Connect with us

Edukasaun

Polísia fó Hanoin bá Membru GAM ho GAR Evita Hatais Atributu iha Públiku

Published

on

Hatutan.Com, (21 Agostu 2023), Dili-Komandante Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) Munisípiu Díli, Superintendente Xefe Orlando Gomes, kontínua fó hanoin bá membru grupu arte-marsiál (GAM) ho grupu arte-rituál (GAR) evita  hatais atributu iha fatin públiku.

Lee Mós: Lei Bandu Membru GAM-GAR Hatais Atributu Iha Fatin Públiku

Iha Lei Númeru 5/2017 kona-bá Arma Branka sei vigora hela no bandu atu ema lori kro’at no bandu mós utiliza atributu arte-marsiál iha fatin públiku ka fatin ne’ebé la nesesita.

Advertisement

Ilustrasaun arte-marsiál. Foti hosi Google

Liuhosi diálogu ho autoridade lokál  iha Sede Suku Matadouru, Postu Administrativu Vera Cruz, Munisípiu Díli, Segunda (21/08/2023), Superintendente Xefe  Polísia Orlando Gomes, hateten Estadu ka Governu nia politika hreativa atividade grupu arte-marsiál ho arte-rituál sira atu membru sira bele dezenvolve sira-nia talentu iha arte no desportu nian. Maibé, la’ós atu dezenvolve fali kríme, hodi asaltu ema, tuda ema iha tempu kalan no bá na’ok ema nia sasán.

Diálogu komunitáriu ne’e  la’ós biban bá PNTL Díli halo esklaresimentu kona-bá programa, maibé tanba iha relasaun ho kazu insidente ne’ebé akontese iha Domingu (20/08/2023), tuku 19:15, iha área Manu-meta Rai-hun, Matadouru nian.

Kazu ne’e rezulta vitíma joven mane ida (seidauk halo identifikasaun bá identidade), ho kondisaun kanek gráve, tanba hetan taa hosi ema no grupu deskoñesidu sira. Maibé, Polísia mós deskonfia ona katak, kazu ne’e envolve hosi juventude ka membru arte-marsiál no arte-rituál sira.

“Sé Governu haree asaun sira ne’ebé mak ita-boot sira halo ne’e krime, Governu, Estadu, taka. Kuandu legaliza ona ita-boot sira, imi tenke kumpri lei, regra iha nasaun ida-ne’e. Ita iha KRAM, labele uza atributu para hodi hatais, ne’e lei bandu, para atu uza atributu iha fatin públiku. Nune’e  bá treinu iha fatin treinu nian mak hatais atributu,” Komandante PNTL Munisípiu Díli, Superintendente Xefe Orlando Gomes afirma.

Foin lalais iha seremónia graduasaun (sa’e sintu) hosi grupu arte-marsiál Persaudaraan Setia Hati Terate (PSHT) iha Suku Tibar, Postu Administrativu Bazartete, Munisípiu Liquiça, Komandante Polísia Orlando Gomes, orienta membru Polísia sira halo pasa-revista, sé de’it mak atu partisipa iha seremónia ne’e labele hatais atribitu la’o fali iha estrada públiku.

Komandante Orlando dehan, tuir loloos, Governu, Estadu, no instituisaun PNTL, konfia juventude sira grupu arte-marsiál ho grupu arte-rituál iha kada bairu atu bele apoiu polísia hodi kria pás no hakmatek bá komunidade. Maibé, prezensa GAM ho GAR nian hata’uk fali komunidade tanba membru sira-nia atitude atake-malu ho kro’at.

Advertisement

Ho kazu insidente iha domingu (20/08/2023), tuku 19:15, kalan Otl, halo populasaun sira sente pániku, trauma akontesimentu sira ne’ebé maka grupu sira halo. Nune’e, horikalan, komandante Orlando Gomes, monitoriza situasaun iha kapitál Dili, besik tuku-rua kalan-boot, atu haruka Forsa Polísia sira tun, atu bele halo atendimentu ka atuasaun, tanba, nia iha objetivu ida katak, lakohi komunidade moris ho inseguransa.

Iha fatin hanesan, Komandante Unidade Espesiál Polísia (UEP), Superintendente Damião Correia, hatutan, hanesan komandante unidade nia apoiu tomak bá iha komandante Munisípiu Díli.

Komandante UEP ne’e hatutan, membru arte-marsiál  ho arte-rituál la koopera tempu ruma sei taka tiha atividade arte-marsiál ho arte-rituál.

Administradór Postu Administrativu Vera Cruz, Manuel Gusmão, hateten diálogu sira hanesan ne’e, la’os foin, maibé, molok ne’e, sira iha enkontru barbarak, iha ona mós sosializasaun kona-bá lei sira hosi Komisaun Reguladóra bá Arte Marsiais (KRAM), esplika klaru ona bá lider sira GAM ho GAR nian.

“Ha’u ho xefe suku, iha hanoin, atu konvida ita-boot sira. Maibé, lider balu, lakohi koopera. Ne’e, ita koalia bá loos mai loos. Lakohi koopera. Ohin, komandante dehan, sé imi la koopera, situasaun mosu mak hanesan ne’e. Dala-ruma, haruka labarik sira treinu, depois, ita hamenu buat balu. Tanba ne’e, ha’u nia mensájen mak ne’e, konsiénsia de’it,” Administradór Manuel Gusmão fó hanoin.

Advertisement

Nia dehan  konsiénsia ne’e, primeiru, tenke mai duni hosi lideransa sira ne’ebé kaer arte-marsiál, katak bainhira treinu hotu ona, fó hanoin bá sira, fila karik, keta foti fatuk, tuur hakmatek iha uma.

Administradór Vera Cruz ne’e nota  mós katak, inan-aman sira, bainhira atu toba ka deskansa kalan nian, la kontrola oan sira, han tuku hira, toba tuku hira. Dala-barak, inan-aman sira preukupa liu ho buat seluk, hanesan lia, ativa iha jogu tradisionál sira ne’e, mais haluha tiha atu kontrola sira-nia oan tanba ne’e mak problema la hotu rai.

Hatán bá deskonfiansa sira hosi públiku kona-bá membru GAM ho GAR sira ne’ebé kontinua kria instabilidade iha bairru laran, maka reprezentante kada líder sira GAR Sete-Sete (77), konfirma katak, kazu sira ne’e mosu, la’ós tanba membru GAM ho GAR, maibé, tanba bairu ho bairu. Dala-ruma, ema hosi fatin seluk, mak bá kria fali provokasaun iha sira-nia bairru laran. Ikus mai mosu problema ema komesa dun bá sira.

Reprezentante líder hosi GAM PSHT, Ikatan Keluarga Silat (IKS) Kera Sakti Timor Leste ho Kmanek Oan Rai Klaran (KORK), afirma prontu responsábiliza aktu krime ne’ebé mosu no  bainhira iha identifikasaun Polísia nian, katak, sira-nia membru sira mak envolve direta tenke kaptura hodi responsabiliza sira-nia aktu krime.

Komandu PNTL Munisípiu Díli planeia ona atu iha tempu badak  estabelese tán postu seguransa polísia nian iha iha kedan área Manu-meta Rai-hun, hodi nune’e, fó seguransa di’ak liután bá komunidade sira iha área ne’ebá, no Polísia mós kontínua buka tuir autór sira ne’ebé envolve iha kazu insidente ne’e to’o kaptura hodi responsábiliza bá sira-nia aktu kriminál.

Advertisement

Jornalista: Rogério Pereira Cárceres

 

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Edukasaun

Governu promove prevensaun moras la hada’et ba estudante ho manorin sira

Published

on

By

Jornalista: Maria Angelita Sandi Belo

(more…)

Continue Reading

Edukasaun

Segunda, Timor-Leste hala’o ezame nasionál ba estudante finalista nivel sekundáriu

Published

on

By

Jornalista: Felix Fernandes 

(more…)

Continue Reading

Edukasaun

Kobransa Ilegál iha UNTL, Komisaun Instrusaun InvestigaDosente Na’in Rua

Published

on

By

Hatutan.com (15 Outubru 2026), Díli– Universidade Nasionál Timor-Lorosa’e (UNTL), liuhusi Komisaun Instrusaun, hala’o hela investigasaun ba dosente na’in rua iha Fakuldade Edukasaun no Humanidade, ne’ebé hetan alegasaun kona-ba kobransa ilegál ba estudante sira.

Pró-Reitor Asuntu Jurídiku, José Tomás Alves, ne’ebé nu’udar membru Komisaun Instrusaun, hatete katak kazu ne’e hahú bainhira estudante sira hato’o keixa ba estrutura kompetente iha UNTL. Depois, kazu ne’e refere ba Konsellu Disiplinár, ne’ebé kria Komisaun Instrusaun atu hala’o investigasaun.

José Tomás esplika katak Komisaun Instrusaun nomeia ona iha loron 17 Jullu 2026 no hahú servisu kedas. Tuir nia, suspensaun temporária ba dosente na’in rua ne’e importante atu evita interferénsia durante prosesu investigasaun no fó oportunidade ba estudante sira atu hato’o sira-nia deklarasaun ho liberdade.

“Nomeasaun husi Komisaun Instrusaun ne’e tun kedas iha loron 17 Jullu. Ami halo kedas servisu, tanba bainhira investigasaun la’o, profesór sira ne’e kontinua hala’o sira-nia atividade letiva, hanesan orientasaun no hanorin, ida-ne’e bele afeta estudante sira, tanba ne’e, Komisaun Instrusaun propoin ba Konsellu Disiplinár atu emite suspensaun ba dosente na’in rua,” José Tomás hatete iha Kampus Liceu, kuarta-feira, 14 Outubru 2026.

Advertisement

Nia hatutan, Konsellu Disiplinár emite karta suspensaun iha loron 8 Setembru 2026, ho prazu fulan ida, suspensaun ne’e atu para temporariamente atividade dosente sira ne’ebé hetan alegasaun viola sira-nia dever profisionál, no atu fasilita prosesu rona deklarasaun husi estudante sira.

“Karta suspensaun ne’e nia objetivu atu suspende temporariamente atividade profesór sira ne’ebé hetan alegasaun viola sira-nia dever, atu nune’e estudante sira bele ko’alia ho livre no fó oportunidade ba Komisaun Instrusaun atu rona sira-nia deklarasaun,” nia esplika.

Maski prazu suspensaun ne’e remata ona iha loron 8 Outubru 2026, ida-ne’e la signifika katak kazu ne’e rezolve ona. Tuir nia, prazu investigasaun bele estende se Komisaun Instrusaun konsidera katak kazu ne’e kompleksu no presiza tempu tan atu halibur evidénsia.

Nia hatete, komisaun sei kontinua rona testemuña no suspeitu sira, no halibur prova relevante sira atu bele konklui investigasaun ho kuidadu.

“Investigasaun ne’e sei kontinua, tanba ami presiza rona testemuña no suspeitu sira, no halibur prova sira. Hare’e ba komplesidade kazu ne’e, ami presiza tempu atu asegura katak prosesu investigasaun la’o ho di’ak,” nia afirma.

Advertisement

José Tomás hatete, depois Komisaun Instrusaun konklui relatóriu investigasaun, relatóriu ne’e sei submete ba autoridade kompetente iha UNTL, se hetan katak dosente sira viola duni sira-nia dever profisionál, Reitór sei foti desizaun tuir kompeténsia ne’ebé mak iha.

To’o agora, prosesu investigasaun sei kontinua, no alegasaun kona-ba kobransa ilegál ne’e sei presiza hetan konfirmasaun liuhusi rezultadu investigasaun.

Jornalista: Felix Fernandes

Advertisement
Continue Reading

Trending