Connect with us

Polítika

Horta Nia Prezensa iha Brazil Hato’o Solidariedade

Published

on

Hatutan.com, (03 Janeiru 2023), Díli-Prezidente Republika, José Ramos-Horta nia prezensa iha Brazil la’ós atu husu apoiu finanseiru, maibé hato’o ninia sentidu soliedariedade bá Prezidente Luis Inácio Lula da Silva.

Prezidente Republika, José Ramos-Horta hasoru malu ho nia omólogo Prezidente Luis Inácio Lula da Silva. Foto/GPR

“Imi lalika preokupa demais ho Timor-Leste, ha’u la mai iha ne’e buka apoiu finanseiru, mai hatudu ha’u-nia solidariedade, lori povu Timor-Leste nia naran, ha’u-nia kolega líder sira, atu bá oin ita halo kooperasaun,” Hatutan.com, sita Xefe Estadu Ramos-Horta nia afirmasaun iha komunikadu imprensa, Tersa (03/01/2023).

Àrea estretéjiku ne’ebé Prezidente Ramos-Horta prefere atu koopera ho Brazil mak iha seitór agrikultura, edukasaun no justisa.

Iha argikultura, Brazil nasaun ne’ebé halo konkorénsia maka’as, sira exportadór mundiál bá produtu ai-han nian bá Amerika, Àfrika, Xína, nune’e  iha Timor-Leste mós halo importasaun manu, entaun Brazil bele fó matenek, oinsá mak Timor-Leste totalmente auto sufisiénsia no garante seguransa alimentar.

Advertisement

Iha àrea siénsia no teknolojia, Prezidente Horta hakarak atu dezenvolve projektu triangular atu bele tau teknolojia, Brazil ho Timor-Leste halo kontaktu ho Uniaun Europeia, Japaun mak finansia ho osan, ne’e bele halo, ne’e la’ós urjente, primeiru haree bá Brazil nia situasuan interna.

Relasiona ho dezafiu ba mandatu Xefe Estadu Brazil, Prezidente Ramos-Horta hateten, estabilidade polítika no ekonómika tenke sai ajenda bá Prezidente Lula.

Tanba situasaun ekonómia agrava dezde tinan 2008 durante mandatu Prezidente Dilma Rossseff  to’o Jair Bolsonaro, koinsidénsia ho situasaun ekonómia mundiál, polítika interna no pandémia COVID-19.

“Nia (Lula-red) tenke hadi’a situasaun finanseira, ekonómia Brazil nian, situasaun difísil teb-tebes, má-administrasaun ne’ebé Bolsonaro (Jair Bolsonaro) halo tinan haat nia laran, hanesan, ekonómia Brazil monu a’at loos, monu fila-fali ba extrema pobreza, milloens bá milloens ema ne’ebé hamlaha, probreza aumenta iha tinan haat nia laran, situasaun ne’ebé kuaze elimina iha tempu Lula nian,” Ramos-Horta hateten.

Nia dehan, susesu prezidente Lula nian iha tinan 10 liu bá durante mandatu dahuluk no daruak, bele sai referénsia.

Advertisement

“Brazil sai Paíz devedór boot liu iha mundu, besik ona Lula nia mandatu, nia selu divida hot-hotu, inklui sai kredór, tau osan ba Fundu Monetáriu Internasionál – FMI no kuandu nia remata ninia segundu mandatu, Brazil nia osan trezentus billoens dolares,”  hateten Prezidente Horta.

Relasiona ho konflitu iha entre Russia no Ukránia, Xefe Estadu deskuti ona ho Celso Amorin hanesan Asessór Prinsipál Prezidente Lula da Silva no Sekretária Jerál Ministériu Relasaun Exterior Brazil atu buka solusaun.

“Sé Prezidente Lula iha tempu karik, tau-matan bá solusaun iha Ukránia no tau matan oinsá, ha’u fó ideia, Brazil mesak  labele, rai ruma mes-mesak labele, la iha kapasidade, poder, problema ne’e kle’an, komplexu teb-tebes, depois ita haree Estadus Unidus labele sai mediador, tanba partisipa direta iha konflitu, Europeu sira mós partisipa direta iha konflitu, ne’e ha’u la krítika, Europa no Amérika, kuandu Rúsia invade Ukránia, Amérika no Europa labele hamri’ik haree de’it,” Prezidente Horta dehan.

Tuir Xefe Estadu, Brazil hamutuk ho Índia, Indonézia, Turkia no Xína hodi buka solusaun, liu hosi konvoka reuniaun iha Índia ka nasaun seluk, hodi rezolve konflitu ne’e, tanba paíz hirak ne’e la envolve direta iha konflitu no iha relasaun di’ak ho Rúsia no Estadus Unidus Amérika. 

Jornalista: Rogério Pereira Cárceres

Advertisement

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Polítika

Opozisaun kestiona prioridade orsamentu sira kontinua konsentra de’it ba setór petroliferu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Polítika

FRETILIN Kestiona no Duvida, Sé Mak Benefisiáriu Direta OJE 2027

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Trending