Hatutan.com, (05 Janeiru 2026), Díli— Komisaun Anti-Korrupsaun (CAC-sigla portugés) rejista ona kazu ne’ebé deskonfia pratika korrupsaun no abuzu podér iha Fundasaun Fundu Media (FFM).
Lee Mós: Antigu Koordenadór Media Rejionál ICFJ Rekoñese Abuzu Podér no Korrupsaun iha FFM

Diretóra Fundasaun Fundu Media atuál membru Conselho de Imprensa de Timor Leste partisipa iha prosesaun ba atividade reflesaun Conselho de Imprensa nian, foin lalais ne’e. Foto/Dok.CI
Adjuntu Komisaun Anti-Korrupsaun (CAC) bá asuntu Investigasaun Kriminál, Alvaro Maria Freitas bá Hatutan.com, liu husi telefonika, Segunda (05/01/2026), informa katak, CAC rejista ona kazu Fundasaun Fundu Media (FFM), ba iha sistema hodi loke bá prosesu investigasaun.
“Ami agora halo reuniaun hela bá kazu ida-ne’e, no hatama bá sistema, ne’e ita rejista ona, hodi bolu ha’u nia diretór sira hodi orienta atu halo distribuisaun ekipa investigadór sira,” Adjuntu Komisaun Anti-Korrupsaun bá asuntu Investigasaun Kriminál, Alvaro Maria Freitas hateten.
Nia hatutan, kazu bá Fundasaun Fundu Media ne’e bainhira CAC rejista ona, sei halo distribuisaun atu estuda kazu ne’e no iha iregularidade, maka ekipa CAC tun halo investigasaun.
“Obirgadu bá Media Hatutan.com sempre ajuda tebes ami nia serviau, liu-liu informasaun liga korrupsaun sira hanesan ne’e, ami profunda agora hodi haree maka sei iha iregularidade bele prosesa,” nia hateten.
Fó hanoin fila katak entre tinan 2009-2010 bainhira Sentru Internasionál ba Jornalista (ICFJ-sigla ingles) atu termina nia mandatu iha Timor-Leste, jornalista sira balun, asosiasaun jornalista sira kompostu husi Asosiasaun Jornalista Timor Lorosa’e (AJTL), Sentru Jornalista Investigativu Timor-Leste (CJITL, sigla portugés), TILPA ho Asosiasaun Rádiu Komunidade Timor-Leste (ARKTL) deklara estabelese ONG ida naran Fundasaun Fundu Média (FFM) ho objetivu atu buka fundu apoiu asosiasaun jornalista sira bele hala’o sira-nia atividade formasaun ba jornalista sira no advokasia ba Liberdade Imprensa.
ONG FFM ne’e mós konsege rejistu iha mahan ba ONG Nasional iha Timo-Leste ka Forum ONG Nasionál Timor-Leste (FONGTIL). Nune’e, iha nia lejimidade ezisténsia no konsege hetan fatin apoiu hosi Sentru Internasionál ba Jornalista (ICFJ-sigla ingles).
Informasaun ne’ebé Hatutan.com rekolla husi membru fundadór sira ONG FFM nian, katak bainhira ICFJ termina nia mandatu iha Timor-Leste entre tinan 2010, maka fasilidade eskritóriu balun ICFJ nian entrega ba FFM, inklui karreta hilux ida (koor mutin), motór balun no apoiu osan ho montantw $39,000 inklui ICFJ sosa rai ho harii uma ida ba FFM iha Fatuhada-Díli, atu bele akomoda no sai eskritóriu ba asosiasaun jornalista sira neʼebé sai membru ba FFM.
Asset sira neʼebé ICFJ husik hela, hanesan motór balun no karreta hilux koor mutin ne’e privatiza tiha husi membru ezekutivu sira FFM nian, inklui la iha relatóriu ba gastus osan ho montante $39,000.00 neʼebé ICFJ rai hela ba FFM inklui osan balun ne’ebé apoiu husi doadór seluk.
Informasaun seluk ne’ebé Hatutan.com rekolla mós katak uma neʼebé finánsia husi doadór sira, liuliu ICFJ ba FFM to’o ohin loron espasu balun fó aluga tiha ba perte seluk, neʼebé kada-fulan selu ba FFM to’o membru fundadór sira rasik mós dúvida kona-bá osan aluger ne’e selu ba sé no osan ne’e atu halo saida tanba laiha relatóriu.
Bá kestaun ne’e, Hatutan.com halo enrevista ho prezidente Asosiasaun Rádiu Komunidade Timor-Leste (ARKTL), Prezado Ximenes, via telefonika, Tersa 09 fulan-Dezembru 2025 responde osan aluger espasu balun iha FFM nia montante kada fulan la to’o $600.00. Maibé, Prezado Ximenes rekoñese Diretora FFM, Suzana Cardoso mak fó aluga espasu ne’e ba interese atu hetan osan oituan ba manutensaun uma edifisiu FFM ne’e rasik.
“FFM ne’e estabelese atu bele buka fundu apoiu atividade asosiasaun jornalista sira nian no atu kria rede media ka media network. Altura ICFJ termina sira-nia mandatu iha Timor-Leste, ICFJ entrega ekipamentu eskrtóriu nian lubuk ida, inklui mós osan US$39,000.00, atu halo funsionamentu bá FFM. Momentu ne’ebá sasán eskritoriu nian, karreta, motór ho osan entrega hotu bá Diretora FFM Suzana Cardoso,” Prezado Ximenes informa.
Nia hateten, infelizmente depois FFM nia fundu ne’e hotu no talves laiha ona suporta husi doadór sira, entaun atividade FFM la bele kontinua no estrutura FFM mós dezmantela tanba ema hotu sai bá buka servisu, no asosiasaun balu mós laiha novidade (taka tiha), exeptu ARKTL ho AJTL mak sei eziste.
Kona-bá Asset FFM nian, Prezado Ximenes subliña katak, Prezidente Konsellu Fundasaun Fundu media nian sira maka hatene liu kona-bá asuntu sira hanesan ne’e.
“ARKTL sai membru fundadór FFM, sim! Maibé, kona-bá asset sira ne’e só fundadór sira maka hatene buat sira ne’e, ha’u la bele hatene buat sira ne’e tanba la’ós ha’u nia kompeténsia,” Prezado Ximenes subliña.
Nia konta katak, tanba fatin ne’e abadonadu, no foer, sasán sira iha laran hanesan AC, haris fatin, aat hotu, nune’e, fó aluga espasu balun atu bele uza osan ne’e hadia fali (manutensaun).
“Ha’u la hatene FFM nian ka Suzana Cardoso nian, tanba fatin ne’e mós abandonadu, maibé asset sira ha’u laiha koñesimentu, ne’e ezekutivu sira maka hatene hodi deside,” nia afirma.
Hatutaun.com halo konfirmasaun direta ho Diretora FFM, Suzana Carodo atuál membru Conselho de Imprensa de Timor-Leste atu bele hetan klarifikasaun kona-bá deskonfia mosu pratika abuzu podér no korrupsaun iha FFM, maibé nia dezmente fó komentáriu ho razaun tanba ne’e problema interna iha organizasaun nian.
Iha sorin seluk, Prezidente Konsellu Fundasaun Fundu Média atuál Provedór Direitus Humanus no Justisa (PDHJ), Virgílio da Silva Guterres “Lamukan” haktuir, insiativa estabelesimentu Fundasaun Fundu Media (FFM) ne’e mai husi Jornalista sira tu kontinua programa sira neʼebé iha momentu ne’ebá ICFJ maka halo.
Antigu jornalista revista klandestina TALITAKUM ne’e konta, to’o ICFJ nia projetu remata iha ekipamentu balun husik hela b FFM hodi bele kontinua apoiu bá organizasaun jornalista sira hanesan AJTL, ARKTL, SJTL, maibé organizasaun FFM la’o tinan rua hanesan ne’e paradu.
“Momentu ne’ebá ami hili mana Suzana Cardoso maka sai jestora bá FFM ne’e, ikus mai membru sira ne’ebe’ maka iha FFM ne’e ida-idak sibuk ho ninia entaun ikus mai sira sai hotu,” Virgílio Guterres hateten.
Nia afirma, Organizasaun Fundasaun Fundu Media FFM ne’e eziste ne’ebé lidera husi Suzana Cardoso, kuaze tinan tolu hanesan ne’e, depois ikus mai organizasaun la la’o.
“Uluk ha’u involve iha laran tanba ha’u hanesan prezidente AJTL, maibé depois kongresu iha tinan 2010, AJTL entrega bá Prezidente sira tuir mai entaun sira maka responsablidade bá ida-ne’e,” prezidente Conselho de Imprensa de Timor-Leste perídu 2016-2021 ne’e afirma
Virgílio Guterres laiha koñesimentu kona-bá durante deskonfia Diretora ezekutuva FFM, Suzana Carodso privatiza tiha fasilidade no uma FFM, inklui privatiza karreta hilux ida ne’ebé entrega husi ICFJ to’o karreta ne’e mós nakfilak sai tiha besi aat.
Virgílio Guterres salienta tan katak, dezde sai husi AJTL, mézmu halo parte iha estabelesimentu FFM, maibé depois ida-ne’e laiha koñesimentu kona-bá asset ka jestaun iha Fundasaun Fundu Media ne’e rasik, asset sira agora atu tau iha neʼebé nia la hatenene no laiba koñesimentu
Kona-bá tempu ne’ebá ICFJ hanesan doador entrega hela apoiu saida de’it bá FFM, Provedór Virgílio da Silva Guterres “Lamukan” esplika, ICFJ nia apoia maka fasilitasaun média nian, ho karreta ida, ida ho tan ekipamentu balun ho rádiu, entaun ekipamentu sira ne’ebé ICFJ uza husik hela hotu iha edifísiu ONG Fundasaun Fundu Media.
“Ha’u tinan 10 ona, dezde ha’u husik hela AJTL, ha’u laiha komunikasaun atu partisipa iha enkontru ruma tan kona-ba FFM,” nia haktuir.
Prezidente Asosiasaun Jornalista Timor Lorosa’e (AJTL), Zevonia Vierra hateten bá Hatutan.com liu husi mesajen WhatsApp hateten, nia sei lembra bainhira FFM ne’e harii iha tempu organizasaum internasional neʼebé implementa programa media, kapasitasaun bá jornalista sira, inklui apoiu asosiasaun jornalista sira.
Nia hatutan, iha tinan 2009 ka 2010 FFM rejistradu iha FONGTIL nu’udár Organizasaun Naun Governamentál (NGO). Nia papél mak buka fundus bá media no asosiasaun sira atu implementa atividade ka programa kona-bá jornalizmu no uma FFM ne’e sai hanesan sede ba asosiasaun jornalista sira, atu uza hodi halo sira nia serbisu.
Zevonia Vierra hateten, iha tempu ne’ebé asosiasaun sira neʼebé aseita mak AJTL, ARKTL, TILPA ho Sentru Jornalista Investigativu Timor-Leste (CJITL, sigla portugés), nune iha salaun hirak neʼebé asosiasaun sira uza no AJTL hetan salaun ida to’o ohin loron uza hodi halao serbisu sira.
“Atu onestu de’it, iha ha’u nia períodu bá daruak nian, AJTL rasik sedauk hetan fundu husi FFM, hodi apoia atividade AJTL nian, no durante ne’e ha’u hatene ha’u nia períodu sira antes neʼebé lidera husi Prezidente Virgílio da Silva Guterres “Lamukan”, prezidente Tito Filipe, atual funsioriu UNDP ho prezidente David Hugo mós hetan fundus apoiu husi doador sira, maibé la’ós husi FFM,” Zevonia Vierra akresenta.
Zevonia Vierra iha koñesimentu kona-bá ONG ne’e hanesan Fundasaun Fundus Media nia papel mak apoiu media sira no asosiasaun sira, hodi implementa programa sira, liu-liu oinsá, buka fundus hodi dezenvolve media iha rai laran.
Zevonia konta, iha tempu ne’ebá ICFJ hamosu estratéjia hodi sosa rai no harii uma FFM, no iha FFM ne’e nia laran rasik mak iha AJTL, TILPA no ARKTL. Nune’e, AJTL rasik hetan benefiasiru, mak utiliza sede ne’e hodi halo servisu to’o ohin loron. Maibé, nia subliña katak direitu bá buat sira seluk ka fasilidade sira seluk Zevonia la hatene, tanba to’o agora AJTL sedauk uza fasilidade ne’e liu-liu karreta ho motór sira neʼebé uluk ICFJ husik hela ba FFM.
“Iha ha’u nia períodu nunka uza fasilidade karreta ka motór ne’ebé ICFJ husik hela ba FFM atu apoia atividade neʼebé AJTL halo no sede neʼebé ami uza mós salaun ida deit, salaun boot uza bainhira iha enkontru boot ka treinamentu ruma iha ne’eba,” Zevonia Viera hateten.
Asosiasaun Sentru Estadu bá Páz no Demokrásia, (ACEPD-siglá Portugés), ne’ebé aluga ka arrenda edifísiu Fundasaun Fundu Media (FFM) halo ona pagamentu ho montante $5,700.00.
Asosiasaun Sentru Estadu bá Páz no Demokrásia halo pagamentu ne’e hahú husi fulan-Dezembru tinan 2023 to’o fulan-Dezembru 2024 ho montante US$3,900.00, no tinan 2025 hahú husi fulan-Janeiru to’o fulan-Juñu ho montante $1,800.00.
To’o notisia ne’e publika, Hatutan.com tenta beibeik ona Diretora Ezekutivu FFM, Suzana Cardoso atu husu konfirmasaun, maibé seidauk iha tempu no molok ne’e mós bainhira hasoru malu ho Hatutan.com, Suzana Carodoso haktuir nia sei la fó komentáriu tanba ne’e kestaun internal FFM nian.
Jornalista: Marcelino Tomae