Produtu Jornalistiku no liberdade imprensa  iha Timor-Leste.

Advertisement

Ministériu Justisa simu ona submisaun sira, kona-bá asuntu ne’e no konklui katak inisiativa ne’e bele avansa liu husi proposta lei ka projetu lei. Diskusaun sei kontinua iha Konsellu Ministru, no bele inisiativa dekreta husi Parlamentu Nasionál.

Nia dehan,  alterasaun bá Kódigu Penál importante atu asegura orden no trankilidade, maibé tenke nafatin respeita direitu fundamental ema seluk nian, inklui privasidade, boa-nome no onra.

“Ha’u hanoin alterasaun Kódigu Penál kona-bá kriminalizasaun difamasaun ne’e sei la fó impaktu ka ameiasa bá produtu jornalístiku, tanba ita nia índise liberdade imprensa furak iha mundu,” Ministru Justisa hateten.

Nia esplika,  liberdade espresaun no liberdade imprensa la signifika katak ema ida bele ultrapasa limite sira ne’ebé proteje dignidade ema seluk. Nune’e, jornalista sira tenke kontinua hala’o sira nia servisu ho imparsialidade, independénsia no independénsia editoriál.

“Tanba Jornalista nia servisu ne’e tenke ho imparsialidade, Independénsia,  servisu Jornalizmu ne’e, tenke la’o ho forma ida livre, sei ha’u ko’alia ho Hatutan.com, ha’u la bele liu ba ita boot nia privasidade, bom-nome no onra. Buat sira ne’e maka ita tenke respeita,” Minitru Sérgio Hornai.

Advertisement

Nia dehan, maske  liberdade mak direitu importante ida iha sosiedade demokrátika, maibé liberdade ne’e tenke uza ho responsabilidade no la bele ofende ka prejudika direitu ema seluk nian.

“Buat hotu-hotu ha’u mós iha liberdade, maibé liberdade ne’e la bele uza atu destroi ka ofende ema seluk nia direitu,”  Ministru Sergio Hornai argumenta.

Jornalista: Marcelino Tomae

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Polítika

Iha informasaun, Xanana sei “tula-liman” ba Ramos-Horta rekandidata ba PR 2027-2032

Published

on

By

Hatutan.com, (08 Outubru 2026), Díli—Eleisaun Prezidensiál Timor-Leste  periódu 2027-2032 besik daudaun ona. Iha ona kandidatu lubuk ida mak hala’o sira-nia movimentu atu hanesan mini kampaña hodi prepara aan ba enfrenta eleisaun prezidénsial ne’ebé sei hala’o entre fulan-Marsu tinan 2027. 

(more…)

Continue Reading

Polítika

Governu submete proposta OJE 2027 billaun 2.5 USD ba Parlamentu Nasionál

Published

on

By

Reportajen: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Trending