Connect with us

Nasionál

CI Apresia ho Klarifikasaun Konsellu Superiór Ministériu Públiku bá Hatutan.com

Published

on

Hatutan.com, (17 Jullu 2023), Díli—Conselho Imprensa Timor-Leste (CI-TL), apresia ho nota komunikasaun sosiál hosi Konsellu Superiór Ministériu Públiku (KSMP), hodi halo direitu resposta inklui halo klarifikasaun kona-bá notifikasaun ba jornalista no Xefe Redasaun média online Hatutan.com.

Prezidente CI, Otelio Ote akompaña hosi, Konsilleiru CI, Benevides Correia Barros ho Konsilleiru, Francisco Belo Simões da Costa hanesan mós Xefe Redasaun Hatutan.com, fó apresiasaun ba Konsellu Superiór Ministériu Públiku (KSMP), ne’ebé halo direitu resposta inklui halo klarifikasaun kona-bá notifikasaun ba jornalista no Xefe Redasaun média online Hatutan.com.
Apresiasaun ne’e liu hosi konferénsia imprensa iha salaun konferénsia CI, Quintal boot, Segunda (17/07/2023). Foto/Elio dos Santos da Costa.

Prezidente CI, Otelio Ote hateten, iha fulan hirak ikus, iha notísia balun sai konsumu públiku no Conselho Imprensa tau mós atensaun ba publikasaun sira ne’ebé média iha, entre ida mak média Hatutan.com nia notísia ida ne’ebé nia foku kona-bá deskonfia Prokuradór Jerál Repúblika ho nia Assessór jurídiku utiliza osan Estadu halo viajen bá Portugál.

Lee Mós: MP Notifika Jornalista Hatutan.com Rogério Pereira Cárceres Hodi Presta Deklarasaun

Konsekuénsia hosi publikasaun ne’e, Ministériu Públiku iha reasaun makas no jornalista Hatutan.com inklui mós xefe editór hetan xamada hosi Prokuradoria ba hatan. Bainhira sira bá hatan iha Prokuradoria, CI fó reasaun makas kona-bá asaun ida-ne’e, tanba tuir loloos média kuandu publika informasaun ruma, labele bolu atu ba hatan iha Tribunál ka Prokuradoria, bainhira ida-ne’e la impotante, sira iha de’it direitu resposta no ratifikasaun.

Advertisement

CI halo de’it advokasia ba ema hotu-hotu inklui ba Ministériu Públiku no iha ikus bele hetan resposta pozitivu no iha semana kotuk Konsellu Superiór Ministériu Públiku deside hasai nota resposta no ratifikasaun ba publikasaun Hatutan.com nian.

“CI apresia ba desizaun Konsellu Superiór Ministériu Públiku tanba ida-ne’e duni mak prosedura ne’ebé presiza halo tuir, tanba tuir Lei Komunikasaun Sosiál. Assuntu saida de’it mak mosu tanba rezultadu hosi produtu jornalistiku, tenke rezolve tuir prosesu jornalistiku liu hosi dalan direitu resposta no ratifikasaun atu bele halo tiha buat ne’ebé halo ema seluk sente la satisfeitu,” Otelio Ote hateten iha salaun konferénsia CI, Quintal boot, Segunda (17/07/2023).

Prezidente CI hein katak ho ezemplu ne’ebé iha, instituisaun Estadu no Governu, sosiedade sivil no privadu sira bele banati tuir saida mak Ministériu Públiku halo ona.

Ba direitu resposta no ratifikasaun ne’ebé iha, média iha dever atu halo publikasaun tanba liu hosi ne’e mak bele prevene jornalista ba iha Tribunál ka prevene kriminalizasaun ba produtu jornalistiku.

Iha fatin hanesan, Konsilleiru CI, Benevides Correia Barros konsidera apresiasaun ne’ebé Konsellu Superiór Ministériu Públiku halo ona, ida-ne’e mak loos, uza direitu resposta no ratifikasaun bazeia ba Lei Komunikasaun Sosiál artigu 34, número 5/2014 atu rona na’in ka lee-na’in no haree na’in sente afeitadu hosi informasaun ne’ebé jornalista sira fó-sai bá públiku bele uza direitu resposta iha artigu ne’ebé temin.

Advertisement

“Produtu Jornalistiku labele kriminaliza, bele kriminaliza bainhira jornalista ne’e halo krime, tentativa atu baku ema, tenta atu oho ema, halo agresaun fiziku ba ema, ne’e mak bele kriminaliza. Ita labele kriminaliza ema nia pensamentu, labele kriminaliza ema nia kapasidade atu hakerek no fahe informasaun bá públiku, tanba ita nia Konstituisaun garante katak asesu ba informasaun ne’e direitu públiku no interesse públiku,” Benevides Correia Barros esplika.

Lider sira iha orgaun Soberanu sira hanesan lejislativu, ezekutivu no Judisiária, lideransa sira ne’e tenke nakloke bá públiku atu kontrola.

Públiku atu kontrola ne’e liu husi servisu jornalista sira nian, hakerek informasaun tantu liu hosi kanál jornál, rádiu, televizaun no media online sira, atu publiku bele hatene saida mak dirigente sira instituisaun públiku sira halo.

Limitasaun ba imprensa ne’e iha buat hitu de’it, ne’ebé defini no regula iha artigu 11 Lei Komunikasaun Sosiál, hanesan ba ema nia naran di’ak, onra, reputasaun, prezunsaun inosénsia, segredu Estadu no justisa, enkuantu buat seluk ne’e jornalista iha devér atu divulga ba públiku hodi bele hatene no publiku mak iha direitu atu observa, atu halo avaliasaun ba informasaun ne’e loos ka sala.

“Ema ne’ebé okupa kargu públiku, labele taka informasaun ba jornalista sira atu hakerek ba kraik tanba prinsípiu direitu públiku no interesse atu hatene kona-bá lala’ok ne’ebé iha,” nia subliña.

Advertisement

Konsilleiru CI no Xefe Redasaun Hatutan.com, Francisco Belo Simões da Costa.

Iha fatin hanesan, Xefe Redasaun Hatutan.com, Francisco Belo Simões da Costa hateten, iha kontextu ida-ne’e nu’udár Xefe Redasaun ne’ebé hetan notifikasaun hosi Ministériu Públiku, apresia ho desizaun Konsellu Superiór Ministériu Públiku nian ne’ebé uza lejislasaun sira ne’ebé vigora iha Timor-Leste, liu-liu Lei Komunikasaun Sosiál artigu 34 kona-bá direitu resposta no ratifikasaun.

Iha loron 12 fulan jullu 2023, redasaun Hatutan.com simu ona distribuisaun komunikadu hosi Konsellu Superiór Ministériu Públiku nian hodi halo klarifikasaun ofisiál kona-bá prosesu notifikasaun ne’ebé Ministériu Públiku halo ba jornalista no Xefe Redasaun Hatutan.com.

“Iha klarifikasaun ne’e, Konsellu Superiór Ministériu Públiku fó klareza katak, notifikasaun ne’ebé fó ba jornalista no Xefe Redasaun Hatutan.com ne’e hanesan sasin, la’ós hanesan arguidu no mós la’ós hanesan suspeitu. Iha komunikadu ne’ebé iha, Konsellu Superiór Ministériu Públiku halo klarifikasaun loloos katak la’ós atu kriminaliza produtu jornalistiku, maibé notifika hanesan sasin atu bele presta deklarasaun balun relasiona ho kazu balun ne’ebé akontese iha Prokuradoria,” Francisco Belo Simões da Costa hateten.

Ho nune’e, Hatutan.com apresia ho desizaun Konsellu Superiór Ministériu Públiku nian, apresia ho Prokuradór Jerál Repúblika nia aktu liu hosi klarifikasaun ne’ebé iha, klaru no kumpri ba Lei Komunikasaun Sosiál nian.

Hanesan jornalista no membru Konsellu Imprensa, konsidera atitude ne’ebé iha sai mós hanesan presedente di’ak ba membru órgaun soberanu sira seluk atu banati tuir.

“Produtu Jornalistiku bainhira afeita pessoál ruma, afeita pessoál singular ka koletiva ruma, meiu ka dalan ne’ebé loos liu maka uza direitu resposta no ratifikasaun, la’ós kriminaliza produtu jornalistiku,” nia subliña.

Advertisement

Lee Mós: Xefe Redasaun Hatutan.com Presta Deklarasaun iha MP

Lee Mós: Konsellu Superiór Ministériu Públiku Klarifika Notifikasaun bá Jornalista ho Xefe Redasaun Hatutan.com

Jornalista: Vito Salvadór  

Advertisement
Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Justisa & Krime

Tauk Povu Lakon Konfiansa Ba Tribunál, Komisaun La Públika Valór Ezame Kandidatu Juízes

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli – Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Carmelita Caetano Moniz hatete, Kandidatu ne’ebé hetan valór ne’ebé to’o ba kritériu aprova sei hetan estatutu aptu, enkuantu sira ne’ebé la atinji valór ne’ebé determina sei konsidera la aptu, kandidatu sira ne’ebé la aptu iha direitu atu hato’o reklamasaun, no juri sei analiza reklamasaun hirak-ne’e antes foti desizaun.

Tuir Carmelita, servisu juis nian iha responsabilidade bo’ot iha sosiedade, tanba desizaun judisiál sira afeta diretamente direitu no moris sidadaun sira. Tanba ne’e, nia konsidera katak avaliasaun ba juis tenke hala’o ho kuidadu no tuir kritériu ne’ebé klaru.

“Valór ita labele tau, tanba sé juíz ida hetan valór ida ki’ik tebes, konfiansa povu nian ba tribunál oinsá? impaktu sosiál makas tanba ho ida ne’e mak juíz sira nia servisu la hanesan ita bai-bain. Juíz nia servisu ne’e servisu ida ne’ebé ita dehan depois de Maromak, segundu maromak iha mundu mak juíz sira ona, ema hotu-hotu tenki kumpri, sira haruka ba prizaun tenki ba, entaun ita tenki rezerva tebes sasan sira ne’e,” Dehan Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), Komisária Carmelita Caetano Moniz, iha Palásiu Governu, Kinta 15/10/2026.

Nia mós rejeita kona-ba diskriminasaun iha prosesu avaliasaun, nia afirma katak membru juri na’in tolu no sekretáriu ida mai husi Portugal, no sira la koñese kandidatu sira ne’ebé partisipa iha prosesu rekrutamentu.

“Primeiru la iha diskriminasaun ba valór tanba juri na’in 3 ho sira nia sekretáriu ida mai hotu husi ne’eba (Portugal) sira nein koñese kandidatu ida, ne’ebé ita atu ko’alia deskriminasaun husi ida ne’ebé? Afasta sira ne’e tanba valór la to’o, tuir regulamentu avaliasaun ne’ebé mak komisaun aprova katak ezame eskrita ne’e sira ne’ebé iha valór masimu di’ak liu ne’e mak 20,” Nia informa

Advertisement

Avaliasaun ba ezame eskrita hala’o tuir regulamentu ne’ebé komisaun aprova ona. Tuir nia, kandidatu ne’ebé hetan valór máximu 20 mak konsidera aptu ka pasa, enkuantu kandidatu ne’ebé hetan valór menus husi 10 la pasa.

Nia mós kompara sistema ne’e ho avaliasaun karreira iha instituisaun judisiál no Ministériu Públiku, ne’ebé uza kategoria kualifikadu no la kualifikadu. Nia konsidera katak publikasaun valór individual ba juis bele iha impaktu ba konfiansa públiku ba tribunál.

Vaga ne’ebé disponivel limitadu kompara ho númeru kandidatu sira, kandidatu na’in 32 kompete ba vaga ne’en (6) iha Tribunál Supremu Justisa, enkuantu kandidatu na’in 24 seluk kompete ba vaga sia iha Tribunál Rekursu.

Nia aumenta, kandidatu sira ne’ebé la hetan vaga iha faze ida bele hein oportunidade seluk atu partisipa iha prosesu seleksaun ba Tribunál Rekursu ka Tribunál Supremu Justisa, tuir vaga no kondisaun ne’ebé disponivel.

“Kandidatu sira ne’ebé la pasa iha prosesu seleksaun ba tribunál superior sira sei kontinua hala’o sira-nia funsaun nu’udar juis iha primeira instánsia, no bele partisipa fali iha konkorsu tuir regra no oportunidade ne’ebé disponivel,” Nia salienta.

Advertisement

Iha parte seluk, komisáriu José Pedro Camões, esplika, avaliasaun ba kandidatu sira hala’o tuir kritériu ne’ebé komisaun determina ona, ho rezultadu aptu no la aptu. Kandidatu sira ne’ebé la konkorda ho rezultadu avaliasaun bele uza sira-nia direitu atu hato’o reklamasaun.

“Ezame ne’e iha maneira rua atu fó valór tau aptu no la aptu, ida valór sufisiente ba leten mak aptu no ida númeru eskala ki’ik ne’e mak la aptu ne’ebé la’os buat foun ida, labele deskonfia, bai-bain dehan valór iha 6 ba leten ne’e valór ida di’ak, karik valór 5 mai kraik ne’e valór ida ladun di’ak, ne’ebé maneira atu avalia ne’e mak ida ne’e, se la aptu, sira bele uza sira nia direitu atu halo reklamasaun, depois juri sira sei hare’e sira nia reklamasaun ne’e atu fó fali desizaun seluk,” Esplika Membru Komisaun Rekrutamentu Juiz ba Tribunál Supremu Justisa (TSJ), José Pedro Camões.

Desizaun kona-ba prosesu avaliasaun no rekrutamentu juis nian tama iha kompeténsia Konsellu Superior Majistratura Judisiál, tuir lei no regulamentu ne’ebé vigora.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

 

Advertisement

Continue Reading

Nasionál

CAC Halo Sensibilizasaun ba PNTL Atu Prevene no Kombate Krime, Korupsaun Iha Timor-Leste

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubru 2026), Díli – Komisaun Anti-Korrupsaun (CAC) hala’o atividade sensibilizasaun no formasaun ba membru Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL), iha Sentru Formasaun Polísia, Comoro, Díli, ho objetivu atu hametin kooperasaun entre instituisaun rua ne’e, iha esforsu prevensaun no kombate krime komún no korupsaun iha Timor-Leste.

Komisáriu Adjuntu ba Prevensaun no Sensibilizasaun CAC, Rosario Salsinha Araújo, hatete, formasaun ne’e importante atu hametin kooperasaun entre CAC no PNTL, liu-liu iha komprensaun kona-ba krime no korupsaun, no oinsá atu hadi’a sistema servisu polísia nian.

“Formasaun ida ne’e atu aproxima tan Polísia, liu-liu komandante sira, atu bele komprende oinsá servisu sira liga ho asuntu kriminál no korupsaun. Ita hare’e mós oinsá atu hadi’a sistema servisu polísia nian, tanba nasaun enfrenta problema oi-oin ne’ebé polísia tenke hasoru, iha servisu balun ne’ebé liga ho korupsaun no balun seluk liga ho krime komún. Tanba ne’e, presiza kooperasaun no vontade tomak atu prevene no kombate krime sira ne’e,” dehan Komisáriu Adjuntu ba Prevensaun no Sensibilizasaun CAC, Rosario Salsinha Araújo ba jornalista sira iha Akademia Polísia, Comoro, Kinta-feira (15/10/2026).

Nia mós subliña katak PNTL iha responsabilidade importante atu mantein fiar públiku, tanba komunidade konsidera polísia hanesan instituisaun ne’ebé iha kna’ar atu garante seguransa no kumprimentu lei.

Advertisement

Tanba ne’e, nia apela atu membru PNTL hotu-hotu evita hahalok koruptu no komprende di’ak lei penál sira ne’ebé liga ho krime korupsaun.

“Ita tenke fó hanoin ba ema hotu, liu-liu instituisaun PNTL ne’ebé povu fiar, atu labele iha tendénsia komete aktu korupsaun. Instituisaun PNTL, ho nia estrutura tomak, tenke hola parte, koopera no komprende asuntu sira lei penál nian ne’ebé liga ho korupsaun,” nia hatutan.

Iha parte seluk, Segundu Komandante Institutu Superior Sentru Polísia, Superintendente Xefe, Joni Viana, hatete formasaun ne’e importante tanba iha relasaun ho Lei Nú. 17/2020 kona-ba medida prevensaun no kombate korupsaun.

Nia esplika, hanesan ajente seguransa no parte husi aparellu Estadu, membru PNTL presiza iha koñesimentu sufisiente kona-ba lei sira ne’e, atu hala’o kna’ar no misaun iha terrenu tuir prosedimentu no padraun ne’ebé lo’os.

“Formasaun ida ne’e importante tebes tanba liga ho Lei Nú. 17/2020 kona-ba medida prevensaun no kombate korupsaun, hanesan ajente seguransa no parte husi aparellu Estadu, PNTL tenke iha koñesimentu kona-ba lei sira ne’e, atu iha ezekusaun no misaun iha terrenu labele sala, maibé tenke tuir padraun ne’ebé loos,” Joni Viana afirma.

Advertisement

Atividade sensibilizasaun no formasaun ne’e sai hanesan parte husi esforsu atu hasa’e koñesimentu membru PNTL kona-ba prevensaun korupsaun, kumprimentu lei no hadi’a kualidade servisu polísia nian iha Timor-Leste.

Jornalista: Felix Fernandes

Continue Reading

Justisa & Krime

PM Xanana Husu Juri Halo Avaliasaun ho Di’ak Atu Hetan Juízes Kualifikadu ba Supremu Tribunál Justisa

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli– Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão husu ba membru juri internasionál sira atu hala’o prosesu avaliasaun ba kandidatu juízes sira ho di’ak, independente no imparsiál, hodi asegura katak kandidatu sira ne’ebé sei tuur iha Supremu Tribunál Justisa (STJ) iha kualifikasaun no kapasidade adekuada.

Pedidu ne’e Primeiru-Ministru hato’o durante enkontru ho membru juri internasionál sira, ne’ebé responsavel ba prosesu seleksaun juízes, hafoin prosesu teste eskrita remata ona no prepara atu tama ba faze entrevista.

Iha enkontru ne’e, Xanana apresia servisu ne’ebé juri sira hala’o to’o agora, no husu atu kontinua hala’o knaar ho responsabilidade, tuir padraun no espetativa Estadu nian.

“Enkontru ida ne’e atu fó esperansa ba malu, Primeiru-Ministru hakarak juri sira halo servisu ho di’ak tuir prespetiva ne’ebé mak ita no estadu nia hakarak,” Dehan, membru Komisaun rekrutamentu Juiz STJ, Komisária Carmelita Caetano Moniz, iha Palásiu Governu, Kinta, 15/10/2026.

Advertisement

Primeiru Ministru konfia tebes juri sira nia integridade, imparsialidade, independensia no juri sira nian esperiensia ne’ebé mak bo’ot tebes.
Primeiru-Ministru mós hato’o konfiansa ba integridade, imparsiálidade, independénsia no esperiénsia profisionál membru juri sira nian. Nia subliña katak avaliasaun ne’ebé hala’o ho di’ak sei ajuda identifika kandidatu Timoroan sira ne’ebé iha kualifikasaun atu hala’o knaar nu’udar juízes iha Supremu Tribunál Justisa.

“Primeiru Ministru konfia tebes juri sira nia integridade, imparsialidade, independensia no juri sira nian esperiensia ne’ebé mak bo’ot tebes. Tanba ne’e Primeiru-Ministru husu atu ho kapasidade ne’ebé juri sira iha atu halo avaliasaun teste ida ne’ebé di’ak hodi hetan ita nia Timor oan sira ne’ebé kualifikadu hodi ba tu’ur iha Supremu Tribunál Justisa, ida ne’e mak PM husu tanba hakarak hari’i Supremu Tribunál Justisa ho juízes sira ne’ebé mak kualifikadu no juri sira mós komprometidu katak sei halo servisu ida ne’ebé mak di’ak ba rai ida ne’e,” Informa Komisária Carmelita.

Juri sira mós lori sira nia naran no instituisaun ne’ebé sira servisu antigamente dehan sira sei halo forma hotu-hotu ho di’ak atu hetan rezultadu ne’ebé di’ak.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement
Continue Reading
Advertisement

Trending