Hatutan.com, (30 Abríl 2025), Díli—Bankada Parlamentár FRETILIN konsidera nomeasaun ba eis-Juiz Administradór Tribunál Distritál Dili, Afonso Carmona nu’udár Prezidenti Tribunál Rekursu ho kategoria Segundu Klase hanesan eskándalu boot no kontra Konstituisaun RDTL.

Lee Mós: Ramos-Horta Agradese Deolindo dos Santos no Nomeia Afonso Carmona Nu’udár PTR

Eis-Juíz Administrador Tribunál Distritál Díli, Afonso Carmona halo juramentu hodi simu pose nu’udár PTR, 29 Abríl 2025. Foto/Mídia GPR

Sita komunikadu imprensa ne’ebé Hatutan.com asesu hosi Bankada FRETILIN nian fundamenta katak antes ne’e Prezidenti Tribunál Rekursu mai husi Juiz sira ne’ebé hola parte iha Tribunál Rekursu, no Juiz ho kategoria Primeira Klase. Tanba ne’e, Bankada FRETILIN hakarak denunsia katak nomeasaun ne’ebé Prezidente Repúblika  José Ramos Horta halo ba Afonso Carmona  hodi fo posse iha loron 29 fulan-Abríl 2025 nu’udár Prezidente Tribunál Rekursu hanesan esklándalu boot ida no tau iha perigu indepedensia no imparsialidade Tribunál nian.

Bankada FRETILIN mós konsidera nomeasaun ne’e mós sei harahun sistema justisa ne’ebé tau-ás sistema méritu no integridade orgaun judisial nian, no klaramente viola Konstituisaun Repúblika Demokratika Timor-Leste nian.

Eskándalu  ne’ebé mosu iha nomesaun Prezidente Tribunál Rekursu, tuir Bankada FRETILIN, hahu ho Alterasaun ba Lei Organizasaun Judisiaria, ne’ebé aprezenta husi Governu ho karater Urjensia. Iha proposta alterasaun ne’e, Governu husu atu muda kriteria  ka rekizitu ba Prezidenti Tribunál Rekursu nia, bele mai husi Juiz sira iha kategoria ne’ebé deit no husi Tribunál nivel ida ne’ebé deit.

FRETILIN konsidera alterasaun ne’e viola Konstituisaun no subar interese polítika hodi hafraku Sistema Judisiariu no kontrola Órgaun Judsiariu ba interese partidu sira iha ukun.

FRETILIN haree katak tentative ne’e viola prinsipiu Separasaun poder no interdependensia órgaun Soberania sira ne’ebé kontempla iha artigu 69 Konstituisaun Republika Demokratika Timor-Leste.

Kona-bá nomesaun Prezidente Tribunál Rekursu, Konstituisaun fó dalan klaru hela, katak nomeia husi Juiz sira ne’ebé hola parte iha Tribunal Rekursu. Ida-ne’e mak pratika ne’ebé durante ne’e halo husi Prezidente Xanana Gusmão, Prezidente José Ramos-Horta (primeiru mandatu), Prezidenti Taur Matan Ruak no Prezidente Francisco Guterres Lu-Olo, tanba interpreta artigu 124.°, n.° 3, husi Konstituisaun.

“Teki-teki Governu mai ho alterasaun lei ba Organizasaun Judisiaria hodi fasilita nomeasaun Juiz “favoritu” Governu no Prezidente nian, alterasaun lei ne’e promulga iha loron ne’e kedas halo nomeasaun ba Prezinti Tribunal Rekursu foun,” sita komunikadu husi Bankada FRETILIN nian.

FRETILIN defende konstituisaun RDTL mak mata dalan ba vida estadu direitu demokratiku. FRETILIN sei kontra esforsu hothotu ne’ebé atu harahun Sistema Justisa iha Timor-Leste no kontra estratéjia organizadu no sistematiku ne’ebé IX Governu halo atu halo interferensia ba justisa iha Timor-Leste, FRETILIN kompromete atu lori alterasaun Lei Organizasaun Judisiaria ba Fiskalizasaun Konstituisionalidade.

Jornalista Estajiária: Zita Menezes