Connect with us

Polítika

Parlamentu Nasionál Fó Votu Pezar bá Irmã Ydalia Taveras

Published

on

Hatutan.com, (07 Agostu 2023), Díli— Parlamentu Nasionál (PN) liu hosi sesaun plenária ordinária iha loron 07 fulan Agostu tinan 2023, halo votu pezar ba falesimentu Irmã Ydalia Taveras, ho votus a favór 54, kontra 0 no abstensaun 0.

Matebian, Irmã Ydalia Taveras. Foto: Espesiál.

Votu pezar ne’e halo relasiona ho kontribuisaun Irmã Ydalia Taveras ba luta libertasaun nasionál liuliu ba vítima sira hosi aktu violénsia forsa Indonézia nian.

Lee Mós: Conselho Imprensa Hato’o Votu Pezár ba Max Stahl

Sesaun plenária ne’e prezide hosi Prezidente Parlamentu Nasionál em ezersísiu, Deputadu Alexandrino Afonso Nunes, akompaña hosi membru Meza sira no hetan prezensa hosi Vise-Ministru Asuntu Parlamentares, Adérito Hugo.

Advertisement

Irmã Ydalia Taveras Taveras moris iha Moca, Provínsia Espaillat, Repúblika Dominicana, iha 02 Janeiru 1938.       

Moris hosi familia ne’ebé simples, maibé nakonu ho domin hosi Inan-Aman no maun-alin sira. Oan hosi Aman, Aristides Maria Taveras García no Cristina Mercedes Taveras Guzmán (Fallecidos).

Irmã nudár oan ikun hosi maun-alin na’in 9. Bainhira Irmã Ydalia iha tinan 14, nia tama grupu Katekistas sira nian iha paroquia  “São José” – Santiago, iha fatin ne’e nia sente Maromak nia bolu liu hosi terseira órdem Franciscana.

Bainhira tinan 16, nia hakarak tama iha konventu ida, Clarisa sira nian, maibé sorte aát tanba iha nia rain laiha konventu hosi Clarisa.

Tanba ne’e nia hahú vizita konventu Carmelitas de Clausura. Maibé, Padres Franciscanos ne’ebé koñese nia sei ki’ik oan, espesiál nia diretór espirituál ne’ebé koñese nia mós, hateten ba nia: Ydalia, Ó laiha Espíritu Contemplativu”. O tenki buka Kongregasaun mista “Kontemplasaun no asaun”. Depois nia hahú vizita konventu Irmãs da Virgem Maria do Monte Carmelo.

Advertisement

Iha momentu ne’ebá, nia Papa no Mama ko’alia maka’as ba nia  atu labele tama konventu. Sira hateten sé nia bin Andrea tama iha konventu ne’e, sira fiar. Maibé nia, sira la fiar, sira dúvidas ho nia vokasaun.

Tanba, iha momentu ne’eb’a, nia gosta festa. Tanba ne’e, sira hanoin nia sei la aguenta iha konventu ho tempu badak.

Bainhira nia halo tinan 19, nia koko tama iha Irmãs Congresaun Carmelitas. Luta bo’ot ida tán ho nia Papa-Mama, sira lakohi loos, nia maun alin sira ne’ebé hadomi nia iha momentu ne’ebá, sira mós muda sira nia hanoin, la hatan nia tama, sira hotu kontra nia.

Kongregasaun fó oportunidade dala tolu ona atu nia tama, maibé nia sei enfrenta nafatin ho nia família, nia seidauk brani iha momentu ne’ebá.

Ikus mai, iha loron 01 fulan Marsu tinan 1964, ida-ne’e mak momentu ida determinante tebes ba nia dalan vokasaun, bainhira nia Inan-Aman ba tiha aeroportu, dadersan de’it Padre Ambrosio, Ordem Franciscano, lori nia ba konventu la ho lisensa inan-aman nian.

Advertisement

Depois, iha loron 02 fulan Marsu tinan 1964, iha loron tuir-mai, ho Superiora Comunidade Madre Nieves, sira sai ona hodi hala’o viajen ba Santo Domingo, tanba iha ne’ebá presiza professora ida atu hanorin.

Maibé Madre sira sente tauk, tanba nia ba konventu la ho lisensa inan-aman nian, tanba ne’e, nia inan-aman bele buka nia iha fatin ne’ebá.

Maski nia tama ona konventu, maibé nia tenke halo nia-an hanesan menina (colegio) asrama ida. Nune’e bainhira nia familia mai vizita, nia kolega sira tenke dehan sira katak nia ne’e menina asrama (colegio) ida nian.

Hafoin, iha loron 16 fulan Jullu tinan 1964, nia hahú ninia formasaun postulantadu. Iha momentu ne’ebá, nia tau ona roupa (farda) postulante nian no hanesan professora, nia hetan fiar hanesan MC (Mestra Ceremonia) atu aprezenta kona-bá programa colegio nian iha televizaun.

Bainhra nia inan-aman haree nia iha televizaun, sira hakfodak tebes hodi husu ba malu ”Ne’e Ydalia?” Hahú ba ne’e, nia inan-aman mai vizita nia atu haree loloos nia ne’e menina asrama (colegio) ka atu sai madre.

Advertisement

Hafoin neneik-neneik, sira hetan esplikasaun bainhira nia atu hahú novisiadu. Maske nune’e, sira kontinua la hatan.

Maibé bainhira nia halo ona nia passaporte atu ba kontinua novisiadu iha España, iha ne’e ho aten brani nia ko’alia loloos ba nia inan-aman sira katak: nia mai despede sira tanba nia atu ba España, hodi kontinua nia novisiadu iha España.

Sé ida-ne’e Maromak nia hakarak, nia sei ba oin no la hakiduk; sé ida-ne’e nia hakarak de’it, mak nia sei fila fali mai uma. Tanba ne’e iha loron 14 fulan Outubru tinan 1965, nia hahú nia etapa novisiadu iha Orihuela-España.

Irmã Ydalia halo ninia Profissaun Temporal iha loron 16 fulan Outubru tinan 1967 iha Orihuela, rai España.

Ninia Profissaun Perpétua iha loron 08 fulan Setembru tinan 1974 iha Santiago, rai Repúblika Dominicana.

Advertisement

Ninia Bodas de Prata iha 21 Janeiru 1993 no Bodas de Ouro iha 16 Outubru 2017 iha paroquia “Santo Antonio” Motael, Timor Leste.

Irmã Ydalia ho ninia otas no kondisaun hanesan ne’e, nia hatudu espíritu serbí nian (serbisu na’in), hodi hala’o kna’ar ou serbisu nu’udár Sacristana iha Paróquia “Santo António Motael” durante tinan 8 nia laran; no nia hala’o de’it ona serbisu simples sira seluk iha komunidade hodi kontinua tau-matan ba Tercera Ordem Carmelita to’o remata ninia perigrinasaun iha mundu ida-ne’e.

Iha loron 19 fulan Maiu tinan 2023 liu bá, Irmã Ydalia simu “Medalla Kondekorasaun” hosi Governu RDTL; sai hanesan heroina, ezemplu moris Missionária no ida ne’ebé frontál tebes iha istória Timor nian.

Irmã Ydalia Taveras Taveras tau ain iha rai Timor ho idade “tinan 44”, iha loron 19 fulan Marsu tinan 1982, nune’e nia hala’o moris nu’udár missionária iha Timor durante “tinan 41” hodi hadomi rai doben Timor ne’e no nia hatudu ninia-an hanesan “feto Timor” tanba nia hasai kartaun identidade nu’udár Timorenses no religioza Carmelita ida loloos.

Ninia hakotu iis iha Hospitál Nasional Guido Valadares, Bidau,Dili, iha loron 29 fulan Jullu tinan 2023, tuku 10 liu minutu 50 otl, ho idade “tinan 85”.

Advertisement

Jornalista: Vito Salvadór

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Nasionál

Programa Uma Dignu Avansa, Uma 25 Prontu atu Inaugura

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubro 2026), Díli-Governu sei halo inaugurasaun ba uma dignu hamutuk 25 iha munisípiu Manatuto, Postu Administrativu Natarbora, no Munisípiu Manufahi postu administrativu Fatuberliu, nu’udar parte husi programa uma dignu ne’ebé sei kontinua dezenvolve iha munisípiu sira seluk.

Inaugurasaun ne’e sei fó prioridade ba uma sira ne’ebé konstrusaun kompletu ona no prontu atu hetan utilizasaun husi família benefisiária, atu nune’e sira bele hahú hela iha uma foun ne’ebé seguru no dignu.

“Iha loron 22 agora ne’e ita sei halo inaugurasaun ba uma dignu primeiru iha Fatuberliu no depois tuir mai sei iha Natarbora, no restu ne’e sei iha prosesu, uma sira ne’ebé atu inaugura ne’e tenki prontu 100%. Ita tenki inaugura ona uma ne’e para ema bele hela ona, lae hein fali uma ne’ebé mak seidauk hotu dala ruma ema labele hela lalais, uma ne’ebé kompletu los ona mak iha Fatuberliu, dau-daun ne’e iha uma 25 mak ita sei halo inaugurasaun,” Dehan Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino ba Hatutan.com iha Ministérii Finansas, Aitarak-laran, Kuarta14/10/2026.

Iha faze tuir mai, iha mós planu atu halo estudu kona-ba konstrusaun uma tanba sei halo uma ho vertikál.

Advertisement

Programa uma dignu ne’e sai parte husi prioridade iha planu ministériu, depois durante tinan 20 independénsia, Governu fó atensaun bo’ot ba infraestrutura bázika, hanesan estrada, eletrisidade no bee-moos.

Agora, Governu hakarak aumenta investimentu iha setór uma, liu-liu atu garante katak juventude ho idade 18 ba leten bele asesu ba uma dignu.

“Ita iha moto katak ha’u nia uma mak ha’u nia moris mak sai nu’udar mensajen prinsipál husi programa ne’e. Uma la’ós de’it fatin atu hela, maibé mós símbolu dignidade, seguransa no estabilidade ba moris família ida,” Hatete Vise-Primeiru-Ministru

Programa ne’e sei kontinua to’o responde ba nesesidade populasaun, tanba iha konstituisaun hatete katak sidadaun hotu-hotu iha direitu atu asesu ba uma ne’ebé dignu no apropriadu.

Além husi fornese uma ne’e integra mós ho atividade ekonómika no dezenvolvimentu rurál, atu ajuda família benefisiária hasa’e rendimentu no hadi’a sira-nia kondisaun moris.

Advertisement

“Uma dignu ne’e integra mós ho oinsá mak atu hamenus kiak tanba ne’e mak ita integra ho atividade ekonomika, dezenbolvimentu rurál sei fasilita oinsá para sira bele iha rendimentu, tanba uma dignu sira ne’e sei selu la’os gratuita, selu mais kuandu nia rendimentu ne’e to’o ona $500 ba leten, katak tenki hadia nia ekonomia para ita halo uma nia dihnu iha laran tanba nia ekonomia komesa iha ona para bele halo manutensaun ba uma no bele iha sustentabilidade,” Assanami informa

Programa uma dignu ne’e mós sei liga ho edukasaun, liuhusi AHHA Education, ne’ebé sei oferese kursu lian Inglés no Portugés gratuitu ba labarik sira husi família benefisiária.

Além ne’e, kondisaun edukasaun no asesu ba eskola ne’ebé di’ak sei sai parte importante atu prepara labarik sira ba futuru, no ajuda sira iha oportunidade atu dezenvolve an no kontribui ba família no sosiedade.

“Konstrusaun uma ne’e tekniku sira hare’e katak maximu tau iha $40.000 mil mais agora sira atu hadia fali parese sei liu uitoan husi ida ne’e, mais realidade ne’e uma kuartu 4, uma ne’e se ita halo privadu mós ho $40.000 ne’e mós dala ruma ita la halo uma hanesan ne’e. Tanba ne’e mak ha’u husu ba tékniku sira tenki seriedade, survey no kompañia mós tenki iha lukru, tanba ne’e mak difikuldade kompañia mós dala ruma sira menan tiha tender mais la iha benefisiu, ida ne’e tékniku sira tenki hare’e para kada programa ka projetu ne’ebé mak ita halo tenki iha benefisiu ba kompañia para sira bele esforsu halo servisu,” Termina Assanami.

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

Advertisement

Continue Reading

Polítika

Iha informasaun, Xanana sei “tula-liman” ba Ramos-Horta rekandidata ba PR 2027-2032

Published

on

By

Hatutan.com, (08 Outubru 2026), Díli—Eleisaun Prezidensiál Timor-Leste  periódu 2027-2032 besik daudaun ona. Iha ona kandidatu lubuk ida mak hala’o sira-nia movimentu atu hanesan mini kampaña hodi prepara aan ba enfrenta eleisaun prezidénsial ne’ebé sei hala’o entre fulan-Marsu tinan 2027. 

(more…)

Continue Reading

Polítika

Governu submete proposta OJE 2027 billaun 2.5 USD ba Parlamentu Nasionál

Published

on

By

Reportajen: Felix Fernandes

(more…)

Continue Reading

Trending