Edukasaun
Polísia fó Hanoin bá Membru GAM ho GAR Evita Hatais Atributu iha Públiku
Published
2 years agoon

Hatutan.Com, (21 Agostu 2023), Dili-Komandante Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) Munisípiu Díli, Superintendente Xefe Orlando Gomes, kontínua fó hanoin bá membru grupu arte-marsiál (GAM) ho grupu arte-rituál (GAR) evita hatais atributu iha fatin públiku.
Lee Mós: Lei Bandu Membru GAM-GAR Hatais Atributu Iha Fatin Públiku
Iha Lei Númeru 5/2017 kona-bá Arma Branka sei vigora hela no bandu atu ema lori kro’at no bandu mós utiliza atributu arte-marsiál iha fatin públiku ka fatin ne’ebé la nesesita.

Ilustrasaun arte-marsiál. Foti hosi Google
Liuhosi diálogu ho autoridade lokál iha Sede Suku Matadouru, Postu Administrativu Vera Cruz, Munisípiu Díli, Segunda (21/08/2023), Superintendente Xefe Polísia Orlando Gomes, hateten Estadu ka Governu nia politika hreativa atividade grupu arte-marsiál ho arte-rituál sira atu membru sira bele dezenvolve sira-nia talentu iha arte no desportu nian. Maibé, la’ós atu dezenvolve fali kríme, hodi asaltu ema, tuda ema iha tempu kalan no bá na’ok ema nia sasán.
Diálogu komunitáriu ne’e la’ós biban bá PNTL Díli halo esklaresimentu kona-bá programa, maibé tanba iha relasaun ho kazu insidente ne’ebé akontese iha Domingu (20/08/2023), tuku 19:15, iha área Manu-meta Rai-hun, Matadouru nian.
Kazu ne’e rezulta vitíma joven mane ida (seidauk halo identifikasaun bá identidade), ho kondisaun kanek gráve, tanba hetan taa hosi ema no grupu deskoñesidu sira. Maibé, Polísia mós deskonfia ona katak, kazu ne’e envolve hosi juventude ka membru arte-marsiál no arte-rituál sira.
“Sé Governu haree asaun sira ne’ebé mak ita-boot sira halo ne’e krime, Governu, Estadu, taka. Kuandu legaliza ona ita-boot sira, imi tenke kumpri lei, regra iha nasaun ida-ne’e. Ita iha KRAM, labele uza atributu para hodi hatais, ne’e lei bandu, para atu uza atributu iha fatin públiku. Nune’e bá treinu iha fatin treinu nian mak hatais atributu,” Komandante PNTL Munisípiu Díli, Superintendente Xefe Orlando Gomes afirma.
Foin lalais iha seremónia graduasaun (sa’e sintu) hosi grupu arte-marsiál Persaudaraan Setia Hati Terate (PSHT) iha Suku Tibar, Postu Administrativu Bazartete, Munisípiu Liquiça, Komandante Polísia Orlando Gomes, orienta membru Polísia sira halo pasa-revista, sé de’it mak atu partisipa iha seremónia ne’e labele hatais atribitu la’o fali iha estrada públiku.
Komandante Orlando dehan, tuir loloos, Governu, Estadu, no instituisaun PNTL, konfia juventude sira grupu arte-marsiál ho grupu arte-rituál iha kada bairu atu bele apoiu polísia hodi kria pás no hakmatek bá komunidade. Maibé, prezensa GAM ho GAR nian hata’uk fali komunidade tanba membru sira-nia atitude atake-malu ho kro’at.
Ho kazu insidente iha domingu (20/08/2023), tuku 19:15, kalan Otl, halo populasaun sira sente pániku, trauma akontesimentu sira ne’ebé maka grupu sira halo. Nune’e, horikalan, komandante Orlando Gomes, monitoriza situasaun iha kapitál Dili, besik tuku-rua kalan-boot, atu haruka Forsa Polísia sira tun, atu bele halo atendimentu ka atuasaun, tanba, nia iha objetivu ida katak, lakohi komunidade moris ho inseguransa.
Iha fatin hanesan, Komandante Unidade Espesiál Polísia (UEP), Superintendente Damião Correia, hatutan, hanesan komandante unidade nia apoiu tomak bá iha komandante Munisípiu Díli.
Komandante UEP ne’e hatutan, membru arte-marsiál ho arte-rituál la koopera tempu ruma sei taka tiha atividade arte-marsiál ho arte-rituál.
Administradór Postu Administrativu Vera Cruz, Manuel Gusmão, hateten diálogu sira hanesan ne’e, la’os foin, maibé, molok ne’e, sira iha enkontru barbarak, iha ona mós sosializasaun kona-bá lei sira hosi Komisaun Reguladóra bá Arte Marsiais (KRAM), esplika klaru ona bá lider sira GAM ho GAR nian.
“Ha’u ho xefe suku, iha hanoin, atu konvida ita-boot sira. Maibé, lider balu, lakohi koopera. Ne’e, ita koalia bá loos mai loos. Lakohi koopera. Ohin, komandante dehan, sé imi la koopera, situasaun mosu mak hanesan ne’e. Dala-ruma, haruka labarik sira treinu, depois, ita hamenu buat balu. Tanba ne’e, ha’u nia mensájen mak ne’e, konsiénsia de’it,” Administradór Manuel Gusmão fó hanoin.
Nia dehan konsiénsia ne’e, primeiru, tenke mai duni hosi lideransa sira ne’ebé kaer arte-marsiál, katak bainhira treinu hotu ona, fó hanoin bá sira, fila karik, keta foti fatuk, tuur hakmatek iha uma.
Administradór Vera Cruz ne’e nota mós katak, inan-aman sira, bainhira atu toba ka deskansa kalan nian, la kontrola oan sira, han tuku hira, toba tuku hira. Dala-barak, inan-aman sira preukupa liu ho buat seluk, hanesan lia, ativa iha jogu tradisionál sira ne’e, mais haluha tiha atu kontrola sira-nia oan tanba ne’e mak problema la hotu rai.
Hatán bá deskonfiansa sira hosi públiku kona-bá membru GAM ho GAR sira ne’ebé kontinua kria instabilidade iha bairru laran, maka reprezentante kada líder sira GAR Sete-Sete (77), konfirma katak, kazu sira ne’e mosu, la’ós tanba membru GAM ho GAR, maibé, tanba bairu ho bairu. Dala-ruma, ema hosi fatin seluk, mak bá kria fali provokasaun iha sira-nia bairru laran. Ikus mai mosu problema ema komesa dun bá sira.
Reprezentante líder hosi GAM PSHT, Ikatan Keluarga Silat (IKS) Kera Sakti Timor Leste ho Kmanek Oan Rai Klaran (KORK), afirma prontu responsábiliza aktu krime ne’ebé mosu no bainhira iha identifikasaun Polísia nian, katak, sira-nia membru sira mak envolve direta tenke kaptura hodi responsabiliza sira-nia aktu krime.
Komandu PNTL Munisípiu Díli planeia ona atu iha tempu badak estabelese tán postu seguransa polísia nian iha iha kedan área Manu-meta Rai-hun, hodi nune’e, fó seguransa di’ak liután bá komunidade sira iha área ne’ebá, no Polísia mós kontínua buka tuir autór sira ne’ebé envolve iha kazu insidente ne’e to’o kaptura hodi responsábiliza bá sira-nia aktu kriminál.
Jornalista: Rogério Pereira Cárceres
You may like
Edukasaun
Elimina Diresaun Inspesaun Auditória no Kontrolu Kualidade Bazeia Ba Estatutu Foun UNTL
Published
3 months agoon
25/11/2025
Hatutan.com, (25 Novembru 2025), Díli-Despaxu Reitór Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL) hodi hapara ka elimina tiha Diresaun Inspesaun Auditória Kontrolu Kualidade UNTL bazeia ba estatutu foun UNTL nian rasik.
Edukasaun
Deskonfia, MS ho FDCH Prátika Familiarizmu iha Bolsa Estudu
Published
3 months agoon
20/11/2025
Hatutan.com, (20 Novembru), Díli—Bankada FRETILIN alega Ministériu-Saúde (MS) ho Fundu Dezenvolvimentu Kapitál Humanu (FDCH-sigla portugés ) prátika familiarízmu bá prosesu bolsa estudu.
Edukasaun
Reitór UNTL Halakon Diresaun Inspesaun Auditória no Kontrolu Kualidade Tanba Sei iha Fiskál Úniku
Published
3 months agoon
17/11/2025
Hatutan.com, (17 Novembru 2025), Díli- Ministru Ensinu Superiór Siénsia no Kultura (MESSK) José Honório da C. P. Jerónimo, klarifika katak Reitór Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL), João Soares Martins, suspende ka halakon tiha Diresaun Inspesaun Auditoria Kontrolu Kualidade tanba bazeia ba Estatutu UNTL nian.

Ministra Élia Amaral Dezmente Komisaun Rekrutamentu PNTL Ne’ebé Dehan Reajente Laiha

Governu Suspende Tempráriu Rekrutamentu Ajente PNTL 2025

Komisaun E Identifika Projetu Uma Dignu 25 iha Manatuto La’o Atrazu

Suspeitu Kazu Violasaun no Koasaun Seksuál iha Hera Aumenta Ba Na’in-Haat

FM Konsidera MI Inkapasidade no Fase-Liman iha Polémika Rekrutamentu Kadete PNTL

DIT Hahú Introdús ba Estudante Sira Kona bá Seguransa ba Dadus Importante

IGJ Legaliza Corais Timor bá Atividade Futu-Manu

STOP PRESS: Ministru Nino Pereira Konsumu Dose Kontamina ho Frasku Halo Nanál Kanek no Ran

Indonesia dan Timor-Leste Perkuat Kerjasama Ekonomi, Sosial Budaya, dan Pariwisata

Governu Indika BTK Hadi’a Trotoár Naksobu iha Área Bebora

Asesu Gratuita HATUTAN.com

Hafoin Ferias Judisiáriu PGR Sei Ko’alia Kazu Set-top Box RTTL,E.P

Xefe Estadu TL Kondekora Militár Korea Súl Ne’ebé Mate iha Oé-Cusse

PCIC Detein MG Lori Osan Falsu Hosi Inglaterra

PR Simu Karta Kredensial Husi Embaixadór Brunei Darussalam ho Reinu España
Trending
Dili1 week agoOfisiál Mídia SEKOMS Impede Jornalista Hatutan.com Halo Kobertura iha RTTL,E.P
Justisa & Krime1 week agoTribunál Rekursu Deside Estadu Selu Kompensasaun bá Gil da Costa “Puto Naldo Rei”, Antigu Prezidente RTTL,E.P
Dili1 week agoAsidente Tráfiku iha Área Eskola UNAMET, Joven Na’in-rua Lakon Vida
Nasionál1 week agoImpede Jornalista Hatutan.com, AJAR Konsidera SEKOMS ho Nia Subordináriu Prátika Rejime Ditadura Soeharto
Polítika1 week agoKomisaun A Preokupa Servisu Asesór iha Ministériu Sira
Nasionál6 days agoHahalok Ofisiál Mídia SEKOMS Bele Fó Impaktu Ba Índise Liberdade Imprensa Timor-Leste
Nasionál1 week agoKandidatu PNTL Na’in-10.597 Aprovadu Ba Faze Teste Médiku
Nasionál7 days agoImpede Jornalista Hatutan.com, Conselho de Imprensa Konsidera Ofisiál Mídia SEKOMS Komete Violasaun Grave Ba Konstutisaun RDTL










